Mukuta 11
Mukuṭa 11
- Language
- Sanskrit
Contents
- 11.138 — 4 parts
11.134
utpattiḥ
udbhavaḥ
prāṇī, śarīrī
cetanaḥ
janmī
jantuḥ
janyuḥ
cittam
cetaḥ
hṛdayam
svāntam
hṛt (had)
mānasam
manaḥ
5 | atha dhīvargaḥ
buddhirmanīṣā dhiṣaṇā dhīḥ prajñā śemuṣī matiḥ
prekṣopalabdhiścitsaṃvitpratipajjñapticetanāḥ
11.135
dhīrdhāraṇāvatī medhā saṃkalpaḥ karma mānasam
cittābhogo manaskāraścarcā saṃkhyā vicāraṇā
11.136
adhyāhārastarka ūho vicikitsā tu saṃśayaḥ
sandehadvāparau cātha samau nirṇayaniścayau
11.137
mithyādṛṣṭirnāstikatā vyāpādo drohacintanam
samau siddhāntarāddhāntau bhrāntirmithyāmatirbhramaḥ
11.138
saṃvidbhāgūpratijñānaniyamāśravasaṃśravāḥ(ka)
aṅgīkārābhyupagamapratiśravasamādhayaḥ
11.138.p1
buddhiḥ
manīṣā
dhiṣaṇā
dhīḥ
prajñā
11.138.p2
praddhā
11.138.p3
matiḥ
prekṣā
upalabdhiḥ
cit, saṃvit,
pratipat
jñaptiḥ
cetanā
medhā
saṃkalpaḥ
citteti | “pūrvoktasya cittasya santānadvāreṇa sthairyam
‘ābhogaḥ” iti bhaṭṭaḥ502| “ābhogastātparyam” iti sarvānandaḥ| “vyāpāra” iti madhumādhvyādau| “anāgatacintārūpacittābhogo manaskāra” iti tu kaumudī| “ekasmin viṣaye
punaḥ punaścittavṛttirābhoga” iti tu pañjikā503| manasaḥ kāro
niścaya (ka) iti ṣaṣṭhīsamāse “ataḥ kṛkami” (pā0 8|3|46)
ityādinā satvam| manasikaraṇaṃ ‘manasikāra’ ityapi dṛśyate
tatra bāhulakāt (pā0 6|3|6) saptamyaluksamāsaḥ|| dve manasaḥ
sukhādau tatparatvasya
cittābhogaḥ
manaskāraḥ
11.138.p4
manasikāraḥ
11.136-2
adhyāhāra iti| adhyāharaṇama‘dhyāhāraḥ’| “nyūnapadapūraṇārthamadhikapadohakaraṇam” iti sarvadharaḥ
tarkaṇaṃ ‘tarkaḥ’ | vṛttuvṛdhu bhāṣārthā iti curādidaṇḍakāt
ghañ
ūha vitarke| bhāve ghañi (pā0 3|3|18) ‘ūhaḥ’
“vitarkastu tarka ūho dvayorityūhanaṃ na nā| śaṃkā tvāśaṃkirāśaṃkā
śramastu syāt pariśrama” iti śabdārṇavaḥ || trayamūhanasya
adhyāhāraḥ
tarkaḥ
ūhaḥ
vicikitsā
saṃśayaḥ
sandehaḥ
dvāparaḥ
nirṇayaḥ
niścayaḥ
mithyādṛṣṭiḥ
nāstikatā
vyāpādaḥ
drohacintanam
siddhāntaḥ
rāddhāntaḥ
mokṣe dhīrjñānamanyatra vijñānaṃ śilpaśāstrayoḥ
muktiḥ kaivalyanirvāṇaśreyoniḥśreyasāmṛtam
11.140
mokṣo'pavargo'thājñānamavidyā'haṃmatiḥ striyām
rūpaṃ śabdo gandharasasparśāśca viṣayā amī
11.141
gocarā indriyārthāśca hṛṣīkaṃ viṣayīndriyam
karmendriyantu pāyvādi manonetrādi dhīndriyam
11.142
tuvarastu⁵⁰⁸ kaṣāyo'strī madhuro lavaṇaḥ kaṭuḥ
tikto'mbalaśca⁵⁰⁹ rasāḥ puṃsi tadvatsu ṣaḍamī triṣu
11.143
vimardotthe parimalo gandhe janamanohare
āmodaḥ so'tinirhārī vācyaliṅgatvamāguṇāt
11.144
samākarṣī tu nirhārī surabhirprāṇatarpaṇaḥ
iṣṭagandhaḥ sugandhiḥ syādāmodī mukhavāsanaḥ⁵¹⁰
11.145
pūtigandhitu durgandho visraṃ syādāmagandhi yat
śuklaśubhraśuciśvetaviśadaśyetapāṇḍarāḥ⁵¹¹
11.146
avadātaḥ sito gauro valakṣo dhavalo'rjunaḥ
hariṇaḥ pāṇḍuraḥ pāṇḍurīṣatpāṇḍustu dhūsaraḥ
11.147
kṛṣṇe nīlāsitaśyāmakāla-śyāmala-mecakāḥ
pīto gauro haridrābhaḥ palāśo⁵¹² harito harit
11.148
rohito lohito raktaḥ śoṇaḥ kokanadacchaviḥ
avyaktaraktastvaruṇaḥ śvetaraktastu pāṭalaḥ
11.149
śyāvaḥ syāt kapiśo dhūmradhūmalau kṛṣṇalohite
kaḍāraḥ kapilaḥ piṅgapiśaṅgau kadrupiṅgalau
11.150
citraṃ kirmīrakalmāṣaśabalaitāśca karbure
guṇāḥ śuklādayaḥ puṃsi guṇiliṅgāstu tadvati
Linked texts (9)
- Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) — Amarasiṃha, Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Vaiyākaraṇasiddhāntakaumudī (another edition) — Sanskrit
- Amarakośa Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Vandyaghaṭīyā — Sarvānanda, Sanskrit
- Sudhā (Bhānuji) — Bhānuji, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarasāra — Mahādeva Śivarāmagole, Sanskrit