Pramāṇa · Search · About · API

Kridakaushalya 5

Krīḍākauśalya 5

Language
Sanskrit

Contents

5.256

athaśmaśānadyūtakaṃkarīkrīḍābhedavarṇanaṃ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi raseṃduśarkarābhidham
krīḍanaṃ trividhaṃ teṣāṃ rītirekaikava vartate

5.257

śmaśāne vā vane vāpi krīḍo paskaravarjite
sthale vai kārayetkrīḍāna gṛheṣu kadācana

5.258

pramādādyadi kuryācce daśubhaṃ tasya nirdiśet
atha tasya pravakṣyāmi krīḍanasya vidhiṃ śṛṇu

5.269

ādarśasadṛśecāśmasthaleyaṃtraṃsamālikhet
aṃgārakeṇavāśvetapāṣāṇenasubuddhimān

5.260

paṃcordhvaṃpaṃcatiryakrūcarekhākāryāḥsuśobhanāḥ
evaṃṣoḍaśakoṣṭhānitiryagrekhādvayaṃtataḥ

5.261

kuryādvidikṣusaṃlagnaṃcaturasraṃtataḥparam
pūrvādikṣusaṃlagnaṃmadhyeṣoḍaśakoṣṭhake

5.262

tadbahirmadhyarekhāyāṃpūrvapaścimabhāgake
trikoṇamaṃḍalaṃkāryacatuḥkoṣṭhakasaṃyutam

5.263

ṣaṭkoṣṭhasaṃyuktaṃvāpyahyaṣṭakoṣṭhamathāpivā
bṛhacchmaśānadyūtākhyaṃkrīḍanaṃ parīkīrtitam

5.264

dvātriṃśadraṃthayaścātrahyaṣṭatriṃśamathāpivā
catuścatvāriṃśakāvāgraṃthayasthānarūpakāḥ

5.265

padātayaścatāvaṃtaḥśuklāddhāraktavarṇakāḥ
śuklāhyekenasaṃgrāhyāraktā'nyenavarānane

5.266

madhyarekhāsthitagraṃthipaṃcakeraṇabhūmikā
yuddhāraṃ bhaṃtataḥkuryātkrīḍārūpaṃvicakṣaṇaḥ

5.267

puruṣadvayasaṃsādhyākrīḍeyaṃ parikīrtitā
nyūnādhikasyasaṃveśovidyatenakadācana

5.268

yadāgacchatiyuddhārthapadātiḥsanmukhaṃraṇe
tadāsvapṛṣṭhabhāgevaigraṃthiśūnyāṃnakārayet

5.269-2

śūnyācenmṛtyumāpnotitasmādyatnenasaṃviśet
krīḍayaṃdvaṃdvayuddhākhyāpārṣṇigrāhājjayobhavet

5.270

laukikepitathājñeyamitisarvaniveditam
raseṃduśarkarākrīḍāproktānyaṃnavasaṃjñakam

5.271

trikoṇadvayasaṃlagnaṃḍamarūvādyasannibham
laghuśmaśānadyūtākhyaṃkrīḍanaṃ cadvitīyakam

5.272

laghudyūtemadhyagraṃthauraṇabhūmiḥ prakīrtitā
koṣṭhānidvādaśaivātragraṃthayo'ṣṭādaśaivaha

5.273

padātayaścatāvaṃtonavaraktāścaśubhrakāḥ
pratyekagraṃthiṣusthāpyāstataḥ krīḍanamārabhet

5.274

prayāgaprāṃtadeśe prasiddhaṃkrīḍanaṃcayat
tatsarvvaṃpūrvavajjñeyaṃviśeṣaṃpravadāmyaham

5.275

dvātriṃśadgraṃthikekhelyosauyaṃtraḥ prakīrtitaḥ
tasyakoṇacatuṣketutathāyāmyottarolikhet

5.276

trikoṇaṃmaṃḍalaṃramyaṃcatuṣkoṣṭhakasaṃyutam
ṣaṭpaṃcāśadgraṃthayastubhavaṃtyatraviśeṣataḥ

5.277

ubhayoḥkhelanārthaṃ vaiśeṣeṣuyuddhabhūmikā
yāmyottarautrikoṇaudvautatrayuddhaṃsamārabhet

5.278

khelanaṃpūrvavatkuryānnyūnādhikyaṃnacātrahi

5.279

athaprakārāṃtareṇagurjaradeśaprasiddhaṃnavakaṃkarīkhelanamāha
āsamaṃtāccatuṣkoṇaṃvapratrayasamanvitam
yaṃtraṃkuryādviśeṣeṇakhelanārthaṃsamesthale

5.280

vapratrayeṇasaṃlagnāṃrekhāṃdikṣucaturṣuca
vaprāṇāṃmadhyabhāgecabhūmirdvyaṃgulasaṃmitā

5.281

graṃthayodvādaśaivātrakoṇāśvatāvedavahi
khelanārthaṃpadātīnāṃsaṃkhyāṣṭādaśasaṃmitā

5.282

śuklaraktāśvapratyekaṃnavasaṃkhyāḥprakīrtitāḥ
dvābhyāṃkrīḍāprakartavyānavakaṃkarīsaṃjñakā

5.283

bharaddharaṇayogenaghātayetparapakṣagam
yatrakutrāsthitaṃtaṃcabharaṇasthonanaśyati

5.284

trayāṇāmekarekhāyāṃmilanaṃcayadābhavet
bharaṇaṃtaṃvijānīyātsvabuddhyāpratipādayet

5.14

atha hastyaśvājagavāṃkrīḍā

5.285

asminnevapaṭekrīḍāhastyaśvā'jagavāṃsmṛtā
kapardikāsaptakenadvābhyāṃkrīḍanavidaiḥ

5.286

triṃśadbhāvegajogrāhyaḥ paṃcaviṃśeturaṃgamaḥ
gaurgrāhyādaśasaṃkhyāyāṃcatuḥ saṃkhyetvajāsmṛtā

5.287

gajāśvagojavarṇāḥsyuḥ kṛṣṇaraktaucapītakaḥ
haridvarṇaitiprājñaiḥkrīḍeyaṃ bālakhelane

5.288

athasākṣīkrīḍābhedadvayamāha 15-16paṃcāsrakhelanaṃ vacmi buddhikauśalyakārakam
ekena krīḍanaṃ proktaṃ sākṣiṇaśca prayojanam

5.289

paṃcāsraṃ vilikhedṛmyaṃ daśagraṃthisamanvitam
padātayaścatāvaṃto hyekaikaṃ sthāpayetkramāt

5.290

tṛtīyetṛtīyegraṃthau sarale nahi vakrake
athavā caupaṭepaṭṭe tatraikasminvibhāgake

5.291

sākṣikrīḍākā paṭṭa.
cīlākhyakoṣṭhakaṃdvaṃdvettasmātpaṃcadvayepade
tṛtīyetṛtīyetābhyāṃmadhyetīryakpadenyaset

5.292

padātīnāṃsaptakaṃvaihyekenarasapātanaṃ
kartavyaṃpaṃcapaṃcamyāṃdaśabhirdaśabhistathā

5.294

athapuruṣadvayasādhyakrīḍā 17.
dvābhyāṃdrābhyāṃcakrīḍeyaṃsakṣikrīḍādvitīyakā
athavācaupaṭepaṭṭedigādiparisaṃkhyayā 293
padāṃtayaścasaṃsthāpyāḥ koṣṭakeṣumanīṣiṇā
prathamenatato'nyenatatradṛṣṭiyutenaca

5.295

ādyenavāṃ timenāpimāraṇīyāḥ prayatnataḥ
ityevaṃkrīḍanaṃproktaṃpuruṣadvayasādhakam

5.296

athacaturviṃśatikoṣṭakātmikīṃkrīḍāmāha 18
athānyaccapravakṣyāmikhelanaṃ jinakoṣṭhakaṃ
prāgāyatāścatasrasyūrekhāstiryaṅnavasmṛtāḥ

5.297

caturviṃśatikoṣṭhāni khelanemadhyabhūmikā
aṣṭakoṣṭhāmikātasyāḥ pārśvayoḥ pādacāriṇaḥ

5.298

sthalaṃ prakalpayettatraśvetaraktāḥ padātayaḥ
dvayoścakhelanaṃhyetannanyūnādhikayorbhavet

5.299

krīḍāraṃbhecagamanaṃnarayoḥ koṣṭhakadvayaṃ
vijñeyaṃtataḥ paścādāsa maṃtātpadaikakaṃ

5.300

pṛṣṭheśūnyasthalaṃ dṛṣṭvāghātayetparapakṣagaṃ
athaikapaṃcāśattamakoṣṭhakātmikāṃkrīḍāmāha19.
ekapaṃcāśattamairvākoṣṭhakairyaṃtramālikhet

5.301

madhyaṣoḍaśakoṣṭheṣupadātīnāṃsthalaṃsmṛtam
dvayoḥ padātinormadhye padaikaraṃṇabhūmikā

5.302

khelanārthapārśvabhūmiḥśeṣaṃsarvaṃpuroditam
yasyāvaśiṣyatesenājayaṃtasyavinirdiśet

5.303

athadyūtārthakhelanamāha 20.
caturasraṃlikheccakraṃśuṃṭhikoṣṭhaiḥsamanvitam
haṃsapādaṃcaturdikṣumadhyekuryāccapaṃcamam

5.304

caturbhiḥkhelanaṃ proktaṃdvyābhyāṃvāpikadācana
varāṭakaiścaturbhiścanṛpasaṃkhyāpadātayaḥ

5.305

madhyekoṣṭhepadātīnāṃgamanāṃtaṃhikhelanam
svasvadighaṃsapādāccaprathamaṃkhelanaṃbhavet

5.306

athaikavyāghraajātrayakhelamāha 21.
bāgha
bakarī bakarī bakarī
trikoṇaṃvilikheccakramadhyepāśayugaṃtathā
graṃthayaḥṣaṭprajāyaṃteūrdhvevyāghrasthalaṃsmṛtam

5.307

adho'jānāṃtrayaṃsthāpyadvābhyāṃkhelanamoritam
adhomadhyasthitevyāghrebaṃdhayettaṃsvabuddhinā

5.308

athājāṣṭakavyāghradvayakhelanamāha 22.
ba. ba.
ba. vyā vyā ba.
ba. ba.
ba. ba.
aṣṭāsraṃ dyūtavatpaṭṭaṃ madhyavartulasaṃyuktam
vilikhyasthāpayettatrahyajānāmaṣṭakaṃtathā

5.309

vyāghradvayaṃcasaṃsthāpyatābhyāṃ khelanamārabhet
vyāghrayorbaṃdhanaṃtatrayathāsyāttadvadācaret

5.310

caturasraṃlikheccakraṃcatuḥṣaṣṭipadānvitam
haṃsapādāṃścatuṣkoṇemadhyakoṣṭhacatuṣṭaye

5.311

aṣṭāviṃśatyajānāṃtu padeṣvaṃtimapaṃktiṣu
sthalaṃ prakalpayetpaścānmadhyavyāghracatuṣṭayam

5.312

saṃsthāpya khelanāraṃbhaḥkarttavyobuddhimattaraiḥ
vyāghrāṇāṃbaṃdhanaṃkuryāccatuṣkoṇeṣubuddhinā

5.313

athavyāghratrayaṣoḍaśājākhelanamāha 24.
vyāghra 3
bakarī
prathamaṃvartulaṃkṛtvā tiryakkarekhātrayaṃtathā
ūrdhvarekhācatuṣkaṃvaikṛtvā yaṃtraṃsamālikhet

5.314

vartulaṃmastakeyojyaṃtiryagrekhācahastavat
pādavadūrdhvarekhācagraṃthayaḥpaṃcaviṃśatiḥ

5.315

vyāghrāṇāṃprathamaṃsthānaṃmastakasthapadeṣuca
ajānāṃṣoḍaśānāṃtusthāpanaṃhastapādayoḥ

5.316

khelanepūrvavatsarvāritiratraprakīrtitā
evaṃvyāghratrayāṇāhikhelanaṃ parikīrttitam

5.317

atha līlāvatīkhelamāha 25.
ā. 1
laṃ. 2
pa. 5
u. 4
sa. 3
kṛtvāṣoḍaśakoṣṭhānipratikoṣṭhepadātayaḥ
paṃcapaṃcacasaṃsthāpyāteṣvaikaṃdhārayeddhṛdi

5.318

tato'nyenākṣaravaśādvaktavyohṛdidhāritaḥ
ākāroīśakoṇecalakāraścāgnikoṇake

5.319

sakārorākṣasevāyauhyukāraścapakārakaḥ
madhyabhāgecavijñeyastatovakṣyāmidoharān

5.320

doharā-āramatache akkalataṇī, caturataṇuchekāma
ehesīmāthiekale,tenulīlāvatīnāma

5.321

laṃkāgaḍaneguṃdare,nāmakanāmemora
sītāsarakhisuṃdarī,rāvaṇasarakhocora

5.322

uṭhauṭhaparibhrahamasu,jaiamarāparvata
paṃḍacopuchepaṃḍitane,tārīkeuparachehaha

5.323

sasāsatyanachoḍiye,satachoḍepatajāya
satanibāṃdhipṛthvī,ughāḍepatajāya

5.324

papāpītanaraṃjanakījiye,nahiṃdāsakedeśa
prathamapehelosamariye,gauriputragaṇeśa

5.325

athanavagrāmaśatakaṃkarīkhelamāha 26.
gurjarecaprasiddhaṃ vainavagrāmākhyakhelanam
navagrāmāṇipratyekaṃpratyekaṃpaṃcaśarkarā

5.326

dvābhyāṃkrīḍāhisaṃproktācaikaikāṃ śarkarāṃkhipet
śarkarāhīnagrāmasyasanmukhasthaṃcayadbhavet

5.327

grāmaṃtatrāsthitāṃsarvāśarkarāṃcasamāharet
śarkarāhīnakegrāmadvayeprāpte'nyakhelanam

5.328

prāpyaṃśarkarādhikyaṃyasyatasyajayaṃviduḥ
atrārthekanacitproktau ślokau vaidoharābhidhau

5.329

doharā laṃkāgaḍhaneguṃdare,thaithainācemora
sītāsarakhīsuṃdarī,rāvaṇasarakhocora

5.330

jalakukaḍījalameṃvase, caṃdravaseākāśa
tetenādilameṃvase, caturakarovicāra

5.331

athanidhikrīḍāmāha 27.
ataḥparaṃpravakṣyāminidhikrīḍanalakṣaṇam
atyuttamekāṣṭhapīṭhepārśvayormanugartakān

5.332

madhyesthānatrayaṃ kṛtvādvvābhyāṃkrīḍeyamīritā
ubhayoḥsaptasaptaivagarttakāsteṣusaṃkṣipet

5.333

paṃcapaṃcapadārthāniraupyatāmrādyathāruci
svabhāgātapaṃcasaṃgṛhyakrīḍāṃkuryāttataḥ paraṃ

5.334

ekaikaṃprakṣipedgarte śūnyagatrttāgragadvayoḥ
padārthānicagṛhlīyātkrīḍā'nyasyatataḥ paraṃ

5.335

yasmingarttecatuḥsaṃkhyāstāgāvaḥ kīrttyatebudhaiḥ
svasvakhelanavelāyāṃgrahītavyāhyasaṃśayam

5.336

śūnyegartadvaye'nyasyakhelanaṃparikīrtitam
yasyapakṣeśūnyagartādhikyaṃtasyaparājayaḥ

5.337

ekaikasyapadārthasyaprakṣepāllaghukhelanam
paṃcapaṃcapranikṣepātkhelanaṃbṛhaducyate

5.338

athaṣaṭpaṃcāśadrūmātmikīṃkrīḍāmāha 28
ataḥparaṃpravakṣyāma ṣaṭpaṃcāśadgramātmikīṃ
krīḍāṃcaturaśītiṃcacamatkṛtikarāṃparām

5.339

caturasraṃlikheccakraṃkoṣṭhairdvādaśabhiryutam
dravyairdhānyaiḥśarkarābhiḥteṣvaikenacakhelanam

5.340

ṣaṭpaṃcāśatprasaṃkhyānairādaupūrṇāndhipūraṇam
tataḥ ṣoḍaśabhiḥ pūrṇaṃ kartavyaṃ hisvabuddhinā

5.341

paṃcavāraṃcaturdikṣusaṃkhyāpaṃcadaśaivahi
ayamevacamatkāronyūnādhikyaṃnadṛśyate

5.342

athaiṣṭadevatāpradarśanakhelamāha 29
ataḥparaṃpravakṣyāmīṣṭadarśanakhelanam
svataḥsiddhānicakrāṇikusumaiḥpūritānica

5.343

iṣṭadevasametaiścaprathamedhāraṃnhṛdi
dvayoḥpraśnaprayogenakathayeddhṛdisaṃsthitam

5.344

dohā-gvāla eka gopī dvitī,gagana loka palacāra
pāpa pām̐ca pagahe chaṭho, lālasāta lapa āṭha
lāgeto yaha jāniye, dījai navama batāya

5.344.p1

itiśrī ha. bṛ. ṣaṣṭhemiśraskaṃdhekrīḍākau0ṣoḍaśa vidhakrīḍānirūpaṇaṃnāmaprakaraṇam || 7

5.344.p2

iti solaha tarahake khela saṃpūrṇa bhaye prakaraṇa || 7