[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Synonymic lexicons](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya) › [Not in a sub-category](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other) › [Mukuta](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta) › 26 # Mukuta 26 Mukuṭa 26 - **Language:** Sanskrit ## Contents - [26.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p1) — 8 parts - [26.p3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3) — 11 parts - [26.p5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5) — 19 parts ### [26.p1.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p1.1) prathamaḥ kāṇḍaḥ अङ्क्य पुं २१६ মৃদঙ্গবিশেষ a kind of drum sorte de tambourin eine Art Tamburins मृदङ्गके भेद अङ्गविक्षेप पुं २२६ নৃত্যে অঙ্গ-ক্রিয়াবিশেষ gesture le geste das Gebärdenspiel लचकाना अङ्गहार पुं २२६ নৃত্যে অঙ্গ-ক্রিয়াবিশেষ gesture le geste das Gebärdenspiel लचकाना अङ्गारक पुं १२३ মঙ্গলগ্রহ Mars le Mars der Planet Mars मङ्गलग्रह अच्छ त्रि० २८८ নির্মল, স্বচ্ছ clear, transparent clair, transparent Klar, hell निर्मल अच्युत पुं ३२ বিষ্ণু Viṣṇu le dieu Viṣṇu Beiname Viṣṇus विष्णु अच्युताग्रज पुं ३७ বলরাম Kṛṣṇa's brother le frère de Kṛṣṇa Beiname Balabhadras बलराम अजकव क्ली० ४६ শিবের ধনু Śiva's bow l'arc de Çiva Śivas Bogen शिवके धनुष अजगव क्ली० ४६ শিবের ধনু Śiva’s bow l'arc de Çiva Śivas Bogen शिवके धनुष अजगर पु० २५६ বৃহৎাকার সর্পবিশেষ, অজগর (সাপ) a Boa, a large serpent le Boa die Riesenschlange अजगर सर्प अजस्र क्ली० ८६ নিরন্তর continually continuellement fortwährend, ununterbrochen नित्य अज्ञान क्ली० १७७ অবিদ্যা, জ্ঞানহীনতা (spiritual) ignorance l' ignorance (de l'esprit) Unwissenheit अज्ञान अतलस्पर्श क्ली० २८६ অতলগভীর very deep très profond unergründlich अथाह अतिमात्र क्ली० ८७ অতিশয় excessive excessif übermässig अतिशय अतिवेल त्रि० ८७ অতিশয় excessive excessif übermässig अतिशय अतिशय पु० ८६ অতিমাত্র excessive excessif übermässig अतिशय अनङ्ग पुं ३६ কামদেব Cupid Cupidon Beiname