<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Laghukoshasamgraha](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa) › 3.203

# Laghukoshasamgraha 3.203

Laghukośasaṃgraha 3.203

- **Language:** Sanskrit

### [3.203](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203)

203  
brahmāṇaṃ samupetya vedaninadavyājāt tuṣārācala  
sthānasthāvaramīśvaraṃ suranadīvyājāt tathā keśavam |  
apyambhonidhiśāyinaṃ jalanidhidhvānopadeśādaho  
phūtkurvanti dhanañjayasya ca bhiyā śabdāḥ samutpīḍitāḥ ||

> Kthīḥ is Śiva; kthuḥ is a conch, Garuḍa, a man;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p1)

iti dhanañjayanāmamālā samāptā

> Kthaṃ is inheritance, boiling, sorrow, poverty; kraḥ is Karṇa, a festival;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p2)

dvyakṣarīnāmamālā

> Kruḥ is Śiva, Arka, the ocean, a śūdra, an immortal; krūḥ is husband, a suicide;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p3)

saubhariḥ

> Kmā is Rati, the wife of Kāma; kmiḥ is a lover; kmīḥ is one possessed of Rati's lord;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p4)

1

### [3.203.p5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p5)

kvaṇitaṃ paramaṃ brahma dhīmahi praṇatāḥ sadā |

> Gyā is the womb; dhyaḥ is sound, mute; dhyā is considered a wife, the earth;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p6](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p6)

dhyātvā prakāśyate mālā sarvajñānavidhāyinī ||

> Jyaḥ is victory, a sacrificer; jyā is Jayā, Vijayā, Ramā;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p7](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p7)

2

### [3.203.p8](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p8)

kṇaḥ kaṇaḥ kṇā dharā kṇirdhīḥ kṇuḥ putraḥ kṇūrhutāśanaḥ |

> Ḍhacā is the earth; ṇyaḥ is considered a leader, worthy of refuge; ṇyā is a river, speech;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p9](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p9)

kṇauḥ kalāpi smṛtiḥ kṇaṃ tu vṛkṇaṃ sādhusamīritamū ||

> Thyaḥ is a lord; thyā is a story; ghaḥ is the ocean; ghā is compassion; ghauḥ is heaven;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p10](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p10)

3

### [3.203.p11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p11)

ttaḥ sitto varuṇo'pi ttaḥ ttāḥ durgā mātṛkā girā |

> Myaḥ is Maya, Yama, Īśāna; myā is Ramā, Saramā, patience;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p12](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p12)

ttiḥ sūryaḥ ttīḥ smṛto vāhniḥ ttuḥ sunuḥ soma eva ca ||

> Lyā is Ahilyā, a lotus; vyaḥ is the ocean, life, a bird, and a chariot carriage;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p13](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p13)

4

### [3.203.p14](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p14)

ttaurlakṣmīḥ ttaṃ varaṃ jyotiḥ kthaḥ saṃgho hariṇo gajaḥ |

> Ttauḥ \[means\] Lakṣmī; ttaṃ \[means\] boon, light; kthaḥ \[means\] flock, deer, elephant;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p15](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p15)

kthā mahī saramā durgā kthiḥ kṛṣṇo varaḥ ||

> kthā \[means\] earth, Saramā, Durgā; kthiḥ \[means\] Kṛṣṇa, boon.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p16](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p16)

5

### [3.203.p17](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p17)

kthīḥ śivaḥ kthuḥ śaṅkho garuḍo naraḥ |

> Kthīḥ \[means\] Śiva; kthuḥ \[means\] conch, Garuḍa, man;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p18](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p18)

kthūḥ sūto varuṇo māro ravaḥ kthauḥ saramāsutaḥ ||

> kthūḥ \[means\] charioteer, Varuṇa, Māra, sound; kthaiḥ \[means\] Saramā's son \[dog\].  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p19](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p19)

6

### [3.203.p20](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p20)

kthaṃ rikthaṃ kvathanaṃ duḥkhaṃ dainyaṃ kraḥ karṇa utsavaḥ |

> Kthaṃ \[means\] inheritance, boiling, suffering, poverty; kraḥ \[means\] ear, festival;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p21](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p21)

krā ramomā mahī bhittiḥ kriḥ sūkara urukramaḥ ||

> krā \[means\] Ramā, Umā, earth, wall; kriḥ \[means\] boar, Urukrama;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p22](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p22)

7

### [3.203.p23](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p23)

kruḥ śivo'rko'mbudhiḥ śūdro'maraḥ krūḥ patirātmahā |

> kruḥ \[means\] Śiva, Arka, ocean, Śūdra, immortal; krūḥ \[means\] husband, suicide;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p24](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p24)

kraṃ śrotraṃ karaṇaṃ bhīmaṃ kmaḥ kāmaḥ kamalāhitaḥ ||

> kraṃ \[means\] ear, organ, terrible; kmaḥ \[means\] Kāma, friend of Kamalā \[Viṣṇu\];  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p25](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p25)

8

### [3.203.p26](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p26)

kmā ratiḥ kāmapatnī syātkmiḥ kāmī kmī ratīśavānū |

> kmā is Rati, the wife of Kāma; kmiḥ is an impassioned lover; kmī possesses Ratīśa \[Kāma\];  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p27](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p27)

kmṛrbabhruḥ kmūḥ svabhūḥ śaṅkhaḥ śūkaraḥ kmauḥ kajālayā ||

> kmṛḥ \[means\] Babhru; kmūḥ \[means\] Svabhū, conch, boar; kmauḥ \[means\] lotus-dwelling \[Lakṣmī\];  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p28](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p28)

9

### [3.203.p29](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p29)

kmaṃ karma kyaḥ palāśo'ngirarkaḥ kyā reṇurucyate |

> kmaṃ \[means\] action; kyaḥ \[means\] palāśa tree, fire, Arka; kyā is called dust;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p30](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p30)

ravyaḥ kharo'ngiḥ kharī ravyā syādū gyo gargaḥ kamalāsanaḥ ||

> khyaḥ \[means\] donkey; khyā is a she-donkey; gyo \[means\] Garga, Kamalāsana \[Brahmā\];  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p31](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p31)

10

### [3.203.p32](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p32)

gyā yonirdhyaḥ svano mūko dhyā patnī dharaṇī smṛtā |

> gyā \[means\] womb; ghyaḥ \[means\] sound, mute; ghyā is remembered as wife, earth;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p33](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p33)

cyaśrayaśrāturī cyā syācchacaḥ chāgaḥ chacā ca bhāratī ||

> cyaḥ \[means\] clever; cyā is \[cleverness\]; chacaḥ \[means\] goat; and chacā \[means\] Bhāratī \[Sarasvatī\];  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p34](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p34)

11

### [3.203.p35](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p35)

jyo jayo yajamānaśra jyā jayā vijayā ramā |

> jyo \[means\] victory, sacrificer; jyā \[means\] Jayā, Vijayā, Ramā;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p36](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p36)

iyo nado iyā nadī prottā ṭhyaḥ kūṭaḥ ṭyā dharā surā ||

> jhyo is stated as river \[masc.\]; jhyā as river \[fem.\]; ṭhyaḥ \[means\] summit; ṭyā \[means\] earth, wine;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p37](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p37)

12

### [3.203.p38](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p38)

ṭhyo nādano'nalaḥ ṭhyā ghauḍaryo dāḍimataruḥ karaḥ |

> ṭhyo \[means\] soundless, Anala; ṭhyā \[means\] mare; ḍyo \[means\] pomegranate tree, ray;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p39](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p39)

ḍayā ramā narmadā gaṅrā ḍhaca āḍhacaḥ śiśurutkaraḥ ||

> ḍyā \[means\] Ramā, Narmadā, Gaṅgā; ḍhacaḥ \[means\] wealthy, infant, heap;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p40](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p40)

13

### [3.203.p41](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p41)

ḍhacā mahī ṇyaḥ smṛto'graṇyaḥ śaraṇyo ṇyā nadī girā |

> ḍhacā \[means\] earth; ṇyaḥ is remembered as leader, refuge; ṇyā \[means\] river, speech;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p42](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p42)

tyo'ntyajaḥ kamalānātho gurustyā dharaṇī nadī ||

> tyo \[means\] outcaste, lord of Kamalā, guru; tyā \[means\] earth, river;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p43](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p43)

14

### [3.203.p44](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p44)

thyo nāthasthyā kathā gho'bdhirghā dayā ghauritraviṣṇupamū |

> thyo \[means\] master; thyā \[means\] story; dho \[means\] ocean; dhā \[means\] compassion; dhauḥ \[means\] heaven;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p45](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p45)

dhyo'ndho dhyāndhā kṣudhā sudvā nyo nayo'rṇava ujjvalaḥ ||

> dhyo \[means\] blind \[man\]; dhyā \[means\] blind \[woman\], hunger, nectar; nyo \[means\] policy, ocean, bright;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p46](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p46)

15

### [3.203.p47](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p47)

nyā nītirnatirugrāṇī pyaḥ payaḥ pyā kṛpā ruciḥ |

> nyā \[means\] conduct, bow, Ugrāṇī; pyaḥ \[means\] milk; pyā \[means\] mercy, delight;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p48](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p48)

phyaḥ phenaḥ phyā phaṇā vyo'rko vyāmbā bhya ibhyo'bhayaḥ pumānū ||

> phyaḥ \[means\] foam; phyā \[means\] hood \[of a serpent\]; byo \[means\] Arka; byā \[means\] mother; bhyaḥ \[means\] rich man, fearless, man;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p49](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p49)

16

### [3.203.p50](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p50)

myo mayo yama īśāno myā ramā saramā kṣamā |

> myo \[means\] Maya, Yama, Īśāna; myā \[means\] Ramā, Saramā, patience;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p51](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p51)

yyo'jayyo vibudhādhīśo yyā śayyā lyo'ya uddhataḥ ||

> yyo \[means\] unconquerable, king of the gods; yyā \[means\] bed; lyo \[means\] gain, arrogant;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p52](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p52)

17

### [3.203.p53](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p53)

lyā'hilyā nalinī vyo'bdhirvayaḥ pakṣī ca kūbaraḥ |

> lyā \[means\] Ahilyā, lotus pond; vyo \[means\] ocean, bird, axle of a chariot;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p54](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p54)

vyo vāyuvaryāla īśāno vyā bhavyā vaḍavā sudhā ||

> vyo \[means\] wind, snake, Īśāna; vyā \[means\] auspicious, mare, nectar;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p55](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p55)

18

### [3.203.p56](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p56)

śya āsya āśayo nārī śyā veśyā kṛṣirityapi |

> śyaḥ \[means\] mouth, dwelling, woman; śyā \[means\] courtesan, and also agriculture;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p57](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p57)

ṣyaḥ preṣyaḥ ṣyā surā śuddha syaḥ praśasyo'marādhipaḥ ||

> ṣyaḥ \[means\] servant; ṣyā \[means\] wine, pure; syaḥ \[means\] praiseworthy, king of the immortals;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p58](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p58)

19

### [3.203.p59](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p59)

syā kṛṣiḥ kṛṣidaivaṃ ca hyo hayo hyā turaṃgamā |

> syā \[means\] agriculture, and agriculture-deity; hyo \[means\] horse; hyā \[means\] mare;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p60](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p60)

vvyā sarvajagadambā ca sarveśānī sureśvarī ||

> vvyā \[means\] mother of the entire universe, and ruler of all, queen of the gods;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p61](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p61)

20

### [3.203.p62](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p62)

kyaṃ kāryaṃ ca ravyamākāśaṃ sakhya gyaṃ gaganaṃ gatamū |

> kyaṃ \[means\] duty, sky, friendship; gyaṃ \[means\] sky, gone;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p63](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p63)

dhyaṃ toyaṃ cyaṃ smṛtaṃ yācyaṃ śocyaṃ paiśācyameva ca ||

> dhyaṃ \[means\] water; cyaṃ is remembered as begged, mournful, and demonic;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p64](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p64)

21

### [3.203.p65](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p65)

chayaṃ ṣṭhevaṃ jyaṃ smṛtaṃ yājyaṃ jātaṃ jhyaṃ jhaṣanāśanam |

> chyaṃ \[means\] spitting; jyaṃ is remembered as worthy of sacrifice, born; jhyaṃ \[means\] destruction of fish;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p66](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p66)

ṭyaṃ spheṭyaṃ ṭhyaṃ smṛtaṃ śāṭhyaṃ ḍyaṃ jāḍyaṃ ḍhyaṃ dhanaṃ vanam ||

> ṭyaṃ \[means\] bursting; ṭhyaṃ is remembered as deceit; ḍyaṃ \[means\] dullness; ḍhyaṃ \[means\] wealth, forest;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p67](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p67)

22

### [3.203.p68](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p68)

ṇyaṃ nyāyyaṃ tyaṃ smṛtaṃ hyantyaṃ thyaṃ pathyaṃ ghaṃ mukhaṃ ciram |

> ṇyaṃ \[means\] just; tyaṃ is remembered indeed as last; thyaṃ \[means\] wholesome; ghaṃ \[means\] mouth, long time;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p69](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p69)

ninghaṃ dhyaṃ hyāndhyāmityuttaṃ nyaṃ nyāyyaṃ nayanaṃ varam ||

> dhyaṃ is stated as blindness; nyaṃ \[means\] just, eye, excellent;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p70](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p70)

23

### [3.203.p71](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p71)

pyaṃ kupyaṃ pātramityuttaṃ phyaṃ payo maraṇaṃ rajaḥ |

> pyaṃ is stated as base metal, vessel; phyaṃ \[means\] water, death, dust;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p72](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p72)

byaṃ sukhaṃ bhyaṃ bhayaṃ raudraṃ myamamāyaṃ tvamutkaram ||

> ‘Byam’ is happiness; ‘bhyam’ is fear, terrible; ‘myam’ is sickness, skin, heap.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p73](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p73)

24

### [3.203.p74](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p74)

yyaṃ kṛtyaṃ nyāyyamādhāraṃ lyaṃ prottaṃ nilayaṃ budhaiḥ |

> ‘Yyam’ is duty, proper, support; ‘lyam’ is said by the wise to be an abode.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p75](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p75)

vyaṃ viyadvadanaṃ varatrnaṃ śayaṃ svāpe'vaśya ityapi ||

> ‘Vyam’ is the sky, face, jewel; ‘śayam’ is in sleep, and also inevitable.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p76](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p76)

25

### [3.203.p77](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p77)

syaṃ sasyaṃ kāṃsyamityuttaṃ hyaṃ hastivadanaṃ gṛham |

> ‘Syam’ is said to be corn, bell-metal; ‘hyam’ is the face of an elephant, a house.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p78](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p78)

kṣyaṃ kṣīraṃ kṣetramutkṣāraṃ kṣyā pṛthvī jagadīśvarī ||

> ‘Kṣyam’ is milk, field, potash; ‘kṣyā’ is the earth, the supreme mistress of the world.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p79](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p79)

26

### [3.203.p80](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p80)

kvaḥ kaviḥ kāvyatātaḥ syātkkā bhūriti nigaghate |

> ‘Kvaḥ’ is a poet, the father of poetry; ‘kkā’ is declared to be the earth.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p81](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p81)

kkaṃ kāvyaṃ kamalaṃ ca syād gvo gaurgaruḍa ucyate ||

> ‘Kkam’ is poetry and lotus; ‘gvaḥ’ is called a bull, Garuḍa.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p82](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p82)

27

### [3.203.p83](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p83)

gvā dhenurga smṛtaṃ guhyaṃ dhvo ghoṣo dhvāraṇiḥ smṛtā |

> ‘Gvā’ is a milch-cow; ‘gvam’ is remembered as secret; ‘dhvaḥ’ is sound, and ‘dhvā’ is remembered as a kindling stick.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p84](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p84)

dhvaṃ ghuṣṭaṃ gharṣaṇaṃ ghāsaṃ chavaḥ chāgaḥ chāvā chaviḥ smṛtā ||

> ‘Dhvam’ is sounded, friction, grass; ‘chavaḥ’ is a goat; ‘chāvā’ is remembered as splendor.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p85](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p85)

28

### [3.203.p86](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p86)

chavaṃ svacchamucchaṃ gamūtraṃ jvo javo jvā ca cañcalā |

> ‘Chavam’ is pure, high, cow-dung; ‘jvaḥ’ is speed, and ‘jvā’ is an unsteady woman.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p87](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p87)

jvaṃ juṣṭaṃ ñvaḥ samudraḥ syād ñvā vaśiṣṭavadhūḥsasmṛtā ||

> ‘Jvam’ is enjoyed; ‘ñvaḥ’ is the ocean; ‘ñvā’ is remembered as the wife of Vasiṣṭha.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p88](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p88)

29

### [3.203.p89](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p89)

ñvaṃ dugdhaṃ dadhi ca prottaṃ ṭvo'trī rāmapitā manuḥ |

> ‘Ñvam’ is declared to be milk and curd; ‘ṭvaḥ’ is Atri, the father of Rāma, Manu.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p90](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p90)

ṭvā khaṭvā ṭvaṃ smṛtaṃ puṣṭaṃ ṭhvo vaśiṣṭo'tha viṭhṭhalaḥ ||

> ‘Ṭvā’ is a bedstead; ‘ṭvam’ is remembered as nourished; ‘ṭhvaḥ’ is Vasiṣṭha and Viṭhṭhala,  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p91](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p91)

30

### [3.203.p92](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p92)

pīṭhaḥ ṭhvā mathurā ṭhvaṃ tu puṣkaraṃ cākṣamucyate |

> \[and\] a seat; ‘ṭhvā’ is Mathurā; but ‘ṭhvam’ is called a lotus and an axle.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p93](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p93)

ḍvo bharadvājaputraḥ syād ḍvā ḍāḍhā ḍvaṃ mahodaram ||

> ‘Ḍvaḥ’ is the son of Bharadvāja; ‘ḍvā’ is a large tooth; ‘ḍvam’ is a pot-belly.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p94](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p94)

31

### [3.203.p95](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p95)

ḍhvo ḍheḍho ḍhvośanaḥ stryagvyā ḍhvaṃ payo dadhi codanam|

> ‘Ḍhvaḥ’ is a low caste, Śukra, a woman, a cow; ‘ḍhvam’ is milk, curd, and boiled rice.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p96](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p96)

ṇvo nātho jamadagniḥ syād ṇvā vāṇyujjayinī prabhā||

> ‘Ṇvaḥ’ is a master, Jamadagni; ‘ṇvā’ is speech, Ujjayinī, radiance.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p97](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p97)

32

### [3.203.p98](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p98)

ṇvaṃ rūpamaṇu ca prottaṃ tvasturaṃgo maheśvaraḥ|

> ‘Ṇvam’ is declared to be form and atom; ‘tvaḥ’ is a horse, Maheśvara.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p99](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p99)

tvāśvapatnī ca gaurī ca tvaṃ tulyaṃ taraṇaṃ smṛtam||

> ‘Tvā’ is a mare and Gaurī; ‘tvam’ is remembered as equal, crossing.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p100](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p100)

33

### [3.203.p101](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p101)

thvo'rtho'kṣaro'ruṇasthvā strī thvaṃ tu maithunamucyate|

> ‘Thvaḥ’ is wealth, syllable, dawn; ‘thvā’ is a woman; but ‘thvam’ is called copulation.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p102](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p102)

dvo dāvo dvā purī gaṅrā dvaṃ dūraṃ varadaṃ ca yat||

> ‘Dvaḥ’ is forest fire; ‘dvā’ is city, Gaṅgā; ‘dvam’ is far and that which gives a boon.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p103](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p103)

34

### [3.203.p104](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p104)

dhvo dhvo'gnirvadho'dhvā dhvā dharā dhārā vadhūttamā|

> ‘Dhvaḥ’ is fire, killing, road; ‘dhvā’ is the earth, current, excellent wife.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p105](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p105)

dhvaṃ dhanyaṃ dhūnanaṃ dhvastaṃ dhno'hirbudhno dhanī smṛtaḥ||

> ‘Dhvam’ is fortunate, shaking, destroyed; ‘dhnaḥ’ is remembered as a serpent, Budhna, wealthy.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p106](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p106)

35

### [3.203.p107](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p107)

dhnā dhanyā mātulī sālā dhnaṃ dhanaṃ sādhanaṃ vanam|

> ‘Dhnā’ is fortunate, maternal aunt, Śāla tree; ‘dhnam’ is wealth, instrument, forest.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p108](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p108)

nvo navo nvā navā tanvī nvaṃ navaṃ vastu gaghate||

> ‘Nvaḥ’ is new; ‘nvā’ is a fresh slender woman; ‘nvam’ is said to be a new object.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p109](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p109)

36

### [3.203.p110](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p110)

pvo vāyuḥ pvā smṛtā dhūliḥ pvaṃ puṇyaṃ patanaṃ gireḥ|

> ‘Pvaḥ’ is wind; ‘pvā’ is remembered as dust; ‘pvam’ is merit, falling from a mountain.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p111](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p111)

bvo brahmā gīṣpatibvarmbā bvaṃ vākyaṃ madhuvidviṣaḥ||

> ‘Bvaḥ’ is Brahmā, Bṛhaspati; ‘bvā’ is mother; ‘bvam’ is the speech of the enemy of Madhu.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p112](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p112)

37

### [3.203.p113](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p113)

bhvo bhavo bharato brahmā bhvā gaurī bhvaṃ niveśanam|

> ‘Bhvaḥ’ is Bhava, Bharata, Brahmā; ‘bhvā’ is Gaurī; ‘bhvam’ is a dwelling.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p114](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p114)

mvo vṛkṣo mvā dharā mvaṃ ravaṃ brahma pustakamuttamam||

> ‘Mvaḥ’ is a tree; ‘mvā’ is the earth; ‘mvam’ is sound, Brahman, an excellent book.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p115](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p115)

38

### [3.203.p116](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p116)

yvo yavo javano yajño yvā yoṣijjaghanottamā|

> ‘Yvaḥ’ is barley, swift, sacrifice; ‘yvā’ is a woman with excellent buttocks.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p117](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p117)

yatanaṃ yabhanaṃ yvaṃ tu rudanaṃ mardanaṃ jagat||

> Striving, copulation; but ‘yvam’ is weeping, crushing, the world.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p118](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p118)

39

### [3.203.p119](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p119)

lvo lavo rāmaputrastu lvā lavyā lvaṃ tu sūdanam|

> ‘Lvaḥ’ is Lava, son of Rāma; but ‘lvā’ is reapable; but ‘lvam’ is destruction.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p120](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p120)

śalyaṃ śvaṃ śaraṇaṃ yatnaṃ maithunaṃ gaganaṃ gatam||

> ‘Śvam’ is a dart, refuge, effort, copulation, sky, gone.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p121](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p121)

40

### [3.203.p122](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p122)

śvaṃ prottaṃ śayane yāne śvaḥ prātaraśano hayaḥ|

> ‘Śvam’ is declared in the sense of lying down, vehicle; ‘śvaḥ’ is tomorrow, eating, horse.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p123](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p123)

śvāśvā tu candramaḥpatnī svaḥ svargaḥ suhyadityapi||

> ‘Śvā’ is a mare, and the wife of the Moon; ‘svaḥ’ is heaven, and a friend.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p124](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p124)

41

### [3.203.p125](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p125)

svo nijo bhagavānviṣṇurbhatto bhāsura ityapi|

> ‘Svaḥ’ is one's own, the Lord Viṣṇu, devoted, radiant as well.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p126](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p126)

svā svakīyā ca yoṣicca gaurī śattiḥ pareśvarī||

> ‘Svā’ is one's own female, and woman, Gaurī, power, supreme sovereign.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p127](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p127)

42

### [3.203.p128](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p128)

svaṃ gṛhaṃ dhanamāyuṣyaṃ puṇyaṃ pāpmā gatiḥ sukham|

> ‘Svam’ is house, wealth, longevity, merit, sin, course, happiness.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p129](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p129)

hvaḥ prahvaḥ śatajihvaḥ syād hvā jihvā taruṇī sarit||

> ‘Hvaḥ’ is bowing, one with a hundred tongues; ‘hvā’ is tongue, young woman, river.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p130](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p130)

43

### [3.203.p131](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p131)

hvaṃ vāyugamanaṃ kṣveḍā kṣvaḥ kṣodaḥ kṣvā saridvarā|

> ‘Hvam’ is movement of wind, war-cry; ‘kṣvaḥ’ is powder; ‘kṣvā’ is an excellent river.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p132](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p132)

kṣvaṃ kṣīvaṃ kṣaraṇaṃ kṣīraṃ pālanaṃ tāraṇaṃ pituḥ||

> Kṣvam \[means\] intoxicated, flowing, milk, protecting, and the father's delivering.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p133](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p133)

44

### [3.203.p134](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p134)

snaḥ sāraḥ snā pramacchreṣṭā snaṃ snānaṃ madhu vāraṇam|

> Snaḥ \[means\] essence; snā \[means\] an intoxicated \[or\] excellent woman; snaṃ \[means\] bathing, wine, \[or\] an elephant.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p135](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p135)

ghno ghano nāśako ghnā ghaurghna jalaṃ nibiḍaṃ patat||

> Ghnaḥ \[means\] dense \[or\] a destroyer; ghnā \[means\] a cow; ghnam \[means\] water, thick, \[or\] falling.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p136](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p136)

45

### [3.203.p137](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p137)

mno māno mnāmarottārā mnaṃ mano maraṇaṃ madhu|

> Mnaḥ \[means\] pride; mnā \[means\] Tārā of the gods; mnam \[means\] the mind, death, \[or\] wine.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p138](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p138)

klaḥ kalaḥ klā kalā klaṃ tu kalaṃ kalanamuttamam||

> Klaḥ \[means\] indistinct sound; klā \[means\] an art; klaṃ, however, \[means\] a soft sound, \[or\] supreme seizing.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p139](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p139)

46

### [3.203.p140](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p140)

skaḥ śuṣkaḥ skandhaśūraḥ syātskā skandajananī surā|

> Skaḥ may mean dry \[or\] a shoulder-hero; skā \[means\] the mother of Skanda, \[or\] liquor.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p141](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p141)

skaṃ śutṛṃ śaraṇaṃ vṛttaṃ vāditraṃ gadanaṃ sukham||

> Skam \[means\] hearing, refuge, conduct, a musical instrument, speaking, \[or\] happiness.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p142](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p142)

47

### [3.203.p143](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p143)

slaṃ sūlamasukhaṃ slā tu saramā slastu ṣaṭpadaḥ|

> Slam \[means\] a spear \[or\] unhappiness; slā, however, \[means\] Saramā; slaḥ \[means\] a bee,  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p144](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p144)

bāṇo naro'maro daityo rākṣaso garuḍo'ruṇaḥ||

> an arrow, a man, a god, a Daitya, a Rākṣasa, Garuḍa, \[or\] Aruṇa.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p145](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p145)

48

### [3.203.p146](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p146)

ślaḥ śilaḥ śalabhaḥ śuklaḥ ślā śalākā śilā tathā|

> Ślaḥ \[means\] Śila, a grasshopper, \[or\] white; ślā \[means\] an iron rod and a stone;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p147](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p147)

