Viratarangini 2.46

2.46

ṛtusandhipratipādanapare'trapadye dvitīyapāde prakramabhaṅgaḥ, malayamarutāmasādhāraṇatvāt | evantu dvitīyaḥ pādaḥ paṭhitavyaḥ-'manasi ca giraṃ badhnantīme kiranti na kokilā' iti
ekasyā evokterbhaṅgyantareṇa punaḥ punaḥ kathanātmakamuktivaicitryaṃ
mādhuryyam | yathā madīyavināyakastave—
atra brahmādibhirnnāsti mama prayojanamityayamartho dūrāvasthānaprārthanādirūpeṇoktivaicitryeṇābhihitaḥ
paruṣe'pyarthe akāṇḍa2śokadāyitvābhāvarūpamapāruṣyaṃ sukumāratā
yathā 'yaśaḥśeṣo rājati |'
vastunorvarṇanīyasyāsādhāraṇakriyārūpayorvarṇanamarthavyaktiḥ | yathā-ayameva svabhāvoktya3laṅkāra iti lokairucyate
“cumbanaṃ dehi me bhārye kāmacāṇḍālatṛptaye” ityādigrāmyārthaparīhāra
udāratā | sā codāhṛteṣu padyeṣu bodhyā
padārthe vākyārtharacanaṃ, vākyārthasya padenābhidhānaṃ, vyāsasamāsau, viśeṣaṇasya sābhiprāyatvañceti pañcaprakārārthaprauḍhirojaḥ1| tatra padārthe vākyārtharacanaṃ
yathāvirahasamayahānaprolasaccakravāka2kramavidhikamanīyakrīḍanārambhakāle
vidaladamalapadmaśreṇisaurabhyaramye3vahati ca pavamāne citramastyevamānaḥ
atra prātarityeka4padārthapratipādanāya virahasamayetyādivākyaṃ racanam
vākyañcātrapadasamūhaḥ
vākyārthasya padenābhidhānaṃ yathā--varavihitā5laṅkārā rasabhāvasphītirītimatī
abhisārikeva kavitā kamanīyā kasyacidbhavati