Mukuta 13
Mukuṭa 13
- Language
- Sanskrit
Contents
13.p1
muktiḥ
kaivalyam
nirvāṇam
śreyaḥ
niḥśreyasam
amṛtam
mokṣaḥ
apavargaḥ
ajñānam
avidyā
karmendriyam
dhīndriyam
tuvaraḥ
kaṣāyaḥ
madhuraḥ
samākarṣī
nirhārī
surabhiḥ
ghrāṇatarpaṇaḥ
iṣṭagandhaḥ
sugandhiḥ
āmodī
mukhavāsanaḥ
13.p2
śubhavāsanaḥ
13.p3
pūtigandhiḥ
durgandhaḥ
visram
śrāmagandhi
śuklaḥ
śubhraḥ
śuciḥ
śvetaḥ
viśadaḥ
śyetaḥ
pāṇḍaraḥ
avadātaḥ
sitaḥ
gauraḥ
valakṣaḥ
dhavalaḥ
arjunaḥ
hariṇaḥ
pāṇḍuraḥ
pāṇḍuḥ
dhūsaraḥ
aruṇaḥ
pāṭalaḥ
13.p4
śvetaraktaḥ
13.151
śyāvaḥ
kapiśaḥ
dhūmraḥ
dhūmalaḥ
kṛṣṇalohitaḥ
kaḍāraḥ
kapilaḥ
piṅgaḥ
piśaṅgaḥ
kadruḥ
piṅgalaḥ
citram
kirmīraḥ
kalmāṣaḥ
śavalaḥ
etaḥ
karburaḥ
6| atha śabdādivargaḥ
brāhmī tu bhāratī bhāṣā gīrvāg vāṇī sarasvatī
vyāhāra uktirlapitaṃ bhāṣitaṃ vacanaṃ vacaḥ
13.554
apabhraṃśo'paśabdaḥ syācchāstre śabdastu vācakaḥ
13.152
tiṅsubantacayo vākyaṃ kriyā vā kārakānvitā
13.555
śrutiḥ strī veda āmnāyastrayīdharmastu tadvidhiḥ
13.153
striyām ṛksāmayajuṣī iti vedāstrayastrayī
13.154
śikṣetyādi śruteraṅgam oṅkārapraṇavau samau
itihāsaḥ purāvṛttam udāttādyāstrayaḥ svarāḥ
13.155
ānvīkṣikī daṇḍanītistarkavidyārthaśāstrayoḥ |(ka)
ākhyāyikopalabdhārthā purāṇaṃ pañcalakṣaṇam
13.156
prabandhakalpanā kathā pravahlikā556 prahelikā
smṛtistu dharmasaṃhitā samāhṛtistu saṃgrahaḥ
13.157
samasyā tu samāsārthā557 kiṃvadantī janaśrutiḥ
vārtā pravṛttirvṛttānta udantaḥ syād athāhvayaḥ
13.158
ākhyāhve cābhidhānañca nāmadheyañca nāma ca
hūtirākāraṇāvhānaṃ saṃhūtirbahubhiḥ kṛtā
13.159
vivādo vyavahāraḥ syād upanyāsastu vāṅmukham
upodghāta udāhāraḥ śapanaṃ śapathaḥ pumān
13.159.p1
brāhmī
bhāratī
bhāṣā
gīḥ
13.159.p2
girā
13.159.p3
vāk
vāṇī
sarasvatī
vyāhāraḥ
uktiḥ
lapitam
bhāṣitam
vacanam
vacaḥ
apabhraṃśaḥ
apaśabdaḥ
śabdaḥ
vācakaḥ
vākyam
praṇavaḥ
itihāsaḥ
purāvṛttam
svarāḥ
udāttaḥ
13.159.p4
tarkavidyā
13.159.p5
arthaśāstram
13.158-2
ānvīkṣikī
daṇḍanītiḥ
ākhyeti | upalabdhaḥ kenāpyartho yasyāḥ sā 'upalabdhārthā' | bhūtārthetyarthaḥ | ācaṣṭe pratipādayati satyamartham
'ākhyāyikā' | ākhyāterṇvul (pā0 3|1|133)
taduktam-"kanyāpahārasaṃgarasamāgamābhyudayabhūṣitaṃ yasyām
nāyakacaritaṃ brūte nāyaka evāsya vānucaraḥ
vaktrāparavaktravatī socchavāsā saṃskṛtena gadyena
sākhyāyiketi kathitā mādhavikā-harṣacaritādiḥ |" ekaṃ
jñātasatyārthāyāḥ kathāyāḥ
purāṇam
pañcalakṣaṇam
kathā
pravalhikā
prahelikā
smṛtiḥ
dharmasaṃhitā
samāhṛtiḥ
saṃgrahaḥ
samāsārthā
samasyā
bahubhiḥ kṛtā āhūtiḥ saṃhūtiḥ’ || anekaiḥ kṛtasyāhvānasyaikam
13.160
praśno'nuyogaḥ pṛcchā ca prativākyottare same
mithyābhiyogo'bhyākhyānamatha mithyābhiśaṃsanam
13.161
abhiśāpaḥ praṇādastu śabdaḥ syādanurāgajaḥ
yaśaḥ kīrtiḥ samajyā ca⁵⁸⁴ stavaḥ stotraṃ nutiḥ stutiḥ⁵⁸⁵
13.162
āmreḍitaṃ dvistriruktamuccairghṛṣṭantu ghoṣaṇā
kākuḥ striyāṃ vikāro yaḥ śokabhītyādibhirdhvaneḥ
13.163
avavarṇākṣepanirvādaparīvādāpavādavat
upakrośo jugupsā ca kutsā nindā ca garhaṇe
13.164
pāruṣyamativādaḥ asyād bhartsa naṃ tvapakāragīḥ
yaḥ saninda upālambhastatra syāt paribhāṣaṇam
13.165
tatra tvākṣāraṇā yaḥ syādākrośo maithunaṃ prati
syādābhāṣaṇamālāpaḥ pralāpo'narthakaṃ vacaḥ
13.166
anulāpo muhurbhāṣo586 vilāpaḥ paridevanam
vipralāpo virodhoktiḥ saṃlāpo bhāṣaṇaṃ mithaḥ
13.167
supralāpaḥ suvacanamapalāpastu nihnavaḥ(ka)
sandeśavāg vācikaṃ syād vāgbhedāstu triṣūttare
13.168
uśatī887 vāgakalyāṇī syāt kalyā tu śubhātmikā
atyarthamadhuraṃ sāntvaṃ saṅgataṃ hṛdayaṅgamam
13.166-2
niṣṭhuraṃ paruṣaṃb grāmyamaślīlaṃc sūnṛtaṃ priye
satye'tha saṅkulaṃkliṣṭe parasparaparāhate
13.170
luptavarṇapadaṃ bhrūṣṭaṃ588 nirastaṃ tvaritoditam
ambūkṛtaṃ saniṣṭhevamabaddhaṃ syādanarthakam
13.171
anarthakamavācyaṃ(kha) syādāhatantu mṛṣārthakam
atha mliṣṭamavispaṣṭaṃ vitathaṃ tvanṛtaṃ vacaḥ
13.171.p1
satyaṃ tathyamṛtaṃ samyagamūni triṣu tadvati |172ka
anuyojanam ‘anuyogaḥ’| ghañ (pā0 3|3|18)
anuyogaḥ
‘pṛcchā’| bhidāditvādaṅ (pā0 3|3|104) || trīṇi
pṛcchā
pṛcchāyāḥ
kīrtiḥ
samajyā
13.171.p2
samajñā
13.171.p3
samājñā
13.171.p4
stavaḥ
stotram
nutiḥ
stutiḥ
āmreḍitam
ghuṣṭaṃ
ghoṣaṇā
kākuḥ
avarṇaḥ
ākṣepaḥ, nirvādaḥ,
parīvādaḥ,
apavādaḥ,
upakrośaḥ
jugupsā
kutsā
13.171.p5
nindā
13.171.p6
garhaṇam :
pāruṣyam :
ativādaḥ
bhartsanam
13.171.p7
apakāragīḥ
13.171.p8
ākṣāraṇā
13.171.p9
kṣāraṇā
13.171.p10
kṣaraṇā
13.171.p11
kṣāraṇam
13.171.p12
ābhāṣaṇam
ālāpaḥ
pralāpaḥ
anulāpaḥ
13.171.p13
muhurbhāṣaḥ
13.171.p14
vilāpaḥ
paridevanam
vipralāpaḥ
13.171.p15
virodhoktiḥ
13.167-2
saṃlāpaḥ
supralāpaḥ
suvacanam
apalāpaḥ
nihnavaḥ
sandeśavāk
vācikam
iha tu bhāve vakṣyamāṇā uṣatyādayaḥ samyagantā vāgviśeṣāstriṣu | yathā uṣatī vāk, uṣan vyāhāraḥ, uṣadvacaḥ
13.167-2.p1
uṣatī
13.167-2.p2
ruśatī
13.167-2.p3
kalyā
13.167-2.p4
śubhātmikā
13.167-2.p5
saṃkulam
kliṣṭam
bhraṣṭam
13.167-2.p6
grastam
13.167-2.p7
nirastam
saniṣṭhevam
abaddham
13.167-2.p8
avadhyam
13.167-2.p9
anarthakam
anakṣaram
avācyam
āhatam
mliṣṭam
13.167-2.p10
avispaṣṭam
13.167-2.p11
vitatham
13.167-2.p12
anṛtam
13.172
satyam
tathyam
ṛtam
samyak
śabde nināda-ninada-dhvani-dhvāna-rava-svanāḥ
13.173
svānanirghoṣanirhrādanādanisvānanisvanāḥ
āravārāvasaṃrāvavirāvā atha marmaraḥ
13.174
svanite vastraparṇānāṃ bhūṣaṇānāntu śiñjitam
nikvāṇo nikkaṇaḥ kvāṇaḥ kvaṇaḥ kvaṇanamityapi
13.175
vīṇāyāḥ kvaṇite prādeḥ prakvāṇaprakvaṇādayaḥ
kolāhalaḥ kalakalastiraścāṃ vāśitaṃ rutam
Linked texts (9)
- Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Sudhā (Bhānuji) — Bhānuji, Sanskrit
- Vandyaghaṭīyā — Sarvānanda, Sanskrit
- Amarakośa Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarasāra — Mahādeva Śivarāmagole, Sanskrit
- Vikramāṅkadevacarita — Bilhaṇa, Sanskrit