Bhojanakutuhala 17: atha tailaprakaraṇam
Bhojanakutūhala 17
- Language
- Sanskrit
atha tailaprakaraṇam
17.p1
tadguṇānāha vāgbhaṭaḥ - tailaṃ svayonivattatra mukhyaṃ tīkṣṇaṃ vyavāyi ca | tvagdoṣakṛdacakṣuṣyaṃ sūkṣmoṣṇaṃ kaphakṛnna ca || kṛśānāṃ bṛṃhaṇāyālaṃ sthūlānāṃ karśanāya ca | bahuviṭkaṃ kṛmighnaṃ ca saṃskārāt sarvadoṣajit || anyatrāpi - tilatailamalaṅkaroti keśān madhuraṃ tiktakaṣāyamuṣṇatīkṣṇam | balakṛt kaphavātajantukharjuvraṇakaṇḍūtiharaṃ ca kāntidāyi || • iti tilatailagu
17.p2
kusumbhatailaṃ krimihāri tejobalāvahaṃ yakṣmamalāpahaṃ ca | tridoṣakṛt puṣṭivalakṣayaṃ ca karoti kaṇḍūṃ ca karoti dṛṣṭeḥ || iti kausumbhatailaguṇāḥ
17.p3
madhuraṃ tvatasītailaṃ picchilaṃ cānilāpaham | madagandhi kaṣāyaṃ ca kaphakāmāpahārakam || yesela guṇāḥ
17.p4
eraṇḍatailaṃ krimidoṣanāśanaṃ vātāmayaghnaṃ sakalāṅgaśūlanut | kuṣṭhāpahaṃ svādu rasāyanottamaṃ pittaprakopaṃ kurute'tidīpanam || picchalaṃ kaṭu tiktoṣṇaṃ raktairaṇḍodbhavaṃ tvati || airaṇḍatailaguṇāḥ
17.p5
karañjatailaṃ nayanārtihāri vātāmayadhvaṃsanamuṣṇatīkṣṇam | kuṣṭhārtikaṇḍūtivicārcikārahaṃ lepena nānāvidhacarmadoṣanut || kairaṃjataila
17.p6
sārṣapaṃ kaṭu tiktoṣṇaṃ kaphavātavikāranut | krimikuṣṭhaharaṃ raktapittadoṣakaraṃ param || sirasela
17.p7
tīkṣṇoṣṇaṃ tuvarītailaṃ laghu grāhi kaphāsrajit
17.p8
vahnikṛdviṣadvṛt kaṇṭhakuṣṭhakoṣṭhakrimipraṇut | medodāhāpahaṃ cāpi vraṇaśothaharaṃ param
17.p9
yāvanālavrīhiyavagodhūmādisamudbhavam | tridoṣaghnaṃ kaṇḍukuṣṭhahāri cakṣuṣyamuttamam
17.p10
tathaiva ceṅgudītailaṃ madhuraṃ pittanāśanam | śītala kāntidaṃ balyaṃ śleṣmalaṃ keśavardhanam
17.p11
nimbaṃtailaṃ tu nātyuṣṇaṃ krimikuṣṭhakaphāpaham
17.p12
ākṣaṃ svādu himaṃ keśyaṃ guru pittānilārtinut
17.p13
śigrutailaṃ kaṭūṣṇaṃ ca vātajit kaphanāśanam | tvagdoṣavraṇakaṇḍūtiśophahāri ca picchalam
17.p14
kaṭu jyotiṣmatītailaṃ tiktoṣṇaṃ vātanāśanam | pittasantāpanaṃ medhāprajñābuddhivivardhanam
17.p15
śītaṃ hārītakītailaṃ kaṣāyamadhuraṃ kaṭu | sarvavyādhiharaṃ pathya nānāvagdoṣanāśanam
17.p16
tīkṣṇaṃ tu rājikātailaṃ jñeyaṃ vāvādidoṣakṛt | śiśiraṃ kaṭu kaṇḍūghnaṃ keśyaṃ tvagdoṣanāśanam
17.p17
saraṃ kośāmrajaṃ tailaṃ krimikuṣṭhavraṇāpaham | tiktāmlamadhuraṃ balyaṃ pathyaṃ rocanapācanam
17.p18
karpūrastailaṃ radadārḍhyakāri vātāmayaghnaṃ kaṭu pittakāri
17.p19
trapusorvārukacārukakūṣmāṇḍaprabhṛtibījatailaṃ yat | tanmadhuraṃ guru śiśiraṃ keśyaṃ kaphapittanāśi kāntikaram
17.p20
bilvamajjābhavaṃ tailamuṣṇavātaharaṃ param
17.p21
nārikerodbhavaṃ tailaṃ bṛṃhaṇaṃ balavardhanam | keśyaṃ pittānilaharaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ
17.p22
tailaṃ sarjarasodbhūtaṃ visphoṭavraṇanāśanam | kuṣṭhapāmākrimiharaṃ vātaśleṣmāmayāpaham
17.p23
tailaṃ tu khasabījānāṃ balyaṃ vṛṣyaṃ guru smṛtam | vātahṛt kaphahṛcchītaṃ svādu pākarasaṃ ca tat
17.p24
sahakāribhavaṃ tailaṃ kaṣāyaṃ svādu tiktakam | mukharogaharaṃ rūkṣaṃ sugandhi śleṣmavātajit
17.p25
priyālatailaṃ madhuraṃ guru śleṣmavivardhanam | hitamicchanti nātyuṣṇyāt saṃyoge vātapittayoḥ
17.p26
kaṣāyaṃ svādu kāpitthaṃ tailamākhuviṣāpaham | kaṣāyaṃ svādu mādhūkaṃ tailaṃ pittakaphapraṇut | tilatailaṃ varaṃ teṣu kausumbhaṃ tvavaraṃ param | tailaprayogādajarā nirvikārā jitaklamāḥ | āsannatimalā yuddhe daityādhipatayaḥ purā
17.p27
rājanighaṇṭau— tailaṃ na sevyed dhīmān yasya kasya ca yad bhavet | viṣasāmyaguṇatvāca yogyogyaṃ na varjayet || uktaṃ ca | viṣasya tailasya na kiñcidantaraṃ mṛtasya suptasya tathā na kiñcit | ṛṇasya dāsasya na kiñcidantaraṃ mūrkhasya kāṣṭhasya ca naiva kiñcit
17.p28
iti tailaprakaraṇam
Linked texts (10)
- Rājanighaṇṭu (Nighaṇṭurāja, Abhidhānacūḍāmaṇi) — Narahari Paṇḍita, Sanskrit
- Āyurvedamahodadhi (Annapānavidhi section) — Suṣeṇa 1622, Sanskrit
- Carakasaṃhitā — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit
- Bhojanakutūhala — Raghunātha, Sanskrit
- Hṛdayapriyā — Pāñcumnattadu 1790, Sanskrit
- Śāligrāmanighaṇṭubhūṣaṇa — Śāligrāma Vaiśya, Sanskrit
- Āyurvedasaukhya — Ṭoḍaramalla 1565, Sanskrit
- Annapānavidhi — Suṣeṇa, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Bhāvasvabhāva — Mādhavadeva 1688, Sanskrit