Pramāṇa · Search · About · API

Lingadisangraha / Trikanda 2: atha dvitīyaṃ bhūmyādi kāṇḍam

Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa 2

Language
Sanskrit

Contents

atha dvitīyaṃ bhūmyādi kāṇḍam

2.1

1 vargāḥ-pṛthvī-pura-kṣmābhṛd-vanauṣadhi-mṛgādi-bhiḥ
nṛ-brahma-kṣatra-viṭ-śūdraiḥ sāṅgopāṅgairihoditāḥ
2 bhūr bhūmiracalā 'nantā rasā viśvambharā sthitā
dharā dharitrī dharaṇiḥ kṣoṇir jyā kāśyapī kṣitiḥ
3 sarvaṃsahā vasumatī vasudhorvī vasundharā
gotrā kuḥ pṛthivī pṛthvī kṣmā 'vanir medinī mahī
4 ' vipulā gahvarī dhātrī gaurilā kumbhinī kṣamā

2.1-2

bhūtadhātrī ratnagarbhā jagatī sāgarāmbarā '
5 mṛn mṛttikā, praśastā tu mṛtsā mṛtsnā ca mṛttikā
' urvarā sarva-sasyā''ḍhyā, syādūpaḥ kṣāramṛttikā
6 ūṣavānūṣaro dvāvapyanya-liṅgau, sthalaṃ sthalī
samānau maru-dhanvānau, dve khilā'prahate same
7 triṣvatho jagatī loko viṣṭapaṃ bhuvanaṃ jagat
loko 'yaṃ bhārataṃ varṣaṃ, śarāvatyās tu yo 'vadheḥ
8 deśaḥ prāg-dakṣiṇaḥ prācya, udīcyaḥ paścimottaraḥ
pratyanto mlecchadeśaḥ syān, madhyadeśas tu madhyamaḥ
9 āryāvartaḥ puṇyabhūmir madhyaṃ vindhya-himālayoḥ
nīvṛj janapado, deśa-viṣayau tūḍapavartanam
10 triṣvāgoṣṭhān, naḍaprāye naḍvān naḍvala ityapi
kumudvān kumudaprāye, vetasvān bahuvetase
11 śādvalaḥ śādvaharite, sajambāle tu paṅkilaḥ
jalaprāyamanūpaṃ syāt puṃsi kacchas tathāvidhaḥ
12 strī śarkarā śarkarilaḥ, śārkaraḥ śarkarāvatī
deśa evā''dimāvevamunneyāḥ sikatāvatī
13 deśo nadyambu-vṛṣṭyambu-saṃpanna-vrīhi-pālitaḥ
syān nadīmātṛko devamātṛkaś ca yathā-kramam
14 su-rājñi deśe rājanvān, syāt tato 'nyatra rājavān
goṣṭhaṃ gosthānakaṃ, tat tu gauṣṭhīnaṃ bhūta-pūrvakam
15 paryantabhūḥ parisaraḥ, seturālī striyāṃ pumān
vāmalūraś ca nākuś ca valmīkaṃ pun-napuṃsakam
16 ayanaṃ vartma mārgā'dhva-panthānaḥ padvī sṛtiḥ
saraṇiḥ paddhatiḥ padyā vartanyekapadī'ti ca
17 atipanthāḥ supanthāś ca satpathaś cā'rcite 'dhvani
vyadhvo duradhvo vipathaḥ kadadhvā kāpathaḥ samāḥ
18 apanthās tvapathaṃ tulye, śṛṅgāṭaka-catuṣpathe
prāntaraṃ dūra-śūnyo 'dhvā, kāntāraṃ vartma durgamam
19 gavyūtiḥ strī krośayugaṃ, nalvaḥ kiṣkucatuḥśatam
ghaṇṭāpathaḥ saṃsaraṇaṃ, tat purasyopaniṣkaram
20 ' dyāvāpṛthivyau rodasyau dyāvābhūmī ca rodasī
divaspṛthivyau, gañjā tu rumā syāl lavaṇākaraḥ'
atha pura-vargaḥ 2
1 pūḥ strī purī-nagaryau vā pattanaṃ puṭabhedanam
sthānīyaṃ nigamo, 'nyat tu yan mūla-nagarāt puram
2 tacchākhānagaraṃ, veśo veśyājanasamāśrayaḥ
āpaṇas tu niṣadyāyāṃ, vipaṇiḥ paṇyavīthikā
3 rathyā pratolī viśikhā, syāc cayo vapramastriyām
prākāro varaṇaḥ sālaḥ, prācīnaṃ prātanto vṛtiḥ
4 bhittiḥ strī kuḍyameḍḍūkaṃ yadantara-nyasta-kīkasam
gṛhaṃ gehodvasitaṃ veśma sadma niketanam
5 niśāntaṃ-pastya-sadanaṃ bhavanā'gāra-mandiram
gṛhāḥ puṃsi ca bhūmnyeva nikāyya-nilayā'layāḥ
6 vāsaḥ kuṭī dvayoḥ śālā sabhā, saṃjavanaṃ tvidam
catuḥśālaṃ, munīnāṃ tu parṇaśāloṭajo 'striyām
7 caityamāyatanaṃ tulye, vājiśālā tu mandurā
āveśanaṃ śilpiśālā, prapā pānīyaśālikā
8 maṭhaś chātrā''di-nilayo, gañjā tu madirāgṛham
garbhāgāraṃ vāsagṛhmariṣṭaṃ sūtikāgṛham
9 'kuṭṭimo 'strī nibaddhā bhūś, candraśālā śirogṛham'

