Pramāṇa · Search · About · API

Udbhatalankara 5: atha pañcamo vargaḥ

Udbhaṭālaṅkāra 5

Language
Sanskrit

atha pañcamo vargaḥ

5.1

apahnutiṃ viśeṣoktiṃ virodhaṃ tulyayogitām
aprastutapraśaṃsāṃ ca vyājastutinidarśane

5.2

upameyopamāṃ caiva sahoktiṃ saṃkaraṃ tathā
parivṛttiṃ ca jagaduralaṃkārān pare girām

5.3

apahnutirabhīṣṭā ca kiṃcidantargatopamā
bhūtārthāpahnavenāsyā nibandhaḥ kriyate budhaiḥ

5.4

udāharaṇametaddhi na tapaḥ satyamidaṃ hālāhalaṃ viṣam
viśeṣataḥ śaśikalākomalānāṃ bhavādṛśām

5.5

yatsāmagrye'pi śaktīnāṃ phalānutpattibandhanam
viśeṣasyābhidhitsātastadviśeṣoktiriṣyate

5.6

darśitena nimittena nimittādarśanena ca
tasyā bandho dvidhā lakṣye dṛśyate lalitātmakaḥ

5.9

guṇasya vā kriyāyā vā viruddhānyakriyāvacaḥ
yadviśeṣābhidhānāya virodhaṃ taṃ pracakṣate

5.11

upamānopameyoktiśūnyairaprastutairvacaḥ
sāmyābhidhāyi prastāvabhāgbhirvā tulyayogitā

5.12

tvadaṅgamārdavaṃ dṛṣṭvā kasya citte na bhāsate
mālatī śaśabhṛllekhākadalīnāṃ kaṭhoratā

5.13

yogapaṭṭo jaṭājālaṃ tāravī tvaṅmṛgājinam
ucitāni tavāṅgasya yadyamūni taducyatām

5.14

adhikārādapetasya vastuno'nyasya yā stutiḥ
aprastutapraśaṃsaiyaṃ prastutārthanibandhinī

5.15

yānti svadeheṣu jarāmasaṃprāptopabhoktṛkāḥ
phalapuṣparddhibhājo'pi durgadeśavanaśriyaḥ

5.16

śabdaśaktisvabhāvena yatra nindaiva gamyate
vastutastu stutiḥśreṣṭhā vyājastutiraso matā

5.17

dhigananyopamāmetāṃ tāvakīṃ rūpasaṃpadam
trailokye'pyanurūpo yaddharastava na labhyate

5.18

abhavanvastusaṃbandho bhavanvā yatra kalpayet
upamānopameyatvaṃ kathyate sā nidarśanā

5.19

vinocitena patyā ca rūpavatyapi kāminī
vidhuvandhyavibhāvaryāḥ prabibharti viśobhatām

5.20

anekālaṃkriyollekhe samaṃ tadvṛttyasaṃbhave
ekasya ca grahe nyāyadoṣābhāve ca saṃkaraḥ

5.21

yadyapyatyantamucito varenduste na labhyate
tathāpi vacmi kutrāpi kriyatāmādaro'pare

5.22

śabdārthavartyalaṃkārā vākya ekatra bhāsinaḥ
saṃkaro vaikavākyāṃśapraveśādvā 'bhidhīyate

5.23

itthaṃ sthitivarārthā cet mā kṛthā vyarthamarthitām
rūpeṇa te yuvā sarvaḥ pādabaddho hi kiṃkaraḥ

5.24

maivamevāsva saccchāyavarṇikā cārukarṇikā
ambhojinīva citrasthā dṛṣṭimātrasukhapradā

5.25

parasparopakāreṇa yatrālaṃkṛtayaḥ sthitāḥ
svātanryeṇātmalābhaṃ no labhante so'pi saṃkaraḥ

5.26

hareṇeva smaravyādhastvayā'naṅgīkṛto'pi san
tvadvapuḥ kṣaṇamapyeṣa dhāṣṭryadivi na muñcati

5.27

anyonyameva yatra syādupamānopameyatā
upameyopamāmāhustāṃ pakṣāntarahānigām

5.28

śirāṃsi paṅkajānīva vegātpātayato dviṣām
ājau karopamaṃ cakraṃ yasya cakropamaḥ karaḥ

5.29

tulyakāle kriye yatra vastudvayasamāśrite
padenaikena kathyete sā sahoktirmatā satām

5.30

dyujano mṛtyunā sārdhaṃ yasyājau tārakāmaye
cakre cakrābhidhānena preṣyeṇāptamanorathaḥ

5.31

samanyūnaviśiṣṭaistu kasyacit parivartanam
arthānarthasvabhāvaṃ yat parivṛttirabhāṇi sā

5.32

uro dattvā'śarārīṇāṃ yena yuddheṣvagṛhyata
hiraṇyākṣavadhādyeṣu yaśaḥ sākaṃ jayaśriyā

5.33

netroragabalabhrāmyanmandarādriśiraścyutaiḥ
ratnairāpūrya dugdhābdhi yaḥ samādatta kaustubham

5.34

yo balau vyāptabhūsīmni makhena dyāṃ jigīṣati
abhayaṃ svargasadmabhyo datvā jagrāha kharvatām

Commentaries (1)

Linked texts (5)