Ganjiphakhelana (Gañjīphākhelana)
गञ्जीफाखेलन
on card playing, in 31 verses
- Language
- Sanskrit
- Author
- Giridhara
- Extent
- 30 passages, 347 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Kavyamala (part - Xiii); ed. Kedaranatha and Vasudeva Sarman; Kavyamala; Nirnaya Sagara Press; 1916 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
Text
1
giridharaviracitaṃ
gañjīphākhelanam
giro varo'sau kavitāṃ svapadyairīrayatyalpitakaṣṭabhārā
dharmasya bālā tavakastvanena rasodgamaḥ śrīparitoṣaṇāya
2
gañjīphābhidhakhelanaṃ tu divase sūryānniśīndorbhavetpatrāṇyekakajātijāni ravisaṃkhyānyādyacitrāṇi ca
tajjātyaṣṭakamevamagragaditaṃ nāmātra yanmoharetyarkeśaṃ kila rūpasajñamiti yatsyānattu candreśvaram
3
caturbhirvā vidbhistribhiratha ca khelakramavidhiḥ
sukhārthaṃ cittasya kriyata iha kālakramaṇakṛt
kathaṃ kāryaḥ so'pi prathamamatha patrāṇi sakalānyadhaścitrāṇyatra tyajatu sa tu kaścinnaravaraḥ
4
ekatra patrāṇi karotu kaścinnaro'numānādaparo'tra bhāgam
śeṣaṃ ca bhāgaṃ ca tadagramartyo vibhajya datte nijadakṣamartyāt
5
yathā ca—
citraṃ tvekata eva patranikare patrāṇyadhaścitritānyajñātvaiva yathātathaṃ muhuritaścatvāri tebhyo dadau
catvāro yadi mānavā jinamitāni syustadātha trayaścetsyurdantamittāni ca pratinaraṃ patrāṇi sarvatra ca
6
atha patravibhāgakarturnarasya praśaṃsāmāha—
sarvatra bhāgaṃ samatāṃ nayaṃstvaṃ prayāsi coccaṃ padamatra mitra
evaṃ tulādaṇḍavivekamekastvameva dhanyaḥ kuruṣe yuge'smin
7
rajanīdinayordivākaraḥ samabhāgo tulayāpi sagataḥ
rajanīmanurañjayatyataḥ kila nīcatvamagādvibhākaraḥ
8
atha khelaḥ—
dine'rke paraṃ patramekaṃ gṛhītvā prayātīndurevaṃ niśi prāyaśo'tra
mahānto yato yatra kutrāpi kārye kamapyekamādāya gacchanti cānyam
9
, āyātāya nṛpāya pañcamapare cikrīḍitāraḥ pṛtha- gdattvā svīyajayākhyapatranikarādyannindyadūrāśrayam
krīḍantyatra nṛpaprayāṇasamayādūrdhvaṃ tu tanmantriṇe
dattvāgre kramaśaḥ pṛthakpṛthagamī krīḍanti nindanti ca
10
tatra kramaḥ—
ekataḥ kramagatā jayakartyūrdhvaṅgamòharakumācavarātāḥ
utkramaṃ daśayutājajayapatrāttājarūpasamaseragulāmāḥ
11
nṛpatiḥ prathamaṃ tato'sya mantrī kramaśaḥ khelati sarvadattapatraiḥ
iti tannijajātipatrayūthakramakhelo'tra mayā vicārya coktaḥ
12
amānmantrī krīḍitaścedvūpātprāgeva bhūpatiḥ
tadānīṃ ca tvamāyāti tathā sarvatra kalpanā
13
svāmago yaḥ sa narottamaḥ syāddakṣe naro hīnavalaḥ sa uktaḥ
narottamakrīḍanayogyakālātsvakrīḍanasyāvasaro yato'sti
14
