Kavyalankarasarasamgraha 6.55
Kāvyālaṅkārasārasaṃgraha 6.55
- Language
- Sanskrit
6.55
tathāhi----jaradyoṣityalaṅkārāṃ nibadhyamānā na tasyāḥ śobhāṃ hīyate. tathāhi---jaradyoṣityalaṅkārā nibadhyamānā na tasyāḥ śobhāṃ kurvanti, pratyuta tasyāṃ nibadhyamānānāṃ teṣāmātmīyameva saubhāgyaṃ hīyate. tathā kāvyālaṅkārāṇāmapi nirguṇe kāvye nibadhyamānānāṃ kāvyaśobhāhetutvābhāvaḥ svaśobhāhāniśca bhavati. yadavocadbhaṭṭavāmanaḥ---"yuvateriva rūpamaṅga kāvyaṃ svadate śuddhaguṇaṃ tadapyatīva. vihitapraṇayaṃ nirantarābhiḥ sadalaṅkāravikalpakalpanābhiḥ.. yadi bhavati vacaścyutaṃ guṇebhyo vapuriva yauvanavandhyamaṅganāyāḥ. api janadayatāni durbhagatvaṃ niyatamalaṅkaraṇāni saṃśrayante.."iti. aṅgaśabda iṣṭāmantraṇe. śuddhaguṇatvātsvadamānaṃ sadalaṅkāravikalpakalpanābhirvihitaparicayamatiśayena svadate iti saṃbandhaḥ. ata evālaṅkārāṇaāmanityatā. guṇarahitaṃ hi kāvyamakāvyameva bhavati, na tvalaṅkārarahitam. alaṅkārāṇāṃ guṇorahitaṃ hi kāvyamakāvyameva bhavati, na tavalaṅkārarahitam. alaṅkārāṇāṃ guṇopajanitaśobhe kāvye śobhātiśayavidhāyitvāt. taduktam----"kāvyaśobhāyāḥ kartāro dharmā guṇāḥ. tadatiśayahetavastvalaṅkārāḥ. pūrve nityāḥ."iti. pūrve iti guṇā ityarthaḥ. lakṣye ca alaṅkārarahitamapi kevalaguṇasaṃskriyamāṇaśabdārthaśarīraṃ kāvyaṃ dṛśyate, yathā amarukasya kaveranibaddhaśṛṅgārarasasyandī ślokaḥ---"kathamapi kṛtapratyāpattau priye skhalitottare virahakṛśayā kṛtvā vyājaprakalpatamaśrutam. asahanasakhīśrotraprāptipramādasasaṃbhramaṃ vivalitadṛśā śūnye gehe samucchvasitaṃ tataḥ.."iti. na khalvatrārthalaṅkāraḥ kaścitparidṛśyate. atha mādhuryaujobhyāṃ paribṛṃhatasya prasādasya vidyamānatvātkāvyarūpatā.
Commentaries (5)
- Laghuvṛtti — Pratīhārendurāja, Sanskrit
- Vivṛti — Rājānaka Tilaka, Sanskrit
- Udbhaṭaviveka — Tilaka, Sanskrit
- Kāvyālaṅkārasārasaṅgrahaṭīkā — Sanskrit
- Laghuvṛtti of Indurāja, Pratīhārendu — Indurāja, Pratīhārendu, Sanskrit
Linked texts (1)
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit