Pramāṇa · Search · About · API

Ganjiphakhelana (Gañjīphākhelana)

गञ्जीफाखेलन

on card playing, in 31 verses

Language
Sanskrit
Author
Giridhara
Extent
30 passages, 347 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Kavyamala (part - Xiii); ed. Kedaranatha and Vasudeva Sarman; Kavyamala; Nirnaya Sagara Press; 1916 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

1

giridharaviracitaṃ
gañjīphākhelanam
giro varo'sau kavitāṃ svapadyairīrayatyalpitakaṣṭabhārā
dharmasya bālā tavakastvanena rasodgamaḥ śrīparitoṣaṇāya

2

gañjīphābhidhakhelanaṃ tu divase sūryānniśīndorbhavetpatrāṇ‍yekakajātijāni ravisaṃkhyānyādyacitrāṇi ca
tajjātyaṣṭakamevamagragaditaṃ nāmātra yanmoharetyarkeśaṃ kila rūpasajñamiti yatsyānattu candreśvaram

3

caturbhirvā vidbhistribhiratha ca khelakramavidhiḥ
sukhārthaṃ cittasya kriyata iha kālakramaṇakṛt
kathaṃ kāryaḥ so'pi prathamamatha patrāṇi sakalānyadhaścitrāṇyatra tyajatu sa tu kaścinnaravaraḥ

4

ekatra patrāṇi karotu kaścinnaro'numānādaparo'tra bhāgam
śeṣaṃ ca bhāgaṃ ca tadagramartyo vibhajya datte nijadakṣamartyāt

5

yathā ca—
citraṃ tvekata eva patranikare patrāṇyadhaścitritānyajñātvaiva yathātathaṃ muhuritaścatvāri tebhyo dadau
catvāro yadi mānavā jinamitāni syustadātha trayaścetsyurdantamittāni ca pratinaraṃ patrāṇi sarvatra ca

6

atha patravibhāgakarturnarasya praśaṃsāmāha—
sarvatra bhāgaṃ samatāṃ nayaṃstvaṃ prayāsi coccaṃ padamatra mitra
evaṃ tulādaṇḍavivekamekastvameva dhanyaḥ kuruṣe yuge'smin

7

rajanīdinayordivākaraḥ samabhāgo tulayāpi sagataḥ
rajanīmanurañjayatyataḥ kila nīcatvamagādvibhākaraḥ

8

atha khelaḥ—
dine'rke paraṃ patramekaṃ gṛhītvā prayātīndurevaṃ niśi prāyaśo'tra
mahānto yato yatra kutrāpi kārye kamapyekamādāya gacchanti cānyam

9

, āyātāya nṛpāya pañcamapare cikrīḍitāraḥ pṛtha- gdattvā svīyajayākhyapatranikarādyannindyadūrāśrayam
krīḍantyatra nṛpaprayāṇasamayādūrdhvaṃ tu tanmantriṇe
dattvāgre kramaśaḥ pṛthakpṛthagamī krīḍanti nindanti ca

10

tatra kramaḥ—
ekataḥ kramagatā jayakartyūrdhvaṅgamòharakumācavarātāḥ
utkramaṃ daśayutājajayapatrāttājarūpasamaseragulāmāḥ

11

nṛpatiḥ prathamaṃ tato'sya mantrī kramaśaḥ khelati sarvadattapatraiḥ
iti tannijajātipatrayūthakramakhelo'tra mayā vicārya coktaḥ

12

amānmantrī krīḍitaścedvūpātprāgeva bhūpatiḥ
tadānīṃ ca tvamāyāti tathā sarvatra kalpanā

13

svāmago yaḥ sa narottamaḥ syāddakṣe naro hīnavalaḥ sa uktaḥ
narottamakrīḍanayogyakālātsvakrīḍanasyāvasaro yato'sti

14

narottamenārpitakhelapatre vidhiryathoktaḥ khalu khelanasya
sa hīnavīryārpitakhelapatre patradvayasyāpi bhavetkadācit

15

nijakhelamanussarankramādupapatreṣvakhileṣu dattadṛk
matimānsuvicārya sarvato'dhikajetā bhavati svapatrataḥ

16

svasaṃnidhau yasya nṛpasya mantrī paratra bhūpo yadi ko vidhiḥ syāt
sa mantrimartyena nṛpasya jātyā patraṃ tadā niḥsaraṇāya deyam

17

pūrvapatraviniḥsṛtyairjitapatragaṇāddakam
jātyā neyaṃ yatastatra tyaktvā nindyaṃ dalaṃ nijam

18

evaṃ svapatrādimapatramekaṃ niṣkāsyate'tra dvitayaṃ tathā na
khelakramādaṣṭa dalāni yāvadihāvaśiṣyanti vidhistu tāvat

19

niṣkāsane cetsvasamīpapatramekaṃ tu tātkālikakhelayogyam
varteta tarhyevamasau vidhiḥ syānno cettadā yācitapatradānam

20

atrodāharaṇam—
caṅge‍śvarāyārpitapatramekaṃ navāṅkitaṃ yatsavidhe'sya bhūpaḥ
tasyopapatreṣu navāṅkapatrādalyapāni yadyādidalātkrameṇa

21

syustarhi tatrāntimamekapatramādāya caṅge‍śvarayānameva
deyaṃ tadānyaddalamīśvarāya sarvaiḥ sadāyaṃ vidhirūhanīyaḥ

22

candrādibhūpeṣviyameva rītiḥ paraṃ tu patre vidhiranyathoktaḥ
pañcāṅkapatre tu ṣaḍaṅkapatraṃ niṣkāsyate vyutkramato yato'daḥ

23

atha yācakasvarūpam—
śānto dāntaḥ pragalbhaśca gauraḥ kamalalocanaḥ
saṃmukho dakṣiṇasthaśca so'tra yācaka īritaḥ

24

atha dānavidhiḥ—
sarvāṇyekatra patrāṇi kṛtvā tāni sugopya ca
saṃsthāpya yācakāgre'pi yācayeti vadettataḥ

25

aṣṭādhikadaleṣvādyamantimaṃ ca na dīyate
yāvatsaṃkhyaṃ yācakoktaṃ vigaṇayya tathā dalam

26

tyajettasyādhikāro yastena patraṃ tu nīyate
cedaṣṭālpadalāni syustadādyante'pi dīyatām

27

yācanātpatramāyātaṃ tatra patradvayasya na
khelo bhaveditīdaṃ tu jānantyeva manīṣiṇaḥ

28

athopasaṃhāraḥ—
yāvanī pāvanī bhāṣā na hi cennocyatāmiti
garhitātpaṅkato jātaṃ paṅkajaṃ kathamādṛtam

29

vadennānṛtamityeṣā śrutistarhi kathaṃ narāḥ
vadanti vyavahārārthamasatyaṃ tadvadatra ca

30

na doṣaḥ sakale vākye yenānte sukhamedhate
iti cetkrīḍanaṃ tuṣṭyai kiṃ nāto'daḥ sukhāvaham

See also: more in Not in a sub-category