Bhojanakutuhala 16
Bhojanakutūhala 16
- Language
- Sanskrit
16.p1
atha ghṛtam | dhīkrāntismṛtidāyakaṃ balakaraṃ medhāpradaṃ puṣṭikṛd vātaśleṣmaharaṃ śramopaśamanaṃ pittāpahaṃ śuddhidvat | vahnervṛddhikaraṃ vipākamadhuraṃ vṛṣyaṃ vapuḥsthairyadaṃ gavyaṃ hṛdyatamaṃ ghṛtaṃ bahuguṇaṃ sadyaḥ samāvarttitam
16.p2
sarpirmāhiṣamuttamaṃ dhṛtikaraṃ saukhyapradaṃ kāntikṛd vātaśleṣmanibarhaṇaṃ balaharaṃ varṇapradānakṣamam | durnāmagrahaṇīvikāraśamanaṃ mandānaloddīpanaṃ cakṣuṣyaṃ navagavyataḥ paramidaṃ hṛdyaṃ manohāri ca
16.p3
ājamājyaṃ ca cakṣuṣyaṃ dīpanaṃ balavardhanam | kāsaśvāsakṣatakṣīṇarājayakṣmasu śasyate || tataḥ kiñcinnyūnaguṇaṃ laghvajājyamudīritam
16.p4
pāke laghvāvikaṃ sarpina ca pittaprakopanam | yonidoṣe kaphe vāte śophe kampe ca taddhitam
16.p5
bhedakaṃ ghṛtamaṣṭrīraṃ gauravādvaryameva gurumārgādehinām || buddhipāṭanakaraṃ balāpahaṃ dviṣṭagandhi kurute nṛṇāṃ vapuḥ
16.p6
nihanti hastinīsarpiḥ kaphapittaviṣakrimīn | kaṣāyaṃ laghu viṣṭambhi tiktaṃ cāgnikaraṃ param
16.p7
aśvīsarpistu katukaṃ madhuraṃ ca kaṣāyaram | īṣacca dīpanaṃ mūrcchāhāri vātālpadaṃ guru
16.p8
ghṛtaṃ gārdabhikaṃ balyaṃ dīpanaṃ mūtradoṣanut | pāke laghūṣṇaṃ vīrye ca kaṣāyaṃ kaphanāśanam
16.p9
auṣṭrīghṛta vīryakaṭu śleṣmakriminiṣāpaham | dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ kuṣṭhagulmodarāpaham
16.p10
cakṣuṣyamamidaṃ strīṇāṃ sarpiḥ syādamṛtopamam vṛddhiṃ karoti dehāgnerlaghu pāke viṣāpaham
16.p11
āyurvṛddhiṃ vapurapi dṛḍhaṃ saukumāryaṃ karoti vyāyāmastrīnidhuvanakṛtaśrāntivicchedanāṃ ca | pathyaṃ bālye vayasi taruṇe vārdhake cāpi pathyaṃ nānyat kiñcid bhavati puruṣe sarpiṣaḥ sthaulyakāri || yadvedāgamavedibhirnigaditaṃ sākṣādihāyurnṛṇāṃ yadvaidyaistu rasāyanaya kathitaṃ sadyo jarānāśanam | yatsārasvatakaṃ ca kāntimatimad proktaṃ dhiyaḥ siddhaye tatpūrvārjitapuṇyasañcayavatā labhyaṃ ghṛtaṃ nūtanam || varṣādūrdhvaṃ bhavedājya purāṇaṃ tat tridoṣanut | purāṇaṃ timiraśvāsapīnasajvarakāsanut || mūrcchākuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanam | ugragandhi purāṇaṃ syād daśavarṣasthita ghṛtam || lākṣārasānibhaṃ śītaṃ taddhi sarvagrahāpaham | nirāmayānāṃ navayauvanānāṃ hṛtvā gavāṃ yacchata dhautamadbhiḥ| dāhāpahaṃ pittavināśanaṃ ca sahasravīryaṃ tu sahasradhautam || gavye kṣīraghṛte śaste nindite cāvisaṃbhave| atha dugdhoddhṛtaghṛtaguṇāḥ - ghṛtaṃ dugdhabhavaṃ grāhi śītalaṃ netraroganut || nihanti pittadāhāsramadamūrcchābhramānilān || atha hyastanadadhijaghṛtaguṇāḥhavirhyastanadugdhīyaṃ tatsyāddhaiyaṅgavīnakam | haiyaṅgavīnaṃ cakṣuṣyaṃ dīpanaṃ rucikṛtparam || balakṛd bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ viśeṣāt kaphanāśanam | yojayennavamevājyaṃ bhojane tarpaṇe śrame || balakṣaye pāṇḍuroge kāmalānetrarogayoḥ | rājayakṣmāṇi bāle ca vṛddhe śleṣmakṛte gade || roge sāme viṣūcyāṃ ca vibandhe ca madātyaye | jvare ca dahane mande na sarpirbahumanyate
16.p12
iti ghṛtaprakaraṇam
Linked texts (13)
- Rājanighaṇṭu (Nighaṇṭurāja, Abhidhānacūḍāmaṇi) — Narahari Paṇḍita, Sanskrit
- Āyurvedamahodadhi (Annapānavidhi section) — Suṣeṇa 1622, Sanskrit
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit
- Bhojanakutūhala — Raghunātha, Sanskrit
- Śāligrāmanighaṇṭubhūṣaṇa — Śāligrāma Vaiśya, Sanskrit
- Annapānavidhi — Suṣeṇa, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Bhāvasvabhāva — Mādhavadeva 1688, Sanskrit
- Kaiyadevanighaṇṭu (Pathyāpathyavibodhaka) — Kaiyadeva, Sanskrit
- Vaidyanighaṇṭu (Keyadeva) — Keyadeva, Sanskrit
- Ārogyacintāmaṇi (Paṇḍit Dāmodara) — Paṇḍit Dāmodara, Sanskrit
- Ārogyacintāmaṇi (Dāmodaramiśra) — Dāmodaramiśra, Sanskrit
- Caryācandrodaya — Dattarāma, Sanskrit