Pramāṇa · Search · About · API

Lingadisangraha / Trikanda 8

Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa 8

Language
Sanskrit

Contents

8.1.1

1 sa-liṅga-śāstraiḥ sannā''di-kṛt-taddhita-samāsa-jaiḥ
anuktaiḥ saṃgrahe liṅgaṃ saṃkīrṇa-vadihonnayet
2 liṅga-śeṣa-vidhir vyāpī viśeṣair yadya-bādhitaḥ,
striyāmīdūd-virāmaikā'c, sa-yoni-prāṇi-nāma ca,
3 nāma vidyun-niśā-vallī-vīṇā-dig-bhū-nadī-hriyām,
adantair dvigurekā'rtho, na sa pātra-yugā''dibhiḥ,
4 tal-vṛnde yeni-kanya-trā,vaira-maithunikā''di-vun,
strī-bhāvā''dāvani-ktiṇ-ṇbul-ṇac-ṇḍuc-kyan yujijaṅni-śāḥ,
5 uṇā''diṣu nirurīś ca, ṅyāpūḍhantaṃ calaṃ sthiram,
tat krīḍāyāṃ praharaṇaṃ cen, mauṣṭā pāhvā ṇa-dik,
6 ghaño ñaḥ sā kriyā 'syāṃ ced, dāṇḍapātā hi phālgunī,
śyainampātā ca mṛgayā, tailampātā svadheti dik,
7 strī syāt kācit mṛṇālyā''dir vivakṣā'pacaye yadi,
laṅkā śephālikā ṭīkā dhātakī pañjikā ''ḍhakī
8 sidhrakā sārikā hikkā prācikolkā pipīlikā
tindukī kaṇikā bhaṅgiḥ suraṅgā-sūci-māḍhayaḥ
9 picchā-vitaṇḍā-kākiṇyaś cūrṇiḥ śāṇī druṇī darat
sātiḥ kanthā tathā ''sandī nābhī rājasabhā 'pi ca
10 jhallarī carcarī pārī horā laṭvā ca sidhmalā
lākṣā likṣā ca gaṇḍūṣā gṛdhrasī camasī masī.
iti strī-liṅga-saṃgrahaḥ
11 puṃstve sa-bhedā'nucarāḥ sa-paryāyāḥ surā'surāḥ
svarga-yāgā'dri-meghā'bdhi-dru-kālā'si-śarā'rayaḥ
12 kara-gaṇḍoṣṭha-dor-danta-kaṇṭha-keśa-nakha-stanāḥ,
ahno'hnā'ntāḥ, śveḍa-bhedā, rātrā'ntāḥ prāgasaṃkhyakāḥ,
13 śrīveṣṭā''dyāś ca niryāsā, asannantā a-bādhitāḥ,
kaśeru-jatu-vastūni hitvā tu-ruvirāmakāḥ,
14 ka-ṣa-ṇa-bha-ma-ropāntā yadyadantā amī, atha
pa-tha-na-ya-sa-ṭopāntā, gotrā''khyāś, caraṇā''hvayāḥ,
15 nāmnyakartari bhāve ca ghañ-jab-naṅ-ṇa-ghā'thucaḥ,

8.1.2

lyuḥ karttarīmanic bhāve ko, ghoḥkiḥ prā''dito'nyataḥ,
16 dvandve'śva-vaḍavāvaśva-vaḍavā, na samāhṛte,
kāntaḥ sūryendu-paryāya-pūrvī 'yaḥ-pūrvvako 'pi ca,
17 vaṭakaś cā 'nuvākaś ca rallakaś ca kuḍaṅgalakaḥ
puṅkho nyaṅkakhaḥ samudraś ca viṭa-paṭṭa-ghaṭāḥ khaṭāḥ
18 koṭṭāra-ghaṭṭa-haṭṭāś ca piṇḍa-goṇḍa-picaṇḍa-vat
gaṇḍuḥ karaṇḍo laguḍo varaṇḍaś ca kiṇo ghaṇaḥ
19 dṛti-sīmanta-harito romanthodgītha-budbudāḥ
kāsamarddo 'rbudaḥ kundaḥ phena-stūpau sa-yūpakau
2- ātapaḥ kṣatriye nābhiḥ kuṇapa-kṣura-kedarāḥ
pūra-kṣura-pracukrāś ca gola-hiṅgala-pudgalāḥ
21 vetāla-bhalla-mallāś ca puroḍāśo 'pi paṭṭiśaḥ
kulmāṣo rabhasaś caiva sa-kaṭāhaḥ patadgrahaḥ
iti puṃlliṅga-śeṣa-saṃgrahaḥ
22 dvi-hīne 'nyac ca khā'raṇya-parṇa-śvabhra-himodakam
śītoṣṇa-māṃsa-rudhira-mukhā'kṣi-draviṇaṃ balam
23 phala-hema-śulka-loha-sukha-duḥkha-śubhā'śubham
jala-puṣpāṇi lavaṇaṃ vyañjanānyanulepanam
24 koṭyāḥ śatā''di-saṃkhyā'nyā, vā lakṣā, niyutaṃ ca tat,
dvayackamasisusannantaṃ, yadanā'ntama-kartari,
25 trā'ntaṃ, sa-lopadhaṃ, śiṣṭaṃ, rātraṃ prāk-saṃkhyayā 'nvitam,
pātrā''dyadantairekā'rtho dvigur lakṣyā'nusāra-taḥ,
26 dvandvaikatvā''vyayībhāvau, pathaḥ saṃkhyā'vyayāt paraḥ,
ṣaṣṭhyāś chāyā bahūnāṃ ced vicchāyaṃ, saṃhatau sabhā
27 śālā'rthā 'pi parā rājā'manuṣyā'rthādarājakāt,
dāsīsabhaṃ nṛpasabhaṃ rakṣaḥsabhamimā diśaḥ,
28 upajñopakramā'ntaś ca tadā''ditva-prakāśane,
kopajña-kopakramā''di, kanthośīnara-nāmasu,
29 bhāve na-ṇa-ka-cid-bhyo 'nye samūhe bhāva-karmaṇoḥ
adanta-pratyayāḥ; puṇya-sudinābhyāṃ tvahaḥ paraḥ,

