<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Other Arts (cookery, falconry…)](https://indike.org/pramana/in.art.kala) › [Chess, Board Games and Pastimes](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida) › Ganjiphakhelana

# Ganjiphakhelana (Gañjīphākhelana)

गञ्जीफाखेलन

on card playing, in 31 verses

- **Language:** Sanskrit
- **Author:** [Giridhara](https://indike.org/pramana/person/giridhara)
- **Extent:** 30 passages, 347 words
- **Text:** partly digitised
- **Source:** archiveorg · Kavyamala (part - Xiii); ed. Kedaranatha and Vasudeva Sarman; Kavyamala; Nirnaya Sagara Press; 1916 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

## Contents

- [1](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.1)
- [2](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.2)
- [3](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.3)
- [4](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.4)
- [5](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.5)
- [6](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.6)
- [7](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.7)
- [8](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.8)
- [9](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.9)
- [10](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.10)
- [11](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.11)
- [12](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.12)
- [13](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.13)
- [14](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.14)
- [15](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.15)
- [16](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.16)
- [17](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.17)
- [18](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.18)
- [19](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.19)
- [20](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.20)
- [21](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.21)
- [22](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.22)
- [23](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.23)
- [24](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.24)
- [25](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.25)
- [26](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.26)
- [27](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.27)
- [28](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.28)
- [29](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.29)
- [30](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.30)

## Text

### [1](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.1)

giridharaviracitaṃ  
gañjīphākhelanam  
giro varo'sau kavitāṃ svapadyairīrayatyalpitakaṣṭabhārā  
dharmasya bālā tavakastvanena rasodgamaḥ śrīparitoṣaṇāya

### [2](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.2)

gañjīphābhidhakhelanaṃ tu divase sūryānniśīndorbhavetpatrāṇ‍yekakajātijāni ravisaṃkhyānyādyacitrāṇi ca  
tajjātyaṣṭakamevamagragaditaṃ nāmātra yanmoharetyarkeśaṃ kila rūpasajñamiti yatsyānattu candreśvaram

### [3](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.3)

caturbhirvā vidbhistribhiratha ca khelakramavidhiḥ  
sukhārthaṃ cittasya kriyata iha kālakramaṇakṛt  
kathaṃ kāryaḥ so'pi prathamamatha patrāṇi sakalānyadhaścitrāṇyatra tyajatu sa tu kaścinnaravaraḥ

### [4](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.4)

ekatra patrāṇi karotu kaścinnaro'numānādaparo'tra bhāgam  
śeṣaṃ ca bhāgaṃ ca tadagramartyo vibhajya datte nijadakṣamartyāt

### [5](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.5)

yathā ca—  
citraṃ tvekata eva patranikare patrāṇyadhaścitritānyajñātvaiva yathātathaṃ muhuritaścatvāri tebhyo dadau  
catvāro yadi mānavā jinamitāni syustadātha trayaścetsyurdantamittāni ca pratinaraṃ patrāṇi sarvatra ca

### [6](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.6)

atha patravibhāgakarturnarasya praśaṃsāmāha—  
sarvatra bhāgaṃ samatāṃ nayaṃstvaṃ prayāsi coccaṃ padamatra mitra  
evaṃ tulādaṇḍavivekamekastvameva dhanyaḥ kuruṣe yuge'smin

### [7](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.7)

rajanīdinayordivākaraḥ samabhāgo tulayāpi sagataḥ  
rajanīmanurañjayatyataḥ kila nīcatvamagādvibhākaraḥ

### [8](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.8)

atha khelaḥ—  
dine'rke paraṃ patramekaṃ gṛhītvā prayātīndurevaṃ niśi prāyaśo'tra  
mahānto yato yatra kutrāpi kārye kamapyekamādāya gacchanti cānyam

### [9](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.9)

, āyātāya nṛpāya pañcamapare cikrīḍitāraḥ pṛtha- gdattvā svīyajayākhyapatranikarādyannindyadūrāśrayam  
krīḍantyatra nṛpaprayāṇasamayādūrdhvaṃ tu tanmantriṇe  
dattvāgre kramaśaḥ pṛthakpṛthagamī krīḍanti nindanti ca

### [10](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.10)

tatra kramaḥ—  
ekataḥ kramagatā jayakartyūrdhvaṅgamòharakumācavarātāḥ  
utkramaṃ daśayutājajayapatrāttājarūpasamaseragulāmāḥ

### [11](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.11)

nṛpatiḥ prathamaṃ tato'sya mantrī kramaśaḥ khelati sarvadattapatraiḥ  
iti tannijajātipatrayūthakramakhelo'tra mayā vicārya coktaḥ

### [12](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.12)

amānmantrī krīḍitaścedvūpātprāgeva bhūpatiḥ  
tadānīṃ ca tvamāyāti tathā sarvatra kalpanā

### [13](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.13)

svāmago yaḥ sa narottamaḥ syāddakṣe naro hīnavalaḥ sa uktaḥ  
narottamakrīḍanayogyakālātsvakrīḍanasyāvasaro yato'sti

### [14](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.14)

narottamenārpitakhelapatre vidhiryathoktaḥ khalu khelanasya  
sa hīnavīryārpitakhelapatre patradvayasyāpi bhavetkadācit

### [15](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.15)

nijakhelamanussarankramādupapatreṣvakhileṣu dattadṛk  
matimānsuvicārya sarvato'dhikajetā bhavati svapatrataḥ

### [16](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.16)

svasaṃnidhau yasya nṛpasya mantrī paratra bhūpo yadi ko vidhiḥ syāt  
sa mantrimartyena nṛpasya jātyā patraṃ tadā niḥsaraṇāya deyam

### [17](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.17)

pūrvapatraviniḥsṛtyairjitapatragaṇāddakam  
jātyā neyaṃ yatastatra tyaktvā nindyaṃ dalaṃ nijam

### [18](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.18)

evaṃ svapatrādimapatramekaṃ niṣkāsyate'tra dvitayaṃ tathā na  
khelakramādaṣṭa dalāni yāvadihāvaśiṣyanti vidhistu tāvat

### [19](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.19)

niṣkāsane cetsvasamīpapatramekaṃ tu tātkālikakhelayogyam  
varteta tarhyevamasau vidhiḥ syānno cettadā yācitapatradānam

### [20](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.20)

atrodāharaṇam—  
caṅge‍śvarāyārpitapatramekaṃ navāṅkitaṃ yatsavidhe'sya bhūpaḥ  
tasyopapatreṣu navāṅkapatrādalyapāni yadyādidalātkrameṇa

### [21](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.21)

syustarhi tatrāntimamekapatramādāya caṅge‍śvarayānameva  
deyaṃ tadānyaddalamīśvarāya sarvaiḥ sadāyaṃ vidhirūhanīyaḥ

### [22](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.22)

candrādibhūpeṣviyameva rītiḥ paraṃ tu patre vidhiranyathoktaḥ  
pañcāṅkapatre tu ṣaḍaṅkapatraṃ niṣkāsyate vyutkramato yato'daḥ

### [23](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.23)

atha yācakasvarūpam—  
śānto dāntaḥ pragalbhaśca gauraḥ kamalalocanaḥ  
saṃmukho dakṣiṇasthaśca so'tra yācaka īritaḥ

### [24](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.24)

atha dānavidhiḥ—  
sarvāṇyekatra patrāṇi kṛtvā tāni sugopya ca  
saṃsthāpya yācakāgre'pi yācayeti vadettataḥ

### [25](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.25)

aṣṭādhikadaleṣvādyamantimaṃ ca na dīyate  
yāvatsaṃkhyaṃ yācakoktaṃ vigaṇayya tathā dalam

### [26](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.26)

tyajettasyādhikāro yastena patraṃ tu nīyate  
cedaṣṭālpadalāni syustadādyante'pi dīyatām

### [27](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.27)

yācanātpatramāyātaṃ tatra patradvayasya na  
khelo bhaveditīdaṃ tu jānantyeva manīṣiṇaḥ

### [28](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.28)

athopasaṃhāraḥ—  
yāvanī pāvanī bhāṣā na hi cennocyatāmiti  
garhitātpaṅkato jātaṃ paṅkajaṃ kathamādṛtam

### [29](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.29)

vadennānṛtamityeṣā śrutistarhi kathaṃ narāḥ  
vadanti vyavahārārthamasatyaṃ tadvadatra ca

### [30](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana.30)

na doṣaḥ sakale vākye yenānte sukhamedhate  
iti cetkrīḍanaṃ tuṣṭyai kiṃ nāto'daḥ sukhāvaham

## See also: more in [Chess, Board Games and Pastimes](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida)

- [Kridakaushalya (Krīḍākauśalya)](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.kridakausalya) — Sanskrit; partly digitised
- [Caturangaviveka (Caturaṅgaviveka)](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.caturangaviveka) — Sanskrit; partly digitised

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana](https://indike.org/pramana/in.art.kala.caturanga-krida.ganjiphakhelana) · Pramāṇa