narottamenārpitakhelapatre vidhiryathoktaḥ khalu khelanasya
sa hīnavīryārpitakhelapatre patradvayasyāpi bhavetkadācit
15
nijakhelamanussarankramādupapatreṣvakhileṣu dattadṛk
matimānsuvicārya sarvato'dhikajetā bhavati svapatrataḥ
16
svasaṃnidhau yasya nṛpasya mantrī paratra bhūpo yadi ko vidhiḥ syāt
sa mantrimartyena nṛpasya jātyā patraṃ tadā niḥsaraṇāya deyam
17
pūrvapatraviniḥsṛtyairjitapatragaṇāddakam
jātyā neyaṃ yatastatra tyaktvā nindyaṃ dalaṃ nijam
18
evaṃ svapatrādimapatramekaṃ niṣkāsyate'tra dvitayaṃ tathā na
khelakramādaṣṭa dalāni yāvadihāvaśiṣyanti vidhistu tāvat
19
niṣkāsane cetsvasamīpapatramekaṃ tu tātkālikakhelayogyam
varteta tarhyevamasau vidhiḥ syānno cettadā yācitapatradānam
20
atrodāharaṇam—
caṅgeśvarāyārpitapatramekaṃ navāṅkitaṃ yatsavidhe'sya bhūpaḥ
tasyopapatreṣu navāṅkapatrādalyapāni yadyādidalātkrameṇa
21
syustarhi tatrāntimamekapatramādāya caṅgeśvarayānameva
deyaṃ tadānyaddalamīśvarāya sarvaiḥ sadāyaṃ vidhirūhanīyaḥ
22
candrādibhūpeṣviyameva rītiḥ paraṃ tu patre vidhiranyathoktaḥ
pañcāṅkapatre tu ṣaḍaṅkapatraṃ niṣkāsyate vyutkramato yato'daḥ
23
atha yācakasvarūpam—
śānto dāntaḥ pragalbhaśca gauraḥ kamalalocanaḥ
saṃmukho dakṣiṇasthaśca so'tra yācaka īritaḥ
24
atha dānavidhiḥ—
sarvāṇyekatra patrāṇi kṛtvā tāni sugopya ca
saṃsthāpya yācakāgre'pi yācayeti vadettataḥ
25
aṣṭādhikadaleṣvādyamantimaṃ ca na dīyate
yāvatsaṃkhyaṃ yācakoktaṃ vigaṇayya tathā dalam
26
tyajettasyādhikāro yastena patraṃ tu nīyate
cedaṣṭālpadalāni syustadādyante'pi dīyatām
27
yācanātpatramāyātaṃ tatra patradvayasya na
khelo bhaveditīdaṃ tu jānantyeva manīṣiṇaḥ
28
athopasaṃhāraḥ—
yāvanī pāvanī bhāṣā na hi cennocyatāmiti
garhitātpaṅkato jātaṃ paṅkajaṃ kathamādṛtam
29
vadennānṛtamityeṣā śrutistarhi kathaṃ narāḥ
vadanti vyavahārārthamasatyaṃ tadvadatra ca
30
na doṣaḥ sakale vākye yenānte sukhamedhate
iti cetkrīḍanaṃ tuṣṭyai kiṃ nāto'daḥ sukhāvaham
See also: more in Not in a sub-category
- Kridakaushalya (Krīḍākauśalya) — Sanskrit; partly digitised
- Dhanurvedasamhita (Dhanurvedasaṃhitā) — Sanskrit; partly digitised
- Shyainikashastra (Rudracandradeva) (Śyainikaśāstra (Rudracandradeva)) — Sanskrit; partly digitised
- Dravyapariksha (Dravyaparīkṣā) — Prakrit; 1315 CE; partly digitised
- PAKAPRADIPA (Ravidattavaidya) (PĀKAPRADĪPA (Ravidattavaidya)) — Sanskrit; partly digitised
- Caturangaviveka (Caturaṅgaviveka) — Sanskrit; partly digitised