Kridakaushalya 5
Krīḍākauśalya 5
- Language
- Sanskrit
Contents
- 5.344 — 2 parts
5.256
athaśmaśānadyūtakaṃkarīkrīḍābhedavarṇanaṃ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi raseṃduśarkarābhidham
krīḍanaṃ trividhaṃ teṣāṃ rītirekaikava vartate
5.257
śmaśāne vā vane vāpi krīḍo paskaravarjite
sthale vai kārayetkrīḍāna gṛheṣu kadācana
5.258
pramādādyadi kuryācce daśubhaṃ tasya nirdiśet
atha tasya pravakṣyāmi krīḍanasya vidhiṃ śṛṇu
5.269
ādarśasadṛśecāśmasthaleyaṃtraṃsamālikhet
aṃgārakeṇavāśvetapāṣāṇenasubuddhimān
5.260
paṃcordhvaṃpaṃcatiryakrūcarekhākāryāḥsuśobhanāḥ
evaṃṣoḍaśakoṣṭhānitiryagrekhādvayaṃtataḥ
5.261
kuryādvidikṣusaṃlagnaṃcaturasraṃtataḥparam
pūrvādikṣusaṃlagnaṃmadhyeṣoḍaśakoṣṭhake
5.262
tadbahirmadhyarekhāyāṃpūrvapaścimabhāgake
trikoṇamaṃḍalaṃkāryacatuḥkoṣṭhakasaṃyutam
5.263
ṣaṭkoṣṭhasaṃyuktaṃvāpyahyaṣṭakoṣṭhamathāpivā
bṛhacchmaśānadyūtākhyaṃkrīḍanaṃ parīkīrtitam
5.264
dvātriṃśadraṃthayaścātrahyaṣṭatriṃśamathāpivā
catuścatvāriṃśakāvāgraṃthayasthānarūpakāḥ
5.265
padātayaścatāvaṃtaḥśuklāddhāraktavarṇakāḥ
śuklāhyekenasaṃgrāhyāraktā'nyenavarānane
5.266
madhyarekhāsthitagraṃthipaṃcakeraṇabhūmikā
yuddhāraṃ bhaṃtataḥkuryātkrīḍārūpaṃvicakṣaṇaḥ
5.267
puruṣadvayasaṃsādhyākrīḍeyaṃ parikīrtitā
nyūnādhikasyasaṃveśovidyatenakadācana
5.268
yadāgacchatiyuddhārthapadātiḥsanmukhaṃraṇe
tadāsvapṛṣṭhabhāgevaigraṃthiśūnyāṃnakārayet
5.269-2
śūnyācenmṛtyumāpnotitasmādyatnenasaṃviśet
krīḍayaṃdvaṃdvayuddhākhyāpārṣṇigrāhājjayobhavet
5.270
laukikepitathājñeyamitisarvaniveditam
raseṃduśarkarākrīḍāproktānyaṃnavasaṃjñakam
5.271
trikoṇadvayasaṃlagnaṃḍamarūvādyasannibham
laghuśmaśānadyūtākhyaṃkrīḍanaṃ cadvitīyakam
5.272
laghudyūtemadhyagraṃthauraṇabhūmiḥ prakīrtitā
koṣṭhānidvādaśaivātragraṃthayo'ṣṭādaśaivaha
5.273
padātayaścatāvaṃtonavaraktāścaśubhrakāḥ
pratyekagraṃthiṣusthāpyāstataḥ krīḍanamārabhet
5.274
prayāgaprāṃtadeśe prasiddhaṃkrīḍanaṃcayat
tatsarvvaṃpūrvavajjñeyaṃviśeṣaṃpravadāmyaham
5.275
dvātriṃśadgraṃthikekhelyosauyaṃtraḥ prakīrtitaḥ
tasyakoṇacatuṣketutathāyāmyottarolikhet
5.276
trikoṇaṃmaṃḍalaṃramyaṃcatuṣkoṣṭhakasaṃyutam
ṣaṭpaṃcāśadgraṃthayastubhavaṃtyatraviśeṣataḥ
5.277
ubhayoḥkhelanārthaṃ vaiśeṣeṣuyuddhabhūmikā
yāmyottarautrikoṇaudvautatrayuddhaṃsamārabhet
5.278
khelanaṃpūrvavatkuryānnyūnādhikyaṃnacātrahi
5.279
athaprakārāṃtareṇagurjaradeśaprasiddhaṃnavakaṃkarīkhelanamāha
āsamaṃtāccatuṣkoṇaṃvapratrayasamanvitam
yaṃtraṃkuryādviśeṣeṇakhelanārthaṃsamesthale
5.280
vapratrayeṇasaṃlagnāṃrekhāṃdikṣucaturṣuca
vaprāṇāṃmadhyabhāgecabhūmirdvyaṃgulasaṃmitā
5.281
graṃthayodvādaśaivātrakoṇāśvatāvedavahi
khelanārthaṃpadātīnāṃsaṃkhyāṣṭādaśasaṃmitā
5.282
śuklaraktāśvapratyekaṃnavasaṃkhyāḥprakīrtitāḥ
dvābhyāṃkrīḍāprakartavyānavakaṃkarīsaṃjñakā
5.283
bharaddharaṇayogenaghātayetparapakṣagam
yatrakutrāsthitaṃtaṃcabharaṇasthonanaśyati
5.284
trayāṇāmekarekhāyāṃmilanaṃcayadābhavet
bharaṇaṃtaṃvijānīyātsvabuddhyāpratipādayet
5.14
atha hastyaśvājagavāṃkrīḍā
5.285
asminnevapaṭekrīḍāhastyaśvā'jagavāṃsmṛtā
kapardikāsaptakenadvābhyāṃkrīḍanavidaiḥ
5.286
triṃśadbhāvegajogrāhyaḥ paṃcaviṃśeturaṃgamaḥ
gaurgrāhyādaśasaṃkhyāyāṃcatuḥ saṃkhyetvajāsmṛtā
5.287
gajāśvagojavarṇāḥsyuḥ kṛṣṇaraktaucapītakaḥ
haridvarṇaitiprājñaiḥkrīḍeyaṃ bālakhelane
5.288
athasākṣīkrīḍābhedadvayamāha 15-16paṃcāsrakhelanaṃ vacmi buddhikauśalyakārakam
ekena krīḍanaṃ proktaṃ sākṣiṇaśca prayojanam
5.289
paṃcāsraṃ vilikhedṛmyaṃ daśagraṃthisamanvitam
padātayaścatāvaṃto hyekaikaṃ sthāpayetkramāt
5.290
tṛtīyetṛtīyegraṃthau sarale nahi vakrake
athavā caupaṭepaṭṭe tatraikasminvibhāgake
5.291
sākṣikrīḍākā paṭṭa.
cīlākhyakoṣṭhakaṃdvaṃdvettasmātpaṃcadvayepade
tṛtīyetṛtīyetābhyāṃmadhyetīryakpadenyaset
5.292
padātīnāṃsaptakaṃvaihyekenarasapātanaṃ
kartavyaṃpaṃcapaṃcamyāṃdaśabhirdaśabhistathā
5.294
athapuruṣadvayasādhyakrīḍā 17.
dvābhyāṃdrābhyāṃcakrīḍeyaṃsakṣikrīḍādvitīyakā
athavācaupaṭepaṭṭedigādiparisaṃkhyayā 293
padāṃtayaścasaṃsthāpyāḥ koṣṭakeṣumanīṣiṇā
prathamenatato'nyenatatradṛṣṭiyutenaca
5.295
ādyenavāṃ timenāpimāraṇīyāḥ prayatnataḥ
ityevaṃkrīḍanaṃproktaṃpuruṣadvayasādhakam
5.296
athacaturviṃśatikoṣṭakātmikīṃkrīḍāmāha 18
athānyaccapravakṣyāmikhelanaṃ jinakoṣṭhakaṃ
prāgāyatāścatasrasyūrekhāstiryaṅnavasmṛtāḥ
5.297
caturviṃśatikoṣṭhāni khelanemadhyabhūmikā
aṣṭakoṣṭhāmikātasyāḥ pārśvayoḥ pādacāriṇaḥ
5.298
sthalaṃ prakalpayettatraśvetaraktāḥ padātayaḥ
dvayoścakhelanaṃhyetannanyūnādhikayorbhavet
5.299
krīḍāraṃbhecagamanaṃnarayoḥ koṣṭhakadvayaṃ
vijñeyaṃtataḥ paścādāsa maṃtātpadaikakaṃ
5.300
pṛṣṭheśūnyasthalaṃ dṛṣṭvāghātayetparapakṣagaṃ
athaikapaṃcāśattamakoṣṭhakātmikāṃkrīḍāmāha19.
ekapaṃcāśattamairvākoṣṭhakairyaṃtramālikhet
5.301
madhyaṣoḍaśakoṣṭheṣupadātīnāṃsthalaṃsmṛtam
dvayoḥ padātinormadhye padaikaraṃṇabhūmikā
5.302
khelanārthapārśvabhūmiḥśeṣaṃsarvaṃpuroditam
yasyāvaśiṣyatesenājayaṃtasyavinirdiśet
5.303
athadyūtārthakhelanamāha 20.
caturasraṃlikheccakraṃśuṃṭhikoṣṭhaiḥsamanvitam
haṃsapādaṃcaturdikṣumadhyekuryāccapaṃcamam
5.304
caturbhiḥkhelanaṃ proktaṃdvyābhyāṃvāpikadācana
varāṭakaiścaturbhiścanṛpasaṃkhyāpadātayaḥ
5.305
madhyekoṣṭhepadātīnāṃgamanāṃtaṃhikhelanam
svasvadighaṃsapādāccaprathamaṃkhelanaṃbhavet
5.306
athaikavyāghraajātrayakhelamāha 21.
bāgha
bakarī bakarī bakarī
trikoṇaṃvilikheccakramadhyepāśayugaṃtathā
graṃthayaḥṣaṭprajāyaṃteūrdhvevyāghrasthalaṃsmṛtam
5.307
adho'jānāṃtrayaṃsthāpyadvābhyāṃkhelanamoritam
adhomadhyasthitevyāghrebaṃdhayettaṃsvabuddhinā
5.308
athājāṣṭakavyāghradvayakhelanamāha 22.
ba. ba.
ba. vyā vyā ba.
ba. ba.
ba. ba.
aṣṭāsraṃ dyūtavatpaṭṭaṃ madhyavartulasaṃyuktam
vilikhyasthāpayettatrahyajānāmaṣṭakaṃtathā
5.309
vyāghradvayaṃcasaṃsthāpyatābhyāṃ khelanamārabhet
vyāghrayorbaṃdhanaṃtatrayathāsyāttadvadācaret
5.310
caturasraṃlikheccakraṃcatuḥṣaṣṭipadānvitam
haṃsapādāṃścatuṣkoṇemadhyakoṣṭhacatuṣṭaye
5.311
aṣṭāviṃśatyajānāṃtu padeṣvaṃtimapaṃktiṣu
sthalaṃ prakalpayetpaścānmadhyavyāghracatuṣṭayam
5.312
saṃsthāpya khelanāraṃbhaḥkarttavyobuddhimattaraiḥ
vyāghrāṇāṃbaṃdhanaṃkuryāccatuṣkoṇeṣubuddhinā
5.313
athavyāghratrayaṣoḍaśājākhelanamāha 24.
vyāghra 3
bakarī
prathamaṃvartulaṃkṛtvā tiryakkarekhātrayaṃtathā
ūrdhvarekhācatuṣkaṃvaikṛtvā yaṃtraṃsamālikhet
5.314
vartulaṃmastakeyojyaṃtiryagrekhācahastavat
pādavadūrdhvarekhācagraṃthayaḥpaṃcaviṃśatiḥ
5.315
vyāghrāṇāṃprathamaṃsthānaṃmastakasthapadeṣuca
ajānāṃṣoḍaśānāṃtusthāpanaṃhastapādayoḥ
5.316
khelanepūrvavatsarvāritiratraprakīrtitā
evaṃvyāghratrayāṇāhikhelanaṃ parikīrttitam
5.317
atha līlāvatīkhelamāha 25.
ā. 1
laṃ. 2
pa. 5
u. 4
sa. 3
kṛtvāṣoḍaśakoṣṭhānipratikoṣṭhepadātayaḥ
paṃcapaṃcacasaṃsthāpyāteṣvaikaṃdhārayeddhṛdi
5.318
tato'nyenākṣaravaśādvaktavyohṛdidhāritaḥ
ākāroīśakoṇecalakāraścāgnikoṇake
5.319
sakārorākṣasevāyauhyukāraścapakārakaḥ
madhyabhāgecavijñeyastatovakṣyāmidoharān
5.320
doharā-āramatache akkalataṇī, caturataṇuchekāma
ehesīmāthiekale,tenulīlāvatīnāma
5.321
laṃkāgaḍaneguṃdare,nāmakanāmemora
sītāsarakhisuṃdarī,rāvaṇasarakhocora
5.322
uṭhauṭhaparibhrahamasu,jaiamarāparvata
paṃḍacopuchepaṃḍitane,tārīkeuparachehaha
5.323
sasāsatyanachoḍiye,satachoḍepatajāya
satanibāṃdhipṛthvī,ughāḍepatajāya
5.324
papāpītanaraṃjanakījiye,nahiṃdāsakedeśa
prathamapehelosamariye,gauriputragaṇeśa
5.325
athanavagrāmaśatakaṃkarīkhelamāha 26.
gurjarecaprasiddhaṃ vainavagrāmākhyakhelanam
navagrāmāṇipratyekaṃpratyekaṃpaṃcaśarkarā
5.326
dvābhyāṃkrīḍāhisaṃproktācaikaikāṃ śarkarāṃkhipet
śarkarāhīnagrāmasyasanmukhasthaṃcayadbhavet
5.327
grāmaṃtatrāsthitāṃsarvāśarkarāṃcasamāharet
śarkarāhīnakegrāmadvayeprāpte'nyakhelanam
5.328
prāpyaṃśarkarādhikyaṃyasyatasyajayaṃviduḥ
atrārthekanacitproktau ślokau vaidoharābhidhau
5.329
doharā laṃkāgaḍhaneguṃdare,thaithainācemora
sītāsarakhīsuṃdarī,rāvaṇasarakhocora
5.330
jalakukaḍījalameṃvase, caṃdravaseākāśa
tetenādilameṃvase, caturakarovicāra
5.331
athanidhikrīḍāmāha 27.
ataḥparaṃpravakṣyāminidhikrīḍanalakṣaṇam
atyuttamekāṣṭhapīṭhepārśvayormanugartakān
5.332
madhyesthānatrayaṃ kṛtvādvvābhyāṃkrīḍeyamīritā
ubhayoḥsaptasaptaivagarttakāsteṣusaṃkṣipet
5.333
paṃcapaṃcapadārthāniraupyatāmrādyathāruci
svabhāgātapaṃcasaṃgṛhyakrīḍāṃkuryāttataḥ paraṃ
5.334
ekaikaṃprakṣipedgarte śūnyagatrttāgragadvayoḥ
padārthānicagṛhlīyātkrīḍā'nyasyatataḥ paraṃ
5.335
yasmingarttecatuḥsaṃkhyāstāgāvaḥ kīrttyatebudhaiḥ
svasvakhelanavelāyāṃgrahītavyāhyasaṃśayam
5.336
śūnyegartadvaye'nyasyakhelanaṃparikīrtitam
yasyapakṣeśūnyagartādhikyaṃtasyaparājayaḥ
5.337
ekaikasyapadārthasyaprakṣepāllaghukhelanam
paṃcapaṃcapranikṣepātkhelanaṃbṛhaducyate
5.338
athaṣaṭpaṃcāśadrūmātmikīṃkrīḍāmāha 28
ataḥparaṃpravakṣyāma ṣaṭpaṃcāśadgramātmikīṃ
krīḍāṃcaturaśītiṃcacamatkṛtikarāṃparām
5.339
caturasraṃlikheccakraṃkoṣṭhairdvādaśabhiryutam
dravyairdhānyaiḥśarkarābhiḥteṣvaikenacakhelanam
5.340
ṣaṭpaṃcāśatprasaṃkhyānairādaupūrṇāndhipūraṇam
tataḥ ṣoḍaśabhiḥ pūrṇaṃ kartavyaṃ hisvabuddhinā
5.341
paṃcavāraṃcaturdikṣusaṃkhyāpaṃcadaśaivahi
ayamevacamatkāronyūnādhikyaṃnadṛśyate
5.342
athaiṣṭadevatāpradarśanakhelamāha 29
ataḥparaṃpravakṣyāmīṣṭadarśanakhelanam
svataḥsiddhānicakrāṇikusumaiḥpūritānica
5.343
iṣṭadevasametaiścaprathamedhāraṃnhṛdi
dvayoḥpraśnaprayogenakathayeddhṛdisaṃsthitam
5.344
dohā-gvāla eka gopī dvitī,gagana loka palacāra
pāpa pām̐ca pagahe chaṭho, lālasāta lapa āṭha
lāgeto yaha jāniye, dījai navama batāya
5.344.p1
itiśrī ha. bṛ. ṣaṣṭhemiśraskaṃdhekrīḍākau0ṣoḍaśa vidhakrīḍānirūpaṇaṃnāmaprakaraṇam || 7
5.344.p2
iti solaha tarahake khela saṃpūrṇa bhaye prakaraṇa || 7