Pramāṇa · Search · About · API

Bhojanakutuhala 14

Bhojanakutūhala 14

Language
Sanskrit

14.p1

atha sarasya mastunāśca guṇāḥ - dadhnastūpari yo bhāgo ghanaḥ snehasamanvitaḥ | sa loke sara ityukto dadhno vāri tu mastviti

14.p2

saraḥ svādurguruvṛṣyo vātavahnipraṇāśanaḥ | so'mlo vastipradhamanaḥ pittaśleṣmavivardhanaḥ || iti saraḥ | atha mastu-srotaśśuddhiṃ vidhatte prakaṭayati ruciṃ dīpayatyāśu vahniṃ kṛtvā śuddhiṃ malānāṃ jarayati ca haṭhād bhuktamannaṃ vicitram | uṣṇaṃ cāmlaṃ kaṣāyaṃ laghu surabhirasaṃ śūlaviṣṭambhahāri śreṣṭhaṃ mastu praśastaṃ kaphapavanarujāduṣṭamūtragraheṣu || iti mastu | atha takram | tasya cāturvidhyamāha suṣeṇaḥ - gholaṃ mathitamudasvit takraṃ caitaccaturvidhaṃ kathitam || iti || tallakṣaṇaṃ tu - sasaraṃ nirjalaṃ gholaṃ mathitaṃ saravarjitam | pādodakamudasvittat takramardhajalaṃ bhavet

14.p3

atha tadguṇāḥ - gholaṃ mārutapittahāri mathitaṃ śvāsāpahaṃ śleṣmahṛt pittaśleṣmavināśyudasvidadhikaṃ takraṃ tridoṣāpaham | mandāgnāvavarucau tathaiva nitarāmanyeṣu rogeṣvapi śreṣṭhaṃ takramidaṃ vadanti munayastenottamaṃ prāṇinām || yathā surāṇāmamṛtaṃ pradhānaṃ tathā narāṇāṃ bhuvi takramāhuḥ| amlena vātaṃ madhureṇa pittaṃ kaphaṃ kaṣāyeṇa nihanti sadyaḥ || gavyaṃ tu dīpanaṃ takraṃ bheṣyamarttitridoṣajit | māhiṣaṃ śleṣmalaṃ takraṃ sāndraṃ śophakaraṃ guru || hanti gulmamatīsāraplīhārśograhaṇīgadān | susnigdhaṃ chāgalaṃ takraṃ laghu doṣatrayāpaham || gulmārśograhaṇīśophapāṇḍvāmayavināśanam | takraṃ tvajāviprabhavaṃ na sevyamaniṣṭagandhaṃ triṣu cāpyapathyam

14.p4

svādu vṛṣyaṃ rucikaraṃ śleṣmalaṃ pittanāśanam | amlaṃ takraṃ pavanajit pittaśleṣmaprakopanam || takraṃ talavaṇopetaṃ dīpanaṃ grahaṇīgade | takraṃ lavaṇahīnaṃ yad grahaṇyarśovikārakṛt || vāte'mlaṃ saindhavopetaṃ svādu pitte saśarkaram | kaphe pitte tathā takraṃ vyoṣakṣārasamanvitam || sthaulyaṃ karoti harate'nilametadeva yannoṣṇatāmupagataṃ tu kadācideva

14.p5

sahanavanītaṃ gholaṃ mathitaṃ kathayanti bahuguṇaṃ sudhiyaḥ | ciramathitaṃ mathita punarutpattikaraṃ narasya doṣāṇām || naiva takraṃ kṣate dadyānnoṣṇakāle na durbale | na mūrcchābhramadāheṣu na roge raktapittake || takramāpaṃ kaphaṃ hanti koṣṭhe kaṇṭhe karoti ca | pīnasaśvāsakāsādau pakkameva prayujyate || kailāse yadi takrapasti giriśaḥ kiṃ nīlakaṇṭho, bhavedvaikuṇṭhe yadi kṛṣṇatāmanubhavedyāpi kiṃ keśavaḥ

