Pramāṇa · Search · About · API

Bhojanakutuhala 20: atha viruddhadravyaprakaraṇam

Bhojanakutūhala 20

Language
Sanskrit

atha viruddhadravyaprakaraṇam

20.p1

atha savipānnādiparīkṣā

20.p2

odano viṣavānsāndro yāṃtyapiṅgāritāmiva | cireṇa pacyate pakvo bhavetparyuṣitopamaḥ || mayūrakaṇṭhatulyoṣmā mohapraccharddiprasekakṛt | hīyate gandhavarṇādyaiḥ snihyate candrakācitaḥ || vyañjanānyāśu śuṣyanti śyāmakvāthāni tatra ca | hīnātiriktā vikṛtā chāyā dṛśyeta naiva vā || phenordhvarājīsīmantatantubudbudasambhavaḥ | vicchinnavirasā rāgāḥ khāḍavāḥ śākamāmiṣam || nīlā rājī rase tāmrā kṣīre dadhni ca dṛśyate | śyāmā pītā sitā takre ghṛte pānīyasannibhā || mastuni syāt kapotābhā rājī kṛṣṇā tuṣodake | vasāmakṣṇośca tadvacca kapilābhā drarvauṣadhe || kālī madhyāmbhasoḥ śeṃdre harijjaile'ruṇopamā | pākaḥ phalānāmāmānāṃ pakvānāṃ parikoyanam || dravyāṇāmādrrdraśuṣkāṇāṃ syātāṃ mlānivivarṇate | mṛdūnāṃ kaṭhinānāṃ ca bhavet sparśaviparyayaḥ || mālyānāṃ sphuṭitāgratvaṃ mlānirgandhāntarodbhavaḥ | śyāmamaṇḍalato vastre śātanaṃ tantupakṣmaṇām || dhātumauktikakāṣṭhāśmaratnādiṣu malāvrtā | snehasparśaprabhāhāniḥ saprabhatvaṃ ca mṛnmaye

20.p3

viṣadalakṣaṇam

20.p4

viṣadaḥ śyāmaśuṣkāsyo vilakṣo vīkṣate diśaḥ | svedavepathumāṃstrasto bhītaḥ skhalati jṛmbhate

20.p5

prāpyānnaṃ saviṣaṃ tvagniraikāvartaḥ sphuṭatyapi | śikhikaṇṭhābhadhūmārciranārcirvogragandhavān || mriyante makṣikāḥ prāśya kākaḥ kṣāmasvaro bhavet | vikośanti ca dṛṣṭvaiva śukadātyūhaśārikāḥ || haṃsaḥ praskhalati glānirjīvañjīvasya jāyate | cakorasyākṣivairāgyaṃ krauñcasya syānmadodayaḥ || kapotaparabhṛddhṛṅgacakravākā jahatyasūn | udvegaṃ yāti mārjāraḥ śakṛnmuñcati vānaraḥ || dṛṣṭenmayūrastadṛṣṭyā mandatejo bhavedviṣam | ityannaṃ viṣavajjñātvā tyajedevaṃ prayatnataḥ || yathā tena viṣeṇedāpi na kṣudrajantavaḥ | spṛṣṭe tu kaṇḍūdāhoṣmajvarārtisphoṭasuptayaḥ || nakharomacyutiḥ śophaḥ sekādyā viṣanāśanāḥ | viruddhamapi cāhāraṃ vidyādvaraviṣopamam || iti saviṣānnādiparīkṣā

20.p6

nūpamāmiṣaṃ māpakṣaudrakṣīranirūḍhakaiḥ | rudhyate saha viṃsarmūlakena guḍena vā || śeṣād payasā matsyā matsyeṣu ca vilīcimaḥ | viruddhamamlaṃ payasā saha sarvaṃ phalaṃ tathā || tadvatkulatthavarakakaṅgubaḍamadhuṣṭhakāḥ | vanakodravaḥ | bhakṣayitvā haritakaṃ mūlakādi payastyajet

20.p7

vārāhaṃ śvāvidhā nādyād dadhnā pṛṣatahūhkuṭau | āmamāṃsāni pittena bhāṣasūphena mūlakam || aviṃ kusumbhaśākena bisaissaha virūḍhakam | māṣasūpaguḍakṣīradadhyājyaiḥ lākucaṃ phalam || phalaṃ kadalyāstatreṇa dadhnā tālaphalena vā | kaṇopaṇābhyāṃ madhunā kākamācī guḍena vā || siddhāṃ vā matsyapacane pacane nāgarasya vā | siddhāmanyatra vā pātre kāṃsye tāmruṣitāṃ niśi || matsyanistalanasnehasādhitāḥ pippalīstyajet | kāṃsye daśāhamuṣitaṃ sarpiruṣṇaṃ tvaruṣkaraiḥ || bhāso virudhyate śūlyaḥ kampillastakrasādhitaḥ | aikadhyaṃ pāyasasurākṛsarāḥ parivarjayet || madhusarpirvasātailapānīyāni dviśastriśaḥ | ekatra vā samāṃśāni virudhyante parasparam || bhinnāṃśe api madhvājye divyavāryyanupānataḥ | madhu puṣkarabījaṃ ca madhumaireyaśārkaram || manthānupānaḥ kṣaireyo hāridraḥ kaṭutailakān

20.p8

upodakātisārāya tilakalkena sādhitā

20.p9

balākā vāruṇīyuktā kulmāṣaiśca virudhyate | bhṛṣṭā varāhavasayā saiva sadyo nihantyasūna || tadvattittiripatrāḍhyagodhālāvakapijṅgalāḥ | airanḍenāgninā siddhāstattailena vimūrcchitāḥ

20.p10

hārītamāṃsaṃ hāridraśūlakaprotapācitam | haridrāvahninā sadyo vyāpādayati jīvitam

20.p11

bhasmapāṃsuparidhvasta tadeva ca samādhikam

20.p12

yat kiñcid doṣamutkleśya na harettatsamāsataḥ | viruddhaṃ śuddhiraneṣṭā śamo vā tadvirodhibhiḥ || vyāyāmasnigdhadīptāgnivayasthabalaśālinām | virodhyapi na pīḍāyai sātmyamalpaṃ ca bhojanam

20.p13

iti viruddhadravyaprakaraṇam

Linked texts (7)