Pramāṇa · Search · About · API

Bhojanakutuhala 17: atha tailaprakaraṇam

Bhojanakutūhala 17

Language
Sanskrit

atha tailaprakaraṇam

17.p1

tadguṇānāha vāgbhaṭaḥ - tailaṃ svayonivattatra mukhyaṃ tīkṣṇaṃ vyavāyi ca | tvagdoṣakṛdacakṣuṣyaṃ sūkṣmoṣṇaṃ kaphakṛnna ca || kṛśānāṃ bṛṃhaṇāyālaṃ sthūlānāṃ karśanāya ca | bahuviṭkaṃ kṛmighnaṃ ca saṃskārāt sarvadoṣajit || anyatrāpi - tilatailamalaṅkaroti keśān madhuraṃ tiktakaṣāyamuṣṇatīkṣṇam | balakṛt kaphavātajantukharjuvraṇakaṇḍūtiharaṃ ca kāntidāyi || • iti tilatailagu

17.p2

kusumbhatailaṃ krimihāri tejobalāvahaṃ yakṣmamalāpahaṃ ca | tridoṣakṛt puṣṭivalakṣayaṃ ca karoti kaṇḍūṃ ca karoti dṛṣṭeḥ || iti kausumbhatailaguṇāḥ

17.p3

madhuraṃ tvatasītailaṃ picchilaṃ cānilāpaham | madagandhi kaṣāyaṃ ca kaphakāmāpahārakam || yesela guṇāḥ

17.p4

eraṇḍatailaṃ krimidoṣanāśanaṃ vātāmayaghnaṃ sakalāṅgaśūlanut | kuṣṭhāpahaṃ svādu rasāyanottamaṃ pittaprakopaṃ kurute'tidīpanam || picchalaṃ kaṭu tiktoṣṇaṃ raktairaṇḍodbhavaṃ tvati || airaṇḍatailaguṇāḥ

17.p5

karañjatailaṃ nayanārtihāri vātāmayadhvaṃsanamuṣṇatīkṣṇam | kuṣṭhārtikaṇḍūtivicārcikārahaṃ lepena nānāvidhacarmadoṣanut || kairaṃjataila

17.p6

sārṣapaṃ kaṭu tiktoṣṇaṃ kaphavātavikāranut | krimikuṣṭhaharaṃ raktapittadoṣakaraṃ param || sirasela

17.p7

tīkṣṇoṣṇaṃ tuvarītailaṃ laghu grāhi kaphāsrajit

17.p8

vahnikṛdviṣadvṛt kaṇṭhakuṣṭhakoṣṭhakrimipraṇut | medodāhāpahaṃ cāpi vraṇaśothaharaṃ param

17.p9

yāvanālavrīhiyavagodhūmādisamudbhavam | tridoṣaghnaṃ kaṇḍukuṣṭhahāri cakṣuṣyamuttamam

17.p10

tathaiva ceṅgudītailaṃ madhuraṃ pittanāśanam | śītala kāntidaṃ balyaṃ śleṣmalaṃ keśavardhanam

17.p11

nimbaṃtailaṃ tu nātyuṣṇaṃ krimikuṣṭhakaphāpaham

17.p12

ākṣaṃ svādu himaṃ keśyaṃ guru pittānilārtinut

17.p13

śigrutailaṃ kaṭūṣṇaṃ ca vātajit kaphanāśanam | tvagdoṣavraṇakaṇḍūtiśophahāri ca picchalam

17.p14

kaṭu jyotiṣmatītailaṃ tiktoṣṇaṃ vātanāśanam | pittasantāpanaṃ medhāprajñābuddhivivardhanam

17.p15

śītaṃ hārītakītailaṃ kaṣāyamadhuraṃ kaṭu | sarvavyādhiharaṃ pathya nānāvagdoṣanāśanam

17.p16

tīkṣṇaṃ tu rājikātailaṃ jñeyaṃ vāvādidoṣakṛt | śiśiraṃ kaṭu kaṇḍūghnaṃ keśyaṃ tvagdoṣanāśanam

17.p17

saraṃ kośāmrajaṃ tailaṃ krimikuṣṭhavraṇāpaham | tiktāmlamadhuraṃ balyaṃ pathyaṃ rocanapācanam

17.p18

karpūrastailaṃ radadārḍhyakāri vātāmayaghnaṃ kaṭu pittakāri

17.p19

trapusorvārukacārukakūṣmāṇḍaprabhṛtibījatailaṃ yat | tanmadhuraṃ guru śiśiraṃ keśyaṃ kaphapittanāśi kāntikaram

17.p20

bilvamajjābhavaṃ tailamuṣṇavātaharaṃ param

17.p21

nārikerodbhavaṃ tailaṃ bṛṃhaṇaṃ balavardhanam | keśyaṃ pittānilaharaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ

17.p22

tailaṃ sarjarasodbhūtaṃ visphoṭavraṇanāśanam | kuṣṭhapāmākrimiharaṃ vātaśleṣmāmayāpaham

17.p23

tailaṃ tu khasabījānāṃ balyaṃ vṛṣyaṃ guru smṛtam | vātahṛt kaphahṛcchītaṃ svādu pākarasaṃ ca tat

17.p24

sahakāribhavaṃ tailaṃ kaṣāyaṃ svādu tiktakam | mukharogaharaṃ rūkṣaṃ sugandhi śleṣmavātajit

17.p25

priyālatailaṃ madhuraṃ guru śleṣmavivardhanam | hitamicchanti nātyuṣṇyāt saṃyoge vātapittayoḥ

17.p26

kaṣāyaṃ svādu kāpitthaṃ tailamākhuviṣāpaham | kaṣāyaṃ svādu mādhūkaṃ tailaṃ pittakaphapraṇut | tilatailaṃ varaṃ teṣu kausumbhaṃ tvavaraṃ param | tailaprayogādajarā nirvikārā jitaklamāḥ | āsannatimalā yuddhe daityādhipatayaḥ purā

17.p27

rājanighaṇṭau— tailaṃ na sevyed dhīmān yasya kasya ca yad bhavet | viṣasāmyaguṇatvāca yogyogyaṃ na varjayet || uktaṃ ca | viṣasya tailasya na kiñcidantaraṃ mṛtasya suptasya tathā na kiñcit | ṛṇasya dāsasya na kiñcidantaraṃ mūrkhasya kāṣṭhasya ca naiva kiñcit

17.p28

iti tailaprakaraṇam

Linked texts (10)