Pramāṇa · Search · About · API

Kavyashiksha 8

Kāvyaśikṣā 8

Language
Sanskrit

Contents

8.39

(3) tryakṣarakāṇḍaḥ
kanakaṃ campake svarṇe dhattūre nāgakeśare
kālīya kāñcanāre ca dāḍime ca kamaṇḍalau

8.40

narako niraye daitye sīdhupāne ca sīdhuni
janakaḥ pitṛ-rājarṣī yutakaṃ saṃśaye yuge

8.41

kṛṣi (ṣa)kaḥ karṣake phāle rajako dhāvake śuke
madhuko bandibhede syādaṇuko nipuṇā-'lpayoḥ

8.42

priyakaḥ pītaśāle syānnīpe citramṛge'lini
yamakaṃ yamaje śabdālaṅkāre saṃyame'pi ca

8.43

tilakaṃ citrake prāhuḥ kuliko nāgabhedake
kuśikaḥ syānmunau tailaśeṣe sarjrā-'kṣavṛkṣayoḥ

8.44

kaṭakaṃ valaye sānau rājadhānī-nitambayoḥ
rucakaṃ maṇḍaladravye grīvābharaṇa-dantayoḥ

8.45

āḍhakaṃ mānabhede syāt tuvaryāmāḍhakī matā
tārakaḥ karṇadhāre ca daitye dṛśi ca tārakam

8.46

kanīnikāyāṃ nakṣatre tārakaṃ tārakāpi ca
nāyako netari śreṣṭhe hāramadhyamaṇāvapi

8.47

bālako'ṅge śiśau keśe vāji-vāraṇavāladhau
aṅguliyakaḥ-hrīvera-pārihāryeṣu vālakam

8.48

pināko harakodaṇḍe pāṃśuvarṣa-triśūlayoḥ
modako harṣake jñeyaḥ khādyabhede ca modakam

8.49

rūpakaṃ nāṭake dhūrte kāvyālaṅkaraṇe'pi ca
kauśiko nakule vyālagrāhe guggula-śukrayoḥ

8.50

nālīkaṃ padmakhaṇḍe'bje nālīkaḥ śara-śalyayoḥ
nandako harikhaḍge ca harṣake kulapālake

8.51

tūlikā kathitā lekhyakūrcikā-tūlaśayyayoḥ
ūrmikā tvaṅgulīye syād vastrabhaṅga-taraṅgayoḥ

8.52

alarko dhavalāke syād yogonmāditaśunyapi
āntarko ruji śaṅkāyāṃ santāpe murajadhvanau

8.53

kulakaḥ kulapradhāne valmīke kākaṃtinduke
citrakastu citrakāye drumauṣadhiviśeṣayoḥ

8.54

patākā'ṅke dhvaje ketau saubhāgye nāṭakāṃrāke
bhūmikā tu racanāyāṃ rūpāntaraparigrahe

8.55

svastiko maṅgaladravye gṛhabheda-catuṣpathayoḥ
durmukho mukhare nāgarāje vājini vānare

8.56

jātīphale naraśreṣṭhe punnāgaḥ pādapāntare
kavacastu tanutrāṇe paṭahe nandipādape

8.57

kukkuṭaḥ kukkubhe tāmracūḍe vahnikkaṇe'pi ca
pratāpinī pracaṇḍaḥ syāt prakāṇḍaḥ stambha-śastayoḥ

8.58

āpāḍho malayagirau vatiraṇḍe ca māsi ca
śacyāṃ nirguṇḍyāmindrāṇī lalanākaraṇe'pi ca

8.59

karuṇā tu kṛpāyāṃ syāt karaṇaṃ kṣetra-gātrayoḥ
gītāṅgahārasaṃveśabhitsu kāyasthasaṃhatau

8.60

varṇānāṃ spaṣṭatādau ca yogināmāsanādiṣu
hṛṣīke sādhakatamve bavādau ca kṛtāvapi

8.61

kaṅkaṇaṃ karabhūṣāsu kalyāṇaṃ hemni maṅgale
kākiṇī mānadaṇḍe syāt turīyāṃśe paṇasya ca

8.62

taruṇaḥ kubjavṛkṣe syāderaṇḍe yūni nūtane
nirvāṇaṃ mokṣa-nirvṛtyorvidhyāte karimajjane

8.63

pakṣiṇī pūrṇimā-svapnoḥ śākinī-rātribhedayoḥ
śravaṇo nakṣatrabhede śravaṇaṃ śravasi śrutau

8.64

suṣeṇo viṣṇu-sugrīvavaidyayoḥ karamardake
hariṇo pāṇḍu-sāraṅgo suparṇe kṛtamālake

8.65

ajitastīrthakṛdbhede buddhe viṣṇāvanirjite
anantaṃ khe niravadhāvanantastīrthakṛdvidi

8.66

athāyatiḥ syāt prabhāvottarakālasamāgame
āsattiḥ saṃgame lābhe'pyāpattiḥ prāpti-doṣayoḥ

8.67

kirātaḥ syādalpatanau bhūnimba-mlecchayorapi
gopatiḥ śaṅkare ṣaṇḍhe nṛpatau tridaśādhipe

8.68

sahasrakiraṇe cāpi jagatī chandasi kṣitau
niśāntaṃ sadane śānte prabhāte'pi nigadyate

8.69

parvato giri-devarṣyoṃḥ pakṣatiḥ pratipattithau
vasatiḥ syādavasthāne niśāyāṃ sadane'pi ca

8.70

vinataḥ praṇate bhugne vinatā piṭikāmidi
siddhārthaḥ sarṣape śākyasiṃhe'ntyajinavattari

8.71

sambādhaḥ saṅkaṭe yonau arjunaḥ pārtha-haihaye
kuṇḍalī varuṇe sarpe mayūre kuṇḍalanvite

8.72

darśanaṃ darpaṇe dharmopalabdhyorbuddhi-śāstrayoḥ
svapna-locanayoścāpi daśanaṃ varma-daṃśayoḥ

8.73

dhāvanaṃ tu gatau śauce padminī yoṣidantare
viṭapaḥ pallave stambe vistāre ṣiṅga-śākhayoḥ

8.74

vṛṣabhaḥ syādādijine vṛṣa-puṅgavayorapi
gautamo gaṇabhṛdbhede śākyasiṃharṣibhedayoḥ

8.75

supīmaḥ śiśire ramye sattamaḥ śreṣṭha-pūjyayoḥ
viduro nāgare dhīre dhṛtarāṣṭrānuje'pi ca
aṅguliḥ karaśākhāyāṃ karṇikāyāṃ gajasya ca

8.76

iti tryakṣaraḥ kāṇḍastṛtīyaḥ
(4) caturakṣarakāṇḍaḥ
alamakaḥ pike bhṛṅge madhuke padmakesare
balāhako girau meghe daitya-nāgaviśeṣayoḥ

8.77

vṛndārakaḥ sure śreṣṭhe manojñe ca [pra]kīrtitaḥ
niyāmakaḥ karṇadhāre potavāhe niyantari

8.78

vināyakastu herambe tārthye vinne jine gurau
bhaṭṭārakaḥ sure rājñi kathitaśca tapodhane

8.79

dāserakaḥ syāt karabhe dāsīputre ca dhīvare
kṛkavākustāmracūḍe mayūra-kṛkalāsayoḥ

8.80

gomedakaṃ pītaratne kākole patrake'pi ca
sahakāre gandhadhare puṇḍarīko'dridiggaje

8.81

puṇḍarīkaṃ sitāmbhoje rājilāhau gajajvare
kośakārāntare vyāghre valāhako'mbude girau

8.82

daitye nāge ca nirdiṣṭo bhayānakastu bhīṣaṇe
mahāśaṅkho nidhibhede saṃkhyābhede narāsthani

8.83

śilīmukho'lau bāṇe cāpavargastyāga-mokṣayoḥ
saṃprayogo nidhuvane sambandhe kārmaṇe'pi ca

8.84

dvijarājastu śeṣe syāt tārśve'pi ca niśākare
dharmarājastu sugate śrāddhadeve yudhiṣṭhire

8.85

bhāradvājaḥ pakṣibhede bṛhaspatisute'pi ca
tulākoṭirmānabhede'rghede syānnūpure'pi ca

8.86

kalakaṇṭhaḥ pike pārāvate haṃse kaladhvanau
vaitaraṇī pretanadyāṃ jananyāmapi rakṣasām

8.87

śikhariṇī vṛttabhede romālī-peyabhedayoḥ
divābhītaḥ kākaripau kumbhīle kumudākare

8.88

nāgadanto hastidante gehāgniḥsūtadāruṇi
prajāpatirbrahma-rājñorjāmātari divākare

8.89

bahvau tvaṣṭari dakṣādau pratikṛtistu pūjane
puṣpadantastu diṅmāge jinabhede gaṇāntare

8.90

āśvāvandhaḥ samāśvāse markaṭasya ca vāsake
mahānādo mahākāṣṭhe mahāśvāne śayānake

8.91

āskandanaṃ tiraskāre śoṣaṇa-samīkayoḥ
varddhamāno vīrajine svastikairaṇḍa-viṣṇupu

8.92

prakṣabhede śarāve ca viṣvakseno janārdane
anuśayaḥ paścāttāpe dīrghadveṣā-'nubandhayoḥ

8.93

avatārastu nadyāditīrthe'vataraṇe'pi ca
upacārastu lañcāyāṃ kumbhakāraḥ prajāpatau

8.94

ghanasārastu karpūre dakṣiṇāvartapārade
cakradharo viṣṇu-sarpa-cakripu grāmajālini

8.95

daṇḍadhāro yame rājñi digambarastu śaṅkare
dehayātrā yamapurīgamane bhojane'pi ca

8.96

dvaimātaro jarāsandhe herambe parikīrtitaḥ
pratisara camūpṛṣṭhe niyojya-karasūtrayoḥ

8.97

balabhadrastvanante syānmahāvīre jine bhaṭe
rāgasūtraṃ paṭṭasūtre tulāsūtre'pi ca kvacit

8.98

samāhārastu saṃkṣepa ekatrakaraṇe'pi ca
maṇimālā striyāṃ hāre daśanakṣatabhidyapi

8.99

muktāphalaṃ ghanasāra moktike lavalīphale
jīvitaśaḥ priye mṛtyau palaṃkaṣā ca kiṃśuke

8.100

kalahaṃso rājahaṃse kādambe nṛpasattame
gandhavaho mṛge vāte tamopaho jine ravau

8.100.p1

iti caturakṣaraḥ caturthaḥ kāṇḍaḥ

Linked texts (11)