Kridakaushalya 4

Krīḍākauśalya 4

Language: Sanskrit

4.255 — 1 part

4.3

trividhadyūtakrīḍāvarṇanaṃ nāma prakaraṇam

atha patrakrīḍā prārabhyate
saphedakā mīra
saphedakā vajīra
saphedakā dahelā
saphedakā nahelā
saphedakā aṭhṭhā
saphedakā sattā
saphedakā chakkā
saphedakā paṃjā
saphedakā cauvā
saphedakā tīyā
saphedakā dūvā
saphedakā ekkā
caṃgakāṃcanagaṃjīphākī dehelībaṃdīvājī tājakīraṃgapahilāpattoṃmeṃ
raṃgaharāthoḍīsurkhī milā huā
tājakā mīra
tājakā vajīra
tājakā dahalā
tājakā nahalā
tājakā aṭṭhā
tājakā sattā
tājakā chakkā.
tājakā paṃjā.
tājakā cauvā.
tājakā tīyā.
tājakā dūvā.
tājakā ekkā.
caṃgakāṃcana gaṃjīphākī dahalebaṃdībājī saṃserakī raṃga
tīsarā pattoṃmeṃ raṃga lākhī
saṃserakā amīra.
saṃserakā vajīra.
saṃserakā dahalā.
saṃserakā nahallā.
saṃserakā aṭhṭhā.
saṃserakā sattā.
saṃserakā chakkā.
saṃserakā paṃjā.
saṃserakā cauvā.
saṃserakā tīyā.
saṃserakā dūvā.
saṃserakā ekkā.
caṃgakāṃcana gaṃjīphākī dahalebaṃdī bājī gulāmakī raṃga cauthā pattoṃmeṃ raṃga pīlā
gulāmakā amīra.
gulāmakā vajīra.
gulāmakā dahalā.
gulāmakā nahalā.
gulāmakā aṭṭhā.
gulāmakā sattā.
gulāmakā chakkā.
gulāmakā paṃjā.
gulāmakā cauvā.
gulāmakā tīyā.
gulāmakā dūvā.
gulāmakā ekkā.
caṃgakāṃcana gaṃjīphākī ekkābaṃdībājī caṃgakīraṃga pahilā
ādīse raṃga pāṃcavā pattoṃmeṃ raṃga harā
caṃgakāmīra.
caṃgakā vajīra.
caṃgakā ekkā.
caṃgakā dūvā.
caṃgakā tīyā.
caṃgakā cauvā.
caṃgakā paṃjā.
caṃgakā chakkā.
caṃgakā sattā.
caṃgakā aṭṭhā.
caṃgakā nahelā.
caṃgakā dahelā.
caṃgakāṃcanagaṃjīphākī ekkābaṃdībājī surk͟hakī raṃgadūsarā pahilese
chaṭhṭhā pattoṃmeṃ raṃgalāla
surk͟hakā amīra.
surk͟hakā vajīra.
surk͟hakā ekkā.
surk͟hakā dūvā.
surk͟hakā tīyā.
surk͟hakā cauvā.
caṃgakāṃcana gaṃjīphākī ekkābaṃdī bājī barātakī raṃga
tīsarā pahilese raṃga sātavāṃ pattoṃmeṃ raṃga lāla
caṃgakāṃcana gaṃjīphākī ekkābaṃdī bājī kumājakī raṃga cauthā pahilese āṭhavāṃ
pattoṃmeṃ raṃga pīlā
athātaḥsaṃpravakṣyāmipatrakrīḍāṃsuśobhanām
nṛpādikhelaneyogyāṃsabhāraṃjanakārakām

4.187

udyānemaṃḍapevāpisvagṛhevāviśeṣataḥ
praśastaṃkrīḍanaṃ proktaṃbhūmyaunaiva kadācana

4.188

gaṃjīphākhyācayāproktākrīḍāsātrividhāmatā
caṃgāravyāprathamājñeyādvitīyāhūṇadeśajā

4.189

tṛtīyāviṣṇumūrtīnāṃsmaraṇālhādakarikā
tatrāhaṃprathamaṃvakṣyecaṃgakrīḍanalakṣaṇam

4.190

caṃgakāṃcanakrīḍāyāṃpatrāṇiṣaṇṇavatyapi
aṣṭauvarṇānipratyekaṃpatrāṇidvādaśaivahi

4.191

aṣṭauvarṇānitanmadhyekhelanaṃdvividhaṃsmṛtam
tatravarṇacatuṣkenaprathamābājirucyate

4.192

ekādidaśaparyaṃtaṃbalavaduttarottaram
patrāṇidaśamācchreṣṭhopradhānaścatatonṛpaḥ

4.193

athavarṇacatuṣkānāṃnāmānipravadāmyaham
prathamastājaityuktaādyorājātataḥparam

4.194

pradhānaśvāśvasaṃrūḍhorājāsiṃhāsanasthitaḥ
pratyekapatrecihnānihyekādidaśamāṃtakam

4.195

cihnaṃmukuṭavatkāryaṃ śṛṃgatrayasamanvitam
haridvarṇāni patrāṇiraktavarṇayutānica

4.196

evamagrepivijñeyārītiḥ sarvadaleṣvapi
dvitīyaḥ śvetaityuktaḥ patreṣuśyāmalavarṇakaḥ

4.197

śvetabiṃdvākhyakaṃcihnaṃ śeṣaṃsarvaṃpuroditam
tṛtīyaḥ khaṅgaityuktolākṣāvarṇadalāni vai

4.198

cihnāni khaḍgarūpāṇiśeṣaṃsarvaṃpuroditam
caturthodāsaityuktaḥ pradhānovṛṣasaṃsthitaḥ

4.199

gajārūḍhonṛpastatradalavarṇaścapītakaḥ
cihnāninaratulyāniśeṣaṃsarvapuroditam

4.200

prokteyaṃdaśamābaṃdīkrīḍāśvetanṛpātmikā
ekkābaṃdīdvitīyāvaitatravarṇakramaṃśṛṇu

4.201

daśamādyekaparyaṃtaṃbalabaduttarottaram
patrāṇiprathamācchreṣṭhopradhānaścatatonṛpaḥ

4.202

athavarṇacatuṣketucaṃgākhyaḥ prathamaḥ smṛtaḥ
pratyekapatrecihnānihyekādidaśamāṃtakam

4.203

cihnaṃmukuṭavatkāryaṃśṛṃgaikeṇasamanvitam
haridvarṇāni patrāṇiśobhāyuktānikārayet

4.204

śeṣaṃpūrvoktavatkāryaraktavarṇodvitīyakaḥ
raktavarṇāni patrāṇihyarkabiṃbasamaprabhaḥ

4.205

svarṇabiṃdusamaṃcihnaṃ sarvapatreṣukārayet
ekādidaśaparyaṃtaṃ śeṣaṃ sarvaṃ puroditam

4.206

barātākhyastṛtīyastu khelaḥ sarvamanoharaḥ
raktavarṇāni patrāṇi cihnaṃvarṇasamanvitam

4.207

caturasraṃcadīrghaṃcaśeṣaṃsarvaṃ puroditam
kumājākhyaścaturthastupatravarṇaścapītakaḥ

4.208

mṛdaṃgākāracihnā nitatra kurvītamānavaḥ
evaṃ varṇavyavasthoktā krīḍābhedaṃvadāmyaham

4.209

tribhiḥ krīḍāprakarttavyā nanyūnairnādhikairhisā
pratyekaṃdvyagnipatrāṇi yatrārkaḥ so'gragaḥ smṛtaḥ

4.210

divase raktavarṇīyannṛporkaḥ parikīrttitaḥ
rātrauśvetanṛporkaḥ syānnaiko gacchatikrīḍane

4.212

kiṃcārkakrīḍanapareṇanareṇacādauyadyatsamājadala masti tadevasarvam
saṃpādyapatramakhilaṃcatataḥparaṃ vaideyaṃ saraṃ svanikaṭasthitapūruṣāya 211
saradānavidhiṃvakṣye yaṃjñātvāvijayībhavet
svadalānāṃvalaṃ kartuṃtyajeddīnabalaṃdalam

4.213

dakṣiṇe nirbalaḥproktovāmesavalaucyate
nirbalādāgate khele uttamāṭṭīpaucyate

4.214

sabalādāgate khelehukamīṭīpaucyate
saraṃvinānirbalānidalāni viniyojayet

4.215

krīḍāraṃbhecapatrāṇāṃsamūhatritayetribhiḥ
sparśaḥ kāryaḥ prayatnenayodhikaḥ satupatradaḥ

4.216

evaṃkrīḍāmayā proktācaṃgakāṃcanasaṃjñakā
rasikānāṃ vinodāya dvitīyāṃpravadāmyaham

4.217

iti krīḍākauśalyādhyāyecaṃgakāṃcanakrīḍāvarṇanam
rājā
rāṇī
vajīra
dahalā
navvā
aṭṭhā
sattā
chakkā
paṃjā
cauvā
tīyā
dūvā
ekkā
lālavadāma.
rājā
rāṇī
vajīra
dahalā
navvā
aṭṭhā
sattā
chakkā
paṃjā
cauvā
tīyā
dūvā
ekkā
īsipaka.
rājā
rāṇī
vajīra
dahalā
navvā
aṭṭhā
sattā
chakkā
paṃjā
cauvā
tīyā
dūvā
ekkā
caukaṭa.
rājā
rāṇī
vajīra
dahalā
navvā
aṭṭhā
sattā
chakkā
paṃjā
cauvā
tīyā
dūvā
ekkā
phulāvara.
atha hūṇadeśapatrakrīḍāmāha
ataḥparaṃpravakṣyāmihūṇadeśasamudbhavām
krīḍāṃvarṇacatuṣkāḍhyāṃdvipaṃcāśaddalānvitām

4.218

pratyekavarṇapatrāṇitrayodaśamitānica
sarvapatrāṇiśvetārinacinhevarṇaprapūrayet

4.219

athavarṇacatuṣkānāṃnāmānipravadāmyaham
raktakṛṣṇeṣvadāmedvehyāraktaṃcaturasrakam

4.220

puṣpāgryaṃkṛṣṇavarṇaṃcacinhavarṇāvudāhṛtau
ādaurājācatatpatnīpradhānaścaikasaṃjñakaḥ

4.221

daśamādidvitīyāṃtaṃpratyekaṃnirbalaṃsmṛtam
krīḍāraṃbhehastamadhyeyadvaṇaudṛśyatetadā

4.222

saevabalavāñjñeyaḥ sarvapatroparisthitaḥ
tribhiḥkrīḍāprakartavyācaturbhirvāviśeṣataḥ

4.223

nadvābhyāṃnādhikaistatrasotpattirnajāyate
caturasrāṇipatrāṇikiṃciddīrghāṇikārayet

4.224

khelanaṃ caṃgavatkāryamitisarvaṃprakīrttitam
rasikānāṃ vinodāyatṛtīyāṃpravadāmyaham

4.225

itikrīḍākauśalyādhyāyehūṇadeśīyapatrakrīḍāvarṇanam
atha daśāvatārī khelamāha
daśāvatārī gaṃjīphākī ekābaṃdī bājī macchakī raṃga pahilā
pattoṃmeṃ raṃga lāla
macchakā mīra.
macchakā vajīra.
macchakā ekkā.
macchakā dūvā.
macchakā tīyā.
macchakā cauvā.
macchakā paṃjā.
macchakā chakkā.
macchakā sattā.
macchakā aṭhṭhā.
macchakā nehelā.
macchakā dehelā.
daśāvatārī gaṃjīphākī ekkābaṃdī bājī kūrmakī raṃga dūsarāpattoṃmeṃ raṃga lāla.
kacchakā mīra.
kacchakā vajīra.
kacchakā ekkā.
kacchakā dūvā.
kacchakā tīyā.
kacchakā cauvā.
daśāvatārī gaṃjīphākī ekkābaṃdī bājī varāhakī raṃga tīsarā pattoṃ meṃ raṃga ruperī.
varāhakā mīra.
varāhakā vajīra.
varāhakā ekkā.
varāhakā dūvā.
varāhakā tīyā.
varāhakā cauvā.
varāhakā paṃjā.
varāhakā chakkā.
varāhakā sattā.
varāhakā aṭṭhā.
varāhakā nehelā.
varāhakā dehelā.
daśāvatārī gaṃjīphākī ekkābaṃdī bājī narasiṃhakī raṃga cauthāpattoṃmeṃ raṃga lākhī.
narasiṃhakā mīra.
narasiṃhakā vajīra.
narasiṃhakā ekkā.
narasiṃhakā dūvā.
narasiṃhakā tīyā.
narasiṃhakā cauvā.
daśāvatārī gaṃjīphākī ekābaṃdī bājī vāmanakī raṃgapāṃcavā pattoṃmeṃraṃga lākhī.
vāmanakā mīra.
vāmanakā vajīra.
vāmanakā ekkā.
vāmanakā dūvā.
vāmanakā tīyā.
vāmanakā cauvā.
vāmanakā paṃjā.
vāmanakā chakkā.
vāmanakā sattā.
vāmanakā aṭṭhā.
vāmanakā nehalā.
vāmanakā dehalā.
daśāvatārī gaṃjīphā dehelābaṃdī bājī paraśurāmakī
raṃgachaṭṭhāpattoṃmeṃ raṃga lāla
paraśurāmakā mīra.
paraśurāmakā vajīra.
paraśurāmakā dehelā.
paraśurāmakā nehelā.
paraśurāmakā aṭṭhā.
paraśurāmakā satta .
daśāvatārī gaṃjīphākī dehelebaṃdī bājīrāmacaṃdrakī raṃga
sātavāpattoṃne raṃgasiṃgaraphīlāla
rāmacaṃdrakā mīra.
rāmacaṃdrakā vajīra.
rāmacaṃdrakā dehelā
rāmacaṃdrakā nehelā
rāmacaṃdrakā aṭṭhā.
rāmacaṃdrakā sattā.
rāmacaṃdrakā chakkā
rāmacaṃdrakā paṃjā.
rāmacaṃdrakā cauvā.
rāmacaṃdrakā tīyā.
rāmacaṃdrakā dūvā.
rāmacaṃdrakā ekkā
daśāvatārī gaṃjīphākī dehelebaṃdī bājī balīrāmakī
raṃga āṭhavā pattoṃmeṃ raṃga harālākhī
balīrāmakā mīra.
balīrāmakā vajīra.
balīrāmakā dehelā
balīrāmakā nehelā.
balīrāmakā aṭṭhā.
balīrāmakā sattā.
daśāvatārī gaṃjīphākī dehelebaṃdībājī bauddhakī
raṃga navamā pattoṃmeṃ raṃga lākhī
bauddhakā mīra.
bauddhakā vajīra
bauddhakā dehelā
bauddhakā nehelā.
bauddhakā aṭṭhā.
bauddhakā sattā.
bauddhakā chakkā.
bauddhakā paṃjā.
bauddhakā cauvā.
bauddhakā tīyā.
bauddhakā dūvā.
bauddhakā ekkā
kalaṃkīkā chakkā.
kalaṃkīkā paṃjā.
kalaṃkīkā cauvā.
kalaṃkīkā tīyā.
kalaṃkīkā dūvā.
kalaṃkīkā ekkā.
ataḥ paraṃpravakṣyāmiviṣṇusmaraṇakhelanam
yasyakhelanamātreṇanāśamāyātipātakam

4.226

tathā coktaṃ śrībhāgavate
sāṃketyaṃpārihāsyaṃvāstobhaṃhelanamevavā
vaikuṃṭhanāmagrahaṇamaśeṣāghaharaṃviduḥ

4.227

daśāvatārakrīḍāyāddaśavarṇāḥ prakīrtitāḥ
pratyekaṃcārkapatrāṇiviṃśottaraśatānyapi

4.228

tribhiḥkrīḍāprakartavyānyūnādhikanarairnahi
parasparaṃsvapatrāṇāṃvṛttāṃtaṃkathayennahi

4.229

pratyekavarṇanāmānicinhānicavadāmyaham
matsyakūrmauvarāhaścanārasiṃhothavāmanaḥ

4.230

ekkāvaṃdismṛtābājīpaṃcānāṃprathamāhitā
jāmadagnyorāmacaṃdrobalarāmastṛtīyakaḥ

4.231

bauddhaḥkalkītipaṃcānāṃdigbaṃdī sādvitīyakā
daśavarṇīyapatreṣu rājāsiṃhāsanasthitaḥ

4.232

pradhānaśvāśvasaṃrūḍhaḥlekhanīyaḥsvacihnayuk
ekādidaśaparyyaṃtaṃkramavṛddhayottarottaraṃ

4.233

svasvacinhānikurvītaśatapatreṣubuddhimān
matsyematsyaṃprakurvītakūrmekacchapamādiśet

4.234

vārāhosūkaraṃvidyānnārasiṃhetusiṃhakam
chatrākāraṃvāmanetuparaśuṃjāmadagnyake

4.235

rāmevānaracinhānigaucinhaṃbalarāmake
bauddhebauddhasvarūpāṇikalkikhele'śvacinhakam

4.236

divasekhelanerājārāmacaṃdraḥ prakīrtitaḥ
rātrikrīḍanavelāyāṃbalarāmonṭapaḥsmṛtaḥ

4.237

tamevakṛṣṇamityanyepravadaṃti manīṣiṇaḥ
caṃgakāṃcanavatsarvvakhelanaṃ cātranirdeśet

4.238

tasmādviśeṣaṃyatkiṃcittatspaṣṭaṃkriyatemayā
nṛpakhelanakarastasyadakṣiṇesabalaḥsmṛtaḥ

4.239

vāmabhāgenirbalaścaṭīpamārgastupūrvavat
atrāpiniyamāssaṃtikhelanedaśasaṃkhyayā

4.240

niyamaḥ prathamomīrahyutāridvitīyaḥsmṛtaḥ
yācanaṃdvividhaṃproktaṃdukalusaṃjñakastataḥ

4.4

4 khelake akhirake ūpara tīnoṃ ādamīke pāsa ekahī raṃgake patte hāthameṃ
jisa ādamīko patte donoṃke ūpara agara ekake ūpara leneke hoveṃ aura usake
pāsa balavān pattā hove denoṃke pāsa vahī raṃgakā nirbala pattā hove to bājī
bājī pūrī bhaī.
5 dukalu khelakā nirṇaya aisā hai ki bājī lagī huī hove rājā pradhāna ekkā
athavā dahelese leke barobara bājī hoṃve to vo patte vasūla karaneko dukalu
khela kahate haiṃ.
6 utārī khelakā nirṇaya sara denekuṃ apane pāsa utarane sarīkhā dūsarā
pattā na hove to mīra utarake aura dūsarebhī utaranā usako utārī khela
kahate haiṃ.
7 māṃganīkā khelakā nirṇaya utārīkā khela huve bāda usī adamīne apane
hāthameṃ auṃdhe patte leke sāmanevāleko kahenā "māṃgo" taba vaha aisā māṃge ki
vahī lejāve.
8 māṃganī khelakā dūsarā bheda aisā hai ki koībhī raṃgake patte apaneko huka
āpa koībhī dūsare raṃgake patte bharatīmeṃ ḍālanā.
9 nātavānī tavānī khelakā nirṇaya. isa khelakā bheda mahārāṣṭra deśameṃ prasiddha
vāra dūveko sara deve usako tavānī kahate haiṃ. dahale baṃdīko ulaṭā jānanā
tīna prakārakā gaṃjīphekā khela saṃpūrṇa bhayā prakaraṇa

Kridakaushalya 4

Contents