Mukuta 15
Mukuṭa 15
- Language
- Sanskrit
Contents
- 15.175 — 3 parts
- 15.180 — 4 parts
- 15.185 — 11 parts
- 15.160 — 2 parts
- 15.204 — 4 parts
- 15.167-2 — 21 parts
15.p1
svanaḥ, svānaḥ
nirghoṣaḥ
nihrādaḥ
nisvānaḥ,
nisvanaḥ
nādaḥ
āravaḥ, ārāvaḥ
saṃrāvaḥ, virāvaḥ
15.p2
rāvaḥ
15.p3
marmaraḥ
śiñjitam
15.p4
śiñjā
15.175
nikvāṇaḥ, nikkavaṇaḥ
kvāṇaḥ, kvaṇaḥ
kvaṇanam
tiraścāṃ rutasya
15.175.p1
prakvāṇaḥ, prakvaṇaḥ
15.175.p2
upakvāṇaḥ
15.175.p3
upakvaṇaḥ
15.176
kolāhalaḥ
kalakalaḥ
vāśitam
rutam
pratiśrut
pratidhvānaḥ
gītam, gānam
niṣādarṣabhāndhāraṣaḍjamadhyamadhaivatāḥ
15.177
pañcamaścetyamī sapta tantrīkaṇṭhotthitāḥ svarāḥ
kākalī tu kale sūkṣme dhvanau tu madhurāsphuṭe
15.178
kalo mandrastu gambhīre tāro'tyuccaistrayastriṣu
samanvitalayastvekatālo vīṇā tu vallakī
15.176-2
vipañcī sā tu tantrībhiḥ saptabhiḥ parivādinī
tataṃ vīṇādikaṃ vādyamānaddhaṃ murajādikam
15.180
vaṃśyādikantu śuṣiraṃ⁶¹³ kāṃsyatālādikaṃ ghanam
caturvidhamidaṃ vādyaṃ vāditrātodyanāmakam⁶¹⁴
15.180.p1
kākalī
15.180.p2
kākaliḥ
15.180.p3
kalaḥ
mandraḥ
15.180.p4
madraḥ
15.181
tāraḥ
ekatālaḥ
vīṇā
vallakī
vipañcī
parivādinī
tatam
ānaddham
suṣiram
ghanam
mṛdaṅgā murajā bhedāstvaṅkacāliṅgordhvakāstrayaḥ |⁶²⁷
syād yaśaḥpaṭaho ḍhakkā bheryāmānakadundubhiḥ
15.182
ānakaḥ paṭaho'strī syāt ko ṇo vīṇādivādanam
vīṇādaṇḍaḥ pravālaḥ syāt kakubhastu prasevakaḥ
15.183
kolambakastu kāyaḥ syādupanāho nibandhanam
vādyaprabhedā ḍamarumaḍḍu⁶²⁸ḍiṇḍimajharjharāḥ
15.184
mardalaḥ praṇavo'nye⁶²⁹ ca nartakīlāsike same |⁶³⁰
vilambitaṃ drutaṃ madhyaṃ tatvamogho ghanaḥ⁶³¹ kramāt
15.185
tālaḥ kālakriyāmānaṃ layaḥ sāmyamathāstriyām
tāṇḍavaṃ naṭanaṃ nāṭyaṃ lāsyaṃ nṛtyañca nartane
15.185.p1
tauryatrikaṃ nṛtyagītavādyaṃ nāṭyamidaṃ trayam ||186ka
aṅkyaḥ
āliṅgyaḥ
ūrdhvakaḥ
15.185.p2
ūrdhvaḥ
15.185.p3
ūrdhvam
15.185.p4
ūrdhvaḥ
15.185.p5
yaśaḥpaṭahaḥ
prasevakaḥ
kolambakaḥ
upanāhaḥ
nibandhanam
ḍamaruḥ
maḍḍuḥ
ḍiṇḍimaḥ
jharjharaḥ
mardalaḥ
praṇavaḥ
15.185.p6
paṇavaḥ
15.185.p7
nartakī
lāsikā
15.185.p8
nartakaḥ
15.185.p9
lāsakaḥ
15.185.p10
vilambitam
drutam
madhyam
tatvam
oghaḥ
ghanaḥ
tālaḥ
layaḥ
tāṇḍavam
naṭanam
nāṭyam
lāsyam
nṛtyam
15.185.p11
nṛttam
15.1866
nartanam
tauryatrikam
nāṭyam
bhrukuṃsaśca bhrukuṃśaśca bhrūkuṃsaśceti nartakaḥ
15.1867
strīveśadhārī puruṣo nāṭyoktau gaṇikājjukā
bhaginīpatirāvutto bhāvo vidvānathāvukaḥ
15.1868
janako yuvarājastu kumāro bhartṛdārakaḥ
rājā bhaṭṭārako devastatsutā bhartṛdārikā⁶⁴⁷
15.1869
devī kṛtābhiṣekāyām itarāsu ca bhaṭṭinī
abrahmaṇyamavadhyoktau rājaśyālastu rāṣṭriyaḥ
15.160
ambā mātātha vālā syād vāsūrāryastu māriṣaḥ
antikā bhaginī jyeṣṭhā niṣṭhā-nirvahaṇe same
15.160.p1
haṇḍe hañje halāhvānaṃ nīcāṃ ceṭīṃ sakhīṃ prati ||161ka
bhrukuṃsaḥ
bhrukuṃsaḥ
bhrūkuṃsaḥ
15.160.p2
bhṛkuṃsaḥ
15.161
ajjukā
āvruttaḥ
bhāvaḥ
āvukkaḥ
kumāraḥ,
bhartṛdārakaḥ
bhaṭṭārakaḥ
devaḥ
bhartṛdārikā
188
devī
bhaṭṭinī
abrahmaṇyam
rāṣṭriyaḥ
ambā
atheti | bālā kumārī 'vāsūḥ' | vāsyate prītyā vāsūḥ
'vāsūḥ' | vasaterṇyantāt⁶⁵¹ ūḥ (u0 1|87) | vāsūrdantyā
ekaṃ (bālāyāḥ)
ārāt pāpebhyaḥ karmabhyo yāti 'āryaḥ' | pṛṣodarādiḥ āryaḥ
(pā0 6|3|106) | āraṇīyo (araṇīyo ?) 'vagamyo vā
marṣaṇāt sahanāt 'māriṣaḥ' | mūrdhanyaṣaḥ | "māriṣaḥ śāka- māriṣaḥ
bhidyārye nāṭyoktau puṃsi bhāṣita" iti mūrdhanyānte rabhasāt,
'mārṣa'śca | "ārye māriṣamārṣakā" viti śabdārṇavāt || ekaṃ mārṣaḥ
sāmānyasya (mānyasya ?) sādhoriti yāvat
jyeṣṭhā bhaginī 'antikā' | "attā mātā saiva attikā" antikā
iti dvitakārapāṭha--iti sarvadharaḥ | "antikaṃ nikaṭe (attikā)
nāṭyasyoktyā jyeṣṭhasvasaryapi" iti nānārthakoṣadarśanāt
dvitakārapāṭhaḥ prāmādika iti kaliṅgādayaḥ | vayaṃ tu"antikā cāttikā tathā" (ka) iti dvirūpakoṣāt dvitakārapāṭho'pi ityācakṣmahe || ekaṃ (jyeṣṭhāyāḥ svasuḥ)
niyataṃ sthānaṃ 'niṣṭhā'
niḥśeṣeṇa vahanaṃ samāptiḥ 'nirvahaṇam' ||(kha)
"mukhaṃ pratimukhaṃ caiva garbho vimarśa eva ca
tathā nirvahaṇaṃ ceti nāṭake⁶⁵² pañca sandhayaḥ ||"
niṣṭhā
nirvahaṇam
haṇḍe
hañje
halā
aṅgahāro'ṅgavikṣepo vyañjakābhinayau samau
15.162
nirvṛtte tvaṅgasattvābhyāṃ dve triṣvāṅgikasāttvike
śṛṅgāravīrakaruṇādbhutahāsyabhayānakāḥ
15.163
bībhatsaraudrau ca 654 rasāḥ śṛṅgāraḥ śucirujjvalaḥ
utsāhavardhano vīraḥ kāruṇyaṃ karuṇā ghṛṇā
15.164
kṛpā dayānukampā syādanukrośo'pyatho hasaḥ
hāso hāsyañca bībhatsaṃ vikṛtaṃ triṣvidaṃ dvayam
15.165
vismayo'dbhutamāścaryaṃ citramapyatha bhairavam
dāruṇaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣmaṃ ghoraṃ bhīmaṃ bhayānakam
15.166
bhayaṅkaraṃ pratibhayaṃ raudraṃ tūgramamī triṣu
caturdaśa daratrāsau bhītirbhīḥ sādhvasaṃ bhayam
15.167
vikāro mānaso bhāvo'nubhāvo bhāvabodhakaḥ
garbo'bhimāno'haṅkāro mānaścittasamunnatiḥ
15.168
anādaraḥ paribhavaḥ paribhāvastiraskriyā(ka)
rīḍhāvamānanāvajñā avahelamasūkṣaṇam 655
15.166-2
mandākṣaṃ hrīstrapā vrīḍā lajjā sā'papatrapānyataḥ
kṣāntistitikṣābhidhyā tu parasvaviṣaye spṛhā 656
15.200
akṣāntirīrṣyā'sūyā tu doṣāropo guṇeṣvapi |(kha)
vairaṃ virodho vidveṣo manyuśokau tu śuk striyām
15.201
paścāttāpo'nutāpaśca vipratīsāra ityapi
kopakrodhāmarṣaroṣapratighā ruṭkrudhau striyām (ga)
15.202
śucau tu carite śīlamunmādaścittavibhramaḥ
premā nā priyatā hārdaṃ prema sneho'tha dohadam
15.203
icchākāṅkṣāspṛhehā (gha) tṛḍ vāñchā lipsā manorathaḥ
kāmo'bhilāṣastarṣaśca sa mahām̐llālasā dvayoḥ
15.204
upādhirnā dharmacintā puṃsyādhirmānasī vyathā
syāccintā smṛtirādhyānamutkaṇṭhotkalike same
15.204.p1
bhayānakaḥ
bībhatsaḥ
raudraḥ
hāsyaḥ, karuṇaḥ
śṛṅgāraḥ
śuciḥ
ujjvalaḥ
utsāhavardhanaḥ
vīraḥ
kāruṇyam
karuṇā
ghṛṇā
kṛpā
dayā
anukampā
anukrośaḥ
hasaḥ, hāsaḥ,
hāsyam
15.204.p2
hāsikā
15.204.p3
bībhatsam
vikṛtam
15.204.p4
vaikṛtaḥ
15.167-2
vismayaḥ
adbhutam
āścaryam
citram
bhairavam
dāruṇam
bhīṣaṇam
bhīṣmam
bhīmam
ghoram
bhayānakam
bhayaṃkaram
pratibhayam
raudram
ugram
trīṇi garvasya
yogyamapi prati cittotkarṣapratyayasya
15.167-2.p1
mandākṣam
hrīḥ
trapā
vrīḍā
15.167-2.p2
vrīḍaḥ
15.167-2.p3
lajjā
pañca lajjāyāḥ
apatrapā
kṣāntiḥ
titikṣā
abhidhyā
akṣāntiḥ
īrṣyā
asūyā
vairam
15.167-2.p4
virodhaḥ
15.167-2.p5
vidveṣaḥ
15.167-2.p6
manyuḥ
śokaḥ
śuk
paścāttāpaḥ
anutāpaḥ
vipratīsāraḥ
15.167-2.p7
vipratisāraḥ
15.167-2.p8
kopaḥ
krodhaḥ
amarṣaḥ
roṣaḥ
15.167-2.p9
āmarśaḥ
15.167-2.p10
pratighaḥ
rud, krudh
15.167-2.p11
rūṣā), (krudhā
15.167-2.p12
śīlam
15.167-2.p13
cāritram
15.167-2.p14
unmādaḥ
cittavibhramaḥ
premā
15.167-2.p15
priyatā
15.167-2.p16
hārdam
prema
snehaḥ
dohadam
icchā
ākāṅkṣā
spṛhā, īhā
tṛṭ
15.167-2.p17
tṛṣā
15.167-2.p18
vāñchā
lipsā
manorathaḥ
kāmaḥ, abhilāṣaḥ,
tarṣaḥ
lālasā
15.167-2.p19
lālasaḥ
15.167-2.p20
upādhiḥ
dharmacintā
ādhiḥ
cintā
15.167-2.p21
cintayā ?
15.205
smṛtiḥ
ādhyānam
utkaṇṭhā
utkalikā
utsāho'dhyavasāyaḥ syāt sa vīryamatiśaktibhāk
kapaṭo'strī vyājadambhopadhayaśchadmakaitave
15.206
kusṛtirnikṛtiḥ śāṭhyaṃ pramādo'navadhānatā
kautūhalaṃ kautukañca kutukañca kutūhalam
15.207
strīṇāṃ vilāsavivvokavibhramā lalitaṃ tathā
helā līletyamī bhāvāḥ kriyāḥ śṛṅgārabhāvajāḥ
15.208
dravakeliparīhāsāḥ krīḍā līlā702 ca narma ca
vyājo'padeśo lakṣyañca krīḍā khelā ca kūrdanam (ka)
15.206-2
gharmo nidāghaḥ svedaḥ syāt pralayo naṣṭaceṣṭatā
avahitthākāraguptiḥ samau saṃvegasaṃbhramau
15.210
syādācchuritakaṃ hāsaḥ sotprāsaḥ sa manāk smitam
madhyamaḥ syād vihasitaṃ romāñco romaharṣaṇam
15.211
kranditaṃ ruditaṃ kruṣṭaṃ jṛmbhastu triṣu jṛmbhaṇam
vipralambho visaṃvādo riṅgaṇaskhalane703 same
15.212
syānnidrā śayanaṃ svāpaḥ svapnaḥ saṃveśa ityapi
tandriḥ704 pramīlā bhrukuṭirbhrukuṭirbhrūkuṭiḥ striyaḥ (kha)
15.213
adṛṣṭiḥ syādasaumye'kṣiṇa saṃsiddhi-prakṛtī tvime
svarūpañca svabhāvaśca nisargaścā'tha vepathuḥ
Linked texts (12)
- Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Amarakośa Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Sudhā (Bhānuji) — Bhānuji, Sanskrit
- Vandyaghaṭīyā — Sarvānanda, Sanskrit
- Amarasāra — Mahādeva Śivarāmagole, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Rājā Sir Rādhākānta Deb, Sanskrit
- Kalpatarukośa — Keśava, Sanskrit
- Vaijayantī — Yādavaprakāśa, Sanskrit