14.p6

indro durbhagatāṃ kṣayaṃ dvijapatirlambodaratvaṃ gaṇāḥ kuṣṭhitvaṃ ca kuberako dahanatāmagniśca kiṃ vindati || śaśikundasamaprabhaśaṅkanibhaṃ yuvatīkaranirmalanirmathitam | paripakvakapitthasugandhirasaṃ piba bho nṛpa takramanantaguṇam || āmātisāre ca viṣūcikāyāṃ vātajvare pāṇḍuṣu kāmilāyām | pramehagulmodaravātaśūle nityaṃ pibettakramarocake ca

14.p7

śītakāle'gnimāndye ca kaphe pāṇḍvāmayeṣu ca | mārgāvarodhe kuṣṭhādivyādhau takraṃ praśasyate || vātodarī pibettakraṃ pippalīlavaṇānvitam | śarkarāmaricopetaṃ svādu pittodarī pibet || takraṃ deyaṃ na kṣate noṣṇakāle no daurbalye no tṛṣāmūrcchite ca | naiva bhrāntau naiva pittāsradoṣe no dadyāttat kṣatikāyāṃ viśeṣāt

14.p8

karaimathitamathitodaśvittakradaṇḍāhatagauḍikāni | kālaseyakakhāḍabakamilitātimilitāni daśa bhavanti || iti

14.p9

sasnehaṃ karamathitaṃ niḥsnehaṃ mathitamajalamubhayaṃ tat | pādāmbūrdaśvit syāt takraṃ tvardhāṃśasalilaṃ syāt || daṇḍāhataṃ tripādodakayuktaṃ gauḍikaṃ samāṃśajalam | gauḍādasmāt kramaśaḥ pādaṃ pādaṃ pravardhitaiḥ salilaiḥ || kathitāni kālaseyakakhāḍabakamilitātimilitāni

14.p10

atha krameṇa tadguṇāḥ -

14.p11

karamathitaṃ guru hṛdyaṃ balyaṃ vṛṣyaṃ kaphānilaghnaṃ ca | medhyaṃ dīpanamagneḥ pāṇḍutvacchinnṛ pramehakṛcchraharam

14.p12

himakundaśaśiprabhaśaṅkhanibhaṃ paripakvakapitthasugandhirasam | tadidaṃ bhuvi sarvarujāpaharaṃ yuvatīkaranirmathitaṃ mathitam

14.p13

udaśvidabhighātaghnaṃ gulmapāṇḍvanilāpaham | grahaṇīyakṣmahṛdrogapramehārśoharaṃ laghu || 3

14.p14

takraṃ laghu kaṣāyāmlaṃ dīpanaṃ kaphavātajit | śophodarārśo grahaṇīdoṣamūtragrahārucīḥ

14.p15

kilāsakuṣṭhahṛdrogaśophorustambhavamikramīḥ

14.p16

daṇḍāhataṃ pramehaghnaṃ rucyaṃ dīpanapācanam

14.p17

gauḍikaṃ vṛṣṭaramaujasyaṃ viśadaṃ dīpanaṃ param | āmadoṣaharaṃ mehagrahodarakaphāpaham

14.p18

kālameyaṃ pratiśyāyagalagaṇḍamadāpaham | grahaṇyarśoviṣāghnaṃ dīpanīyaṃ rucipradam | mādhava kaphagulmārśoharaṃ ca tṛṇahṛllaghu

14.p19

militaṃ rucikṛd grāhi pakvātīsāranāśanam | śakruṣyaṃ śodhadaurbalyatṛṣṇārtāvraṇāpaham

14.p20

sarvadoṣaharaṃ pathyaṃ miśritaṃ vyatirekim | bhagandarahradrogāntragulmārśomutrarogajit

14.p21

takrantūdari yattoyaṃmūddhārddheti kīrtitam | dadhnantūpari yattoyaṃ manthantu parikīrtitam || iti | atha kilāṭādīnāṃ lakṣaṇāni guṇāścocyante —

14.p22

iti takaprakaraṇam

Linked texts (10)