ślaṃ śuklaṃ cūrṇamādhāraṃ gaganaṃ śūlabhṛcchiraḥ||

> ślam \[means\] white, powder, a support, the sky, \[or\] the head of the Spear-Bearer.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p148](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p148)

49

### [3.203.p149](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p149)

kṣlaḥ ślokaḥ kṣudravadanaḥ kṣlā kṣoṇyakṣauhiṇī tathā|

> Kṣlaḥ \[means\] a verse \[or\] small-faced; kṣlā \[means\] the earth as well as an army;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p150](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p150)

kṣlaṃ kṣudraṃ vastu maraṇaṃ bhavanaṃ śaraṇaṃ vanam||

> kṣlam \[means\] a small thing, death, an abode, refuge, \[or\] a forest.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p151](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p151)

50

### [3.203.p152](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p152)

llaṃ lakṣma llā smṛtā gaurī llo lokastarka ityapi|

> Llam \[means\] a mark; llā is remembered as Gaurī; llaḥ \[means\] world, and also reasoning.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p153](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p153)

khlaḥ khklaḥ khlā surā kṣudrā yoṣitkamalalocanā||

> Khlaḥ \[means\] a wicked person; khlā \[means\] wine, a low woman, \[or\] a lotus-eyed woman.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p154](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p154)

51

### [3.203.p155](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p155)

glauḥ śangirlo guḍo glāmbā glaṃ galaṃ malanaṃ sarat|

> śvam is stated \[to mean\] lying down, a carriage; śvaḥ \[means\] morning food, a horse;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p156](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p156)

ghlo'śvo ghlā jaghanā ghlaṃ tu vṛkṇaṃ sārathipātanam||

> svaḥ \[means\] one's own, the blessed Viṣṇu, a devotee, and radiant;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p157](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p157)

52

### [3.203.p158](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p158)

chlaḥ chalaḥ chalakṛt chlodharvāpurī chlaṃ tu śivālayam|

> hvam \[means\] movement of the wind, a war-cry; kṣvaḥ \[means\] pounding; kṣvā \[means\] an excellent river;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p159](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p159)

plaḥ plavaṃgaḥ plavaḥ śūraḥ plā pāṭī parameśvarī||

> snaḥ \[means\] essence; snā \[means\] the best of women; snam \[means\] bathing, honey, restraint;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p160](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p160)

53

### [3.203.p161](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p161)

plaṃ māmasama plavanaṃ maghaṃ pūraṇaṃ dharaṇītalam|

> skaḥ may mean dry, brave with the shoulders; skā \[means\] the mother of Skanda, wine;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p162](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p162)

phlaṃ phalaṃ bāṇapūraṃ ca vadanaṃ sakalaṃ vapuḥ||

> slam \[means\] a dart, unhappiness; slā, however, \[means\] Saramā; slaḥ, however, \[means\] a bee,  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p163](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p163)

54

### [3.203.p164](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p164)

blaṃ balaṃ blā smṛtā rattā baraṭī kaṅrurityapi|

> kṣlaḥ \[means\] a verse, small-mouthed; kṣlā \[means\] the earth, likewise an army;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p165](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p165)

blo bālo'ghāsuraḥ kaṃso'jño'dhvā māro'nalopamaḥ||

> llam \[means\] a mark; llā is remembered as Gaurī; llaḥ \[means\] the world, and also reasoning;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p166](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p166)

55

### [3.203.p167](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p167)

ḍhlaṃ mālyaṃ madhuraṃ ḍhlā kṣmā ḍhlirdeveśo'marāvatī|

> chlaḥ \[means\] deceit, a deceiver; chlo \[means\] the city of the Gandharvas; chlam, however, \[means\] the abode of Śiva;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p168](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p168)

ḍhlaḥ kalpaḥ kamalānātho garuḍo haṃsasārathiḥ||

> plam \[means\] flesh, floating, a gift, filling, the surface of the earth;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p169](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p169)

56

### [3.203.p170](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p170)

ṛḥ karaḥ śarabho vyāghro nāśvaḥ trā surabhirmahī|

> ḍhlam \[means\] a garland, sweet; ḍhlā \[means\] the earth; ḍhliḥ \[means\] the lord of gods, Amarāvatī;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p171](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p171)

ṛṃ khāmindriyāmityuttaṃ khro khau rāsabhe khale||

> ṛḥ \[means\] a ray of light, a śarabha, a tiger, a horse; trā \[means\] fragrant, the earth;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p172](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p172)

