Pramāṇa · Search · About · API

Mukuta 15

Mukuṭa 15

Language
Sanskrit

Contents

15.p1

svanaḥ, svānaḥ
nirghoṣaḥ
nihrādaḥ
nisvānaḥ,
nisvanaḥ
nādaḥ
āravaḥ, ārāvaḥ
saṃrāvaḥ, virāvaḥ

15.p2

rāvaḥ

15.p3

marmaraḥ
śiñjitam

15.p4

śiñjā

15.175

nikvāṇaḥ, nikkavaṇaḥ
kvāṇaḥ, kvaṇaḥ
kvaṇanam
tiraścāṃ rutasya

15.175.p1

prakvāṇaḥ, prakvaṇaḥ

15.175.p2

upakvāṇaḥ

15.175.p3

upakvaṇaḥ

15.176

kolāhalaḥ
kalakalaḥ
vāśitam
rutam
pratiśrut
pratidhvānaḥ
gītam, gānam
niṣādarṣabhāndhāraṣaḍjamadhyamadhaivatāḥ

15.177

pañcamaścetyamī sapta tantrīkaṇṭhotthitāḥ svarāḥ
kākalī tu kale sūkṣme dhvanau tu madhurāsphuṭe

15.178

kalo mandrastu gambhīre tāro'tyuccaistrayastriṣu
samanvitalayastvekatālo vīṇā tu vallakī

15.176-2

vipañcī sā tu tantrībhiḥ saptabhiḥ parivādinī
tataṃ vīṇādikaṃ vādyamānaddhaṃ murajādikam

15.180

vaṃśyādikantu śuṣiraṃ⁶¹³ kāṃsyatālādikaṃ ghanam
caturvidhamidaṃ vādyaṃ vāditrātodyanāmakam⁶¹⁴

15.180.p1

kākalī

15.180.p2

kākaliḥ

15.180.p3

kalaḥ
mandraḥ

15.180.p4

madraḥ

15.181

tāraḥ
ekatālaḥ
vīṇā
vallakī
vipañcī
parivādinī
tatam
ānaddham
suṣiram
ghanam
mṛdaṅgā murajā bhedāstvaṅkacāliṅgordhvakāstrayaḥ |⁶²⁷
syād yaśaḥpaṭaho ḍhakkā bheryāmānakadundubhiḥ

15.182

ānakaḥ paṭaho'strī syāt ko ṇo vīṇādivādanam
vīṇādaṇḍaḥ pravālaḥ syāt kakubhastu prasevakaḥ

15.183

kolambakastu kāyaḥ syādupanāho nibandhanam
vādyaprabhedā ḍamarumaḍḍu⁶²⁸ḍiṇḍimajharjharāḥ

15.184

mardalaḥ praṇavo'nye⁶²⁹ ca nartakīlāsike same |⁶³⁰
vilambitaṃ drutaṃ madhyaṃ tatvamogho ghanaḥ⁶³¹ kramāt

15.185

tālaḥ kālakriyāmānaṃ layaḥ sāmyamathāstriyām
tāṇḍavaṃ naṭanaṃ nāṭyaṃ lāsyaṃ nṛtyañca nartane

15.185.p1

tauryatrikaṃ nṛtyagītavādyaṃ nāṭyamidaṃ trayam ||186ka
aṅkyaḥ
āliṅgyaḥ
ūrdhvakaḥ

15.185.p2

ūrdhvaḥ

15.185.p3

ūrdhvam

15.185.p4

ūrdhvaḥ

15.185.p5

yaśaḥpaṭahaḥ
prasevakaḥ
kolambakaḥ
upanāhaḥ
nibandhanam
ḍamaruḥ
maḍḍuḥ
ḍiṇḍimaḥ
jharjharaḥ
mardalaḥ
praṇavaḥ

15.185.p6

paṇavaḥ

15.185.p7

nartakī
lāsikā

15.185.p8

nartakaḥ

15.185.p9

lāsakaḥ

15.185.p10

vilambitam
drutam
madhyam
tatvam
oghaḥ
ghanaḥ
tālaḥ
layaḥ
tāṇḍavam
naṭanam
nāṭyam
lāsyam
nṛtyam

15.185.p11

nṛttam

15.1866

nartanam
tauryatrikam
nāṭyam
bhrukuṃsaśca bhrukuṃśaśca bhrūkuṃsaśceti nartakaḥ

15.1867

strīveśadhārī puruṣo nāṭyoktau gaṇikājjukā
bhaginīpatirāvutto bhāvo vidvānathāvukaḥ

15.1868

janako yuvarājastu kumāro bhartṛdārakaḥ
rājā bhaṭṭārako devastatsutā bhartṛdārikā⁶⁴⁷

15.1869

devī kṛtābhiṣekāyām itarāsu ca bhaṭṭinī
abrahmaṇyamavadhyoktau rājaśyālastu rāṣṭriyaḥ

15.160

ambā mātātha vālā syād vāsūrāryastu māriṣaḥ
antikā bhaginī jyeṣṭhā niṣṭhā-nirvahaṇe same

15.160.p1

haṇḍe hañje halāhvānaṃ nīcāṃ ceṭīṃ sakhīṃ prati ||161ka
bhrukuṃsaḥ
bhrukuṃsaḥ
bhrūkuṃsaḥ

15.160.p2

bhṛkuṃsaḥ

15.161

ajjukā
āvruttaḥ
bhāvaḥ
āvukkaḥ
kumāraḥ,
bhartṛdārakaḥ
bhaṭṭārakaḥ
devaḥ
bhartṛdārikā
188
devī
bhaṭṭinī
abrahmaṇyam
rāṣṭriyaḥ
ambā
atheti | bālā kumārī 'vāsūḥ' | vāsyate prītyā vāsūḥ
'vāsūḥ' | vasaterṇyantāt⁶⁵¹ ūḥ (u0 1|87) | vāsūrdantyā
ekaṃ (bālāyāḥ)
ārāt pāpebhyaḥ karmabhyo yāti 'āryaḥ' | pṛṣodarādiḥ āryaḥ
(pā0 6|3|106) | āraṇīyo (araṇīyo ?) 'vagamyo vā
marṣaṇāt sahanāt 'māriṣaḥ' | mūrdhanyaṣaḥ | "māriṣaḥ śāka- māriṣaḥ
bhidyārye nāṭyoktau puṃsi bhāṣita" iti mūrdhanyānte rabhasāt,
'mārṣa'śca | "ārye māriṣamārṣakā" viti śabdārṇavāt || ekaṃ mārṣaḥ
sāmānyasya (mānyasya ?) sādhoriti yāvat
jyeṣṭhā bhaginī 'antikā' | "attā mātā saiva attikā" antikā
iti dvitakārapāṭha--iti sarvadharaḥ | "antikaṃ nikaṭe (attikā)
nāṭyasyoktyā jyeṣṭhasvasaryapi" iti nānārthakoṣadarśanāt
dvitakārapāṭhaḥ prāmādika iti kaliṅgādayaḥ | vayaṃ tu"antikā cāttikā tathā" (ka) iti dvirūpakoṣāt dvitakārapāṭho'pi ityācakṣmahe || ekaṃ (jyeṣṭhāyāḥ svasuḥ)
niyataṃ sthānaṃ 'niṣṭhā'
niḥśeṣeṇa vahanaṃ samāptiḥ 'nirvahaṇam' ||(kha)
"mukhaṃ pratimukhaṃ caiva garbho vimarśa eva ca
tathā nirvahaṇaṃ ceti nāṭake⁶⁵² pañca sandhayaḥ ||"
niṣṭhā
nirvahaṇam
haṇḍe
hañje
halā
aṅgahāro'ṅgavikṣepo vyañjakābhinayau samau

15.162

nirvṛtte tvaṅgasattvābhyāṃ dve triṣvāṅgikasāttvike
śṛṅgāravīrakaruṇādbhutahāsyabhayānakāḥ

15.163

bībhatsaraudrau ca 654 rasāḥ śṛṅgāraḥ śucirujjvalaḥ
utsāhavardhano vīraḥ kāruṇyaṃ karuṇā ghṛṇā

15.164

kṛpā dayānukampā syādanukrośo'pyatho hasaḥ
hāso hāsyañca bībhatsaṃ vikṛtaṃ triṣvidaṃ dvayam

15.165

vismayo'dbhutamāścaryaṃ citramapyatha bhairavam
dāruṇaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣmaṃ ghoraṃ bhīmaṃ bhayānakam

15.166

bhayaṅkaraṃ pratibhayaṃ raudraṃ tūgramamī triṣu
caturdaśa daratrāsau bhītirbhīḥ sādhvasaṃ bhayam

15.167

vikāro mānaso bhāvo'nubhāvo bhāvabodhakaḥ
garbo'bhimāno'haṅkāro mānaścittasamunnatiḥ

15.168

anādaraḥ paribhavaḥ paribhāvastiraskriyā(ka)
rīḍhāvamānanāvajñā avahelamasūkṣaṇam 655

15.166-2

mandākṣaṃ hrīstrapā vrīḍā lajjā sā'papatrapānyataḥ
kṣāntistitikṣābhidhyā tu parasvaviṣaye spṛhā 656

15.200

akṣāntirīrṣyā'sūyā tu doṣāropo guṇeṣvapi |(kha)
vairaṃ virodho vidveṣo manyuśokau tu śuk striyām

15.201

paścāttāpo'nutāpaśca vipratīsāra ityapi
kopakrodhāmarṣaroṣapratighā ruṭkrudhau striyām (ga)

15.202

śucau tu carite śīlamunmādaścittavibhramaḥ
premā nā priyatā hārdaṃ prema sneho'tha dohadam

15.203

icchākāṅkṣāspṛhehā (gha) tṛḍ vāñchā lipsā manorathaḥ
kāmo'bhilāṣastarṣaśca sa mahām̐llālasā dvayoḥ

15.204

upādhirnā dharmacintā puṃsyādhirmānasī vyathā
syāccintā smṛtirādhyānamutkaṇṭhotkalike same

15.204.p1

bhayānakaḥ
bībhatsaḥ
raudraḥ
hāsyaḥ, karuṇaḥ
śṛṅgāraḥ
śuciḥ
ujjvalaḥ
utsāhavardhanaḥ
vīraḥ
kāruṇyam
karuṇā
ghṛṇā
kṛpā
dayā
anukampā
anukrośaḥ
hasaḥ, hāsaḥ,
hāsyam

15.204.p2

hāsikā

15.204.p3

bībhatsam
vikṛtam

15.204.p4

vaikṛtaḥ

15.167-2

vismayaḥ
adbhutam
āścaryam
citram
bhairavam
dāruṇam
bhīṣaṇam
bhīṣmam
bhīmam
ghoram
bhayānakam
bhayaṃkaram
pratibhayam
raudram
ugram
trīṇi garvasya
yogyamapi prati cittotkarṣapratyayasya

15.167-2.p1

mandākṣam
hrīḥ
trapā
vrīḍā

15.167-2.p2

vrīḍaḥ

15.167-2.p3

lajjā
pañca lajjāyāḥ
apatrapā
kṣāntiḥ
titikṣā
abhidhyā
akṣāntiḥ
īrṣyā
asūyā
vairam

15.167-2.p4

virodhaḥ

15.167-2.p5

vidveṣaḥ

15.167-2.p6

manyuḥ
śokaḥ
śuk
paścāttāpaḥ
anutāpaḥ
vipratīsāraḥ

15.167-2.p7

vipratisāraḥ

15.167-2.p8

kopaḥ
krodhaḥ
amarṣaḥ
roṣaḥ

15.167-2.p9

āmarśaḥ

15.167-2.p10

pratighaḥ
rud, krudh

15.167-2.p11

rūṣā), (krudhā

15.167-2.p12

śīlam

15.167-2.p13

cāritram

15.167-2.p14

unmādaḥ
cittavibhramaḥ
premā

15.167-2.p15

priyatā

15.167-2.p16

hārdam
prema
snehaḥ
dohadam
icchā
ākāṅkṣā
spṛhā, īhā
tṛṭ

15.167-2.p17

tṛṣā

15.167-2.p18

vāñchā
lipsā
manorathaḥ
kāmaḥ, abhilāṣaḥ,
tarṣaḥ
lālasā

15.167-2.p19

lālasaḥ

15.167-2.p20

upādhiḥ
dharmacintā
ādhiḥ
cintā

15.167-2.p21

cintayā ?

15.205

smṛtiḥ
ādhyānam
utkaṇṭhā
utkalikā
utsāho'dhyavasāyaḥ syāt sa vīryamatiśaktibhāk
kapaṭo'strī vyājadambhopadhayaśchadmakaitave

15.206

kusṛtirnikṛtiḥ śāṭhyaṃ pramādo'navadhānatā
kautūhalaṃ kautukañca kutukañca kutūhalam

15.207

strīṇāṃ vilāsavivvokavibhramā lalitaṃ tathā
helā līletyamī bhāvāḥ kriyāḥ śṛṅgārabhāvajāḥ

15.208

dravakeliparīhāsāḥ krīḍā līlā702 ca narma ca
vyājo'padeśo lakṣyañca krīḍā khelā ca kūrdanam (ka)

15.206-2

gharmo nidāghaḥ svedaḥ syāt pralayo naṣṭaceṣṭatā
avahitthākāraguptiḥ samau saṃvegasaṃbhramau

15.210

syādācchuritakaṃ hāsaḥ sotprāsaḥ sa manāk smitam
madhyamaḥ syād vihasitaṃ romāñco romaharṣaṇam

15.211

kranditaṃ ruditaṃ kruṣṭaṃ jṛmbhastu triṣu jṛmbhaṇam
vipralambho visaṃvādo riṅgaṇaskhalane703 same

15.212

syānnidrā śayanaṃ svāpaḥ svapnaḥ saṃveśa ityapi
tandriḥ704 pramīlā bhrukuṭirbhrukuṭirbhrūkuṭiḥ striyaḥ (kha)

15.213

adṛṣṭiḥ syādasaumye'kṣiṇa saṃsiddhi-prakṛtī tvime
svarūpañca svabhāvaśca nisargaścā'tha vepathuḥ

Linked texts (12)