2.1-2.p1

vātāyanaṃ gavākṣo, 'tha maṇḍapo 'strī janāśrayaḥ
10 harmyā''di dhanināṃ vāsaḥ, prāsādo deva-bhūbhujām
saudho 'strī rājasadanamupakāryopakārikā
11 svastikaḥ sarvatobhadro nandyāvarttā''dayo 'pi ca
vicchandakaḥ prabhedā hi bhavantī'śvara-sadmanām
12 strya'gāraṃ bhūbhujāmantaḥpuraṃ syādavarodhanam
śuddhāntaśca cā'varodhaśca, syādaṭṭaḥ kṣaumama-striyām
13 praghāṇa-praghaṇā'lindā vahir-dvāra-prakoṣṭhake
gṛhāvagrahaṇī dehalyaṅgaṇaṃ catvarā'jire
14 adhastād dāruṇi śilā, nāsā dāru'pari sthitam
pracchannamantardvāraṃ syāt, pakṣadvāraṃ tu pakṣakam
15 valīka-nīdhre paṭala-prānte, 'tha paṭalaṃ chadiḥ
gopānasī tu valabhī chādane vakra-dāruṇi
16 kapotapālikāyāṃ tu viṭaṅka puna-napuṃsakam
strī dvār dvāraṃ pratīhāraḥ, syād vitardis tu vedikaḥ
17 toraṇo 'strī vahirdvāraṃ, puradvāraṃ tu gopuram
kūṭaṃ pūr-dvāri yaddhastinakhas tasminnatha triṣu
18 kapāṭamararaṃ tulye, tad-viṣkambho 'rgalaṃ na nā
ārohaṇaṃ syāt sopānaṃ, niśreṇis tvadhirohiṇī
19 saṃmārjanī śodhanī syāt, saṃkaro 'vakaras tathā
kṣipte, mukhaṃ niḥsaraṇaṃ, saṃniveśo nikarṣaṇam
20 samau saṃvasatha-grāmau, veśmabhūr vāstur-striyām
grāmānta upaśalyaṃ syāt, sīma-sīme striyāmubhe
21 ghoṣa ābhīrapallī syāt, pakkaṇaḥ śavarālayaḥ

2.1-2.p2

iti pura-vargaḥ 2, atra mūlaślokāḥ 20, kṣepakaślo0 || atha śaila-vargaḥ 3

Linked texts (12)