57

### [3.203.p173](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p173)

khrā pūtanā sūrpaṇakhī tāḍakā kaikayī kṣitiḥ|

> Khrā \[means\] Pūtanā, Śūrpaṇakhā, Tāḍakā, Kaikeyī, \[or\] the earth.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p174](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p174)

khraṃ khaḍgaṃ duṣṭahyadayaṃ maithunaṃ maraṇaṃ tathā||

> Khram \[means\] a sword, a wicked heart, sexual union, and death.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p175](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p175)

58

### [3.203.p176](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p176)

gro gado guda āsāro grā rājñī bradhnayoṣitā||

> "Gra" is disease, the anus, \[and\] a heavy downpour; "grā" is a queen \[and\] the wife of the sun;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p177](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p177)

graṃ gṛhaṃ grahacakraṃ khamagāraṃ śuṛmeva ca||

> "graṃ" is a house, the planetary circle, the sky, a dwelling, and an arrow.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p178](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p178)

59

### [3.203.p179](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p179)

ghro ghoṣo madanaśvūto bhago'jño yāminīpatiḥ|

> "Ghra" is noise, one driven by love, the vulva, an ignorant person, \[and\] the moon (lord of night);  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p180](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p180)

ghrā ghṛṇā samāputrī ghraṃ gṛhaṃ vadanaṃ nijam||

> "ghrā" is disgust \[and\] the daughter of the year (i.e. twilight or night); "ghraṃ" is a house \[and\] one's own face.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p181](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p181)

60

### [3.203.p182](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p182)

ṅro naro'śaraṇo'śūro ṅrā māraṇiriti smṛtā|

> "Ṅra" is a man, one without refuge, \[and\] a coward; "ṅrā" is remembered as a destroyer (or death);  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p183](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p183)

ṅraṃ gṛhaṃ rudanaṃnāsā prabhā hāniśca kathyate||

> "ṅraṃ" is said to be a house, weeping, the nose, light, and loss.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p184](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p184)

61

### [3.203.p185](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p185)

craścaraścaramaḥ ślokaścataścaraṇa ityapi|

> "Cra" is moving, last, a verse, afraid, and a foot;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p186](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p186)

crā cañcūśca camūścāṭuḥ craṃ maithunakamaprajam||

> "crā" is a beak, an army, \[and\] pleasing words; "craṃ" is copulation without offspring.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p187](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p187)

62

### [3.203.p188](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p188)

chro dveṣī churakaḥ khaḍgaḥ tsaruraḍgaṇamārgagaḥ|

> "Chra" is an enemy, a knife, a sword, a hilt, \[and\] one who walks in the courtyard;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p189](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p189)

chrā viṣṭā śunakī veśyā chraṃ chalaṃ gamanaṃ gṛham||

> "chrā" is feces, a bitch, \[and\] a harlot; "chraṃ" is deceit, going, \[and\] a house.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p190](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p190)

63

### [3.203.p191](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p191)

jro vṛddho gagane'ṭo'gnirbahmomeśo ramādhipaḥ|

> "Jra" is an old man, roaming in the sky, fire, Brahmā, Śiva (Umā's lord), Viṣṇu (Ramā's lord),  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p192](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p192)

jaṭāyuśca jarāyuśca jamadagnirjunīpatiḥ||

> Jaṭāyus, the womb (or caul), Jamadagni, \[and\] the sun (husband of dawn).  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p193](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p193)

64

### [3.203.p194](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p194)

jrā jarā jaraṭhā jāravatsalā ṣaṭpadī ghṛṇiḥ|

> "Jrā" is old age, an old woman, one fond of a paramour, a bee, \[and\] a ray of light;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p195](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p195)

jraṃ yajñotamajastraṃ ca rajasvalamukhaṃ rajaḥ||

> "jraṃ" is the best sacrifice, perpetual, the face of a menstruating woman, \[and\] dust (or passion).  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p196](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p196)

65

### [3.203.p197](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p197)

jhro nādo jaraṭho dāro jhrā jarā hānirīśvarī|

> "Jhra" is sound, an old man, \[and\] a wife; "jhrā" is old age, loss, \[and\] the supreme goddess;  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p198](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p198)

jhraṃ juṣṭaṃ bhramarairghuṣṭaṃ paṣṭaṃ suṣṭu gṛhaṃ kadham||

> "jhraṃ" is frequented, hummed by bees, spoken, very well, a house, \[and\] bad speech.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [3.203.p199](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203.p199)

66

_First 200 of 1,136 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203)_

## Translations (1)

- [English (machine translation)](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa~en-mt.3.203) — English, machine translation

## Linked texts (1)

- [Nāmamālā](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.namamala.2.203) — Dhanañjaya, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.laghukosa.3.203) · Pramāṇa
