Pramāṇa · Search · About · API

Bhojanakutuhala 16

Bhojanakutūhala 16

Language
Sanskrit

16.p1

atha ghṛtam | dhīkrāntismṛtidāyakaṃ balakaraṃ medhāpradaṃ puṣṭikṛd vātaśleṣmaharaṃ śramopaśamanaṃ pittāpahaṃ śuddhidvat | vahnervṛddhikaraṃ vipākamadhuraṃ vṛṣyaṃ vapuḥsthairyadaṃ gavyaṃ hṛdyatamaṃ ghṛtaṃ bahuguṇaṃ sadyaḥ samāvarttitam

16.p2

sarpirmāhiṣamuttamaṃ dhṛtikaraṃ saukhyapradaṃ kāntikṛd vātaśleṣmanibarhaṇaṃ balaharaṃ varṇapradānakṣamam | durnāmagrahaṇīvikāraśamanaṃ mandānaloddīpanaṃ cakṣuṣyaṃ navagavyataḥ paramidaṃ hṛdyaṃ manohāri ca

16.p3

ājamājyaṃ ca cakṣuṣyaṃ dīpanaṃ balavardhanam | kāsaśvāsakṣatakṣīṇarājayakṣmasu śasyate || tataḥ kiñcinnyūnaguṇaṃ laghvajājyamudīritam

16.p4

pāke laghvāvikaṃ sarpina ca pittaprakopanam | yonidoṣe kaphe vāte śophe kampe ca taddhitam

16.p5

bhedakaṃ ghṛtamaṣṭrīraṃ gauravādvaryameva gurumārgādehinām || buddhipāṭanakaraṃ balāpahaṃ dviṣṭagandhi kurute nṛṇāṃ vapuḥ

16.p6

nihanti hastinīsarpiḥ kaphapittaviṣakrimīn | kaṣāyaṃ laghu viṣṭambhi tiktaṃ cāgnikaraṃ param

16.p7

aśvīsarpistu katukaṃ madhuraṃ ca kaṣāyaram | īṣacca dīpanaṃ mūrcchāhāri vātālpadaṃ guru

16.p8

ghṛtaṃ gārdabhikaṃ balyaṃ dīpanaṃ mūtradoṣanut | pāke laghūṣṇaṃ vīrye ca kaṣāyaṃ kaphanāśanam

16.p9

auṣṭrīghṛta vīryakaṭu śleṣmakriminiṣāpaham | dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ kuṣṭhagulmodarāpaham

16.p10

cakṣuṣyamamidaṃ strīṇāṃ sarpiḥ syādamṛtopamam vṛddhiṃ karoti dehāgnerlaghu pāke viṣāpaham

16.p11

āyurvṛddhiṃ vapurapi dṛḍhaṃ saukumāryaṃ karoti vyāyāmastrīnidhuvanakṛtaśrāntivicchedanāṃ ca | pathyaṃ bālye vayasi taruṇe vārdhake cāpi pathyaṃ nānyat kiñcid bhavati puruṣe sarpiṣaḥ sthaulyakāri || yadvedāgamavedibhirnigaditaṃ sākṣādihāyurnṛṇāṃ yadvaidyaistu rasāyanaya kathitaṃ sadyo jarānāśanam | yatsārasvatakaṃ ca kāntimatimad proktaṃ dhiyaḥ siddhaye tatpūrvārjitapuṇyasañcayavatā labhyaṃ ghṛtaṃ nūtanam || varṣādūrdhvaṃ bhavedājya purāṇaṃ tat tridoṣanut | purāṇaṃ timiraśvāsapīnasajvarakāsanut || mūrcchākuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanam | ugragandhi purāṇaṃ syād daśavarṣasthita ghṛtam || lākṣārasānibhaṃ śītaṃ taddhi sarvagrahāpaham | nirāmayānāṃ navayauvanānāṃ hṛtvā gavāṃ yacchata dhautamadbhiḥ| dāhāpahaṃ pittavināśanaṃ ca sahasravīryaṃ tu sahasradhautam || gavye kṣīraghṛte śaste nindite cāvisaṃbhave| atha dugdhoddhṛtaghṛtaguṇāḥ - ghṛtaṃ dugdhabhavaṃ grāhi śītalaṃ netraroganut || nihanti pittadāhāsramadamūrcchābhramānilān || atha hyastanadadhijaghṛtaguṇāḥhavirhyastanadugdhīyaṃ tatsyāddhaiyaṅgavīnakam | haiyaṅgavīnaṃ cakṣuṣyaṃ dīpanaṃ rucikṛtparam || balakṛd bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ viśeṣāt kaphanāśanam | yojayennavamevājyaṃ bhojane tarpaṇe śrame || balakṣaye pāṇḍuroge kāmalānetrarogayoḥ | rājayakṣmāṇi bāle ca vṛddhe śleṣmakṛte gade || roge sāme viṣūcyāṃ ca vibandhe ca madātyaye | jvare ca dahane mande na sarpirbahumanyate

16.p12

iti ghṛtaprakaraṇam

Linked texts (13)