8.1.3

30 kriyā'vyayānāṃ bhedakānyekatve 'pyuktha-toṭake
cocaṃ picchaṃ gṛhasthūṇaṃ tirīṭaṃ marma yojanam
31 rājasūyaṃ vājapeyaṃ gadya-padye kratau kaveḥ
māṇikya-bhāṣya-sindūra-cīra-cīvara-piñjaram
32 lokāyataṃ haritālaṃ viddala-sthāla-vāhlikam
iti napuṃsaka-śeṣa-saṃgrahaḥ
pun-napuṃsakayoḥ śeṣo'rdharca-piṇyāka-kaṇṭakāḥ
33 modakas taṇḍakap ṭaṅkaḥ śāṭakaḥ karpaṭo'rbudaḥ
pātakodyoga-caraka-tamālā''malakā naḍaḥ
34 kuṣṭhaṃ muṇḍaṃ śīdhu bustaṃ śver̤itaṃ kṣema-kuṭṭimam
saṃgamaṃ śatamānā'rma-śambalā'vyaya-tāṇḍavam
35 kaviyaṃ kanda-kārpāsaṃ pārāvāraṃ yugandharam
yūpaṃ pragrīva-pātrīve yūṣaṃ camasa-ciksau
36 ardharcā''dau ghṛtā''dīnāṃ puṃstvāra''ścaṃ vaidikaṃ dhruvam,
tan noktamiha, loke 'pi tac cedastyastu śeṣa-vat
iti pun-napuṃsaka-śeṣa-saṃgrahaḥ
37 strī-puṃsayorapatyā'ntā, dvi-catuḥ-ṣaṭ-padoregāḥ
jāti-bhedāḥ, pumākhyāś ca strī-yogaiḥ saha, mallukaḥ
38 ūrmir varāṭakaḥ svātir varṇako jhāṭalira manuḥ
mūṣā sṛpāṭī karkandhū yaṣṭiḥ śāṭī kaṭī kuṭī
iti strī-puṃsa-śeṣa-saṃgrahaḥ
39 strī-napuṃsakayor bhāva-kriyayoḥ ṣyañ, kacit ca vuñ,
aucityamaucitī, maitrī maitryaṃ, vuñ prāgudāhṛtaḥ,
40 ṣaṣṭhyanta-prāk-padāḥ senā-chāyā-śālā-surā-niśāḥ,
syād vā nṛsenaṃ śvaniśaṃ gośālamitare ca dik,
41 āvannantottara-pado dviguś cā'puṃsi, naś ca lup,
trikhaṭvaṃ ca trikhaṭvī ca tritakṣaṃ ca tritakṣyapi,
iti-strī-napuṃsaka-śeṣa-saṃgrahaḥ
42 triṣu pātrī puṭī vāṭī peṭī kuvala-dāḍimau
iti tri-liṅga-śeṣa-saṃgrahaḥ
paraṃ liṅgaṃ sva-pradhāne dvandve, tatpuruṣe 'pi tat,
43 arthā'ntāḥ, prāñcalam-prāptā''panna-pūrvāḥ paropagāḥ,

8.1.4

taddhitā'rtho dviguḥ, saṃkhyā-sarvanāma-tadantakāḥ,
44 bahuvrīhira-diṅ-nāmnāmunneyaṃ tadudāhṛtam,
guṇa-dravya-kriyā-yogopādhayaḥ paragāminaḥ,
45 kṛtaḥkartaryasaṃjñāyāṃ, kṛtyāḥ kartari karmaṇi
aṇādyantās tena raktādyarthe nānā'rtha-bhedakāḥ,
46 ṣaṭ-saṃjñakās triṣu samā yuṣmadasmat-tiṅavyayam
paraṃ virodhe, śeṣaṃ tu jñeyaṃ śiṣṭa-prayoga-taḥ
47 ityamarasiṃha-kṛtau nāma-liṅgā'nuśāsane
sāmānya-kāṇḍas tṛtīyaḥ sā'ṅga eva samarthitaḥ
iti tṛtīyaḥ sāmānya-kāṇḍaḥ samāptaḥ
ityamarasiṃha-kṛtaṃ nāmaliṅgā'nuśāsanam
kāṇḍa-trayā''tmakaṃ sāṅgopāṅgaṃ saṃpūrṇatāmagāt.

Linked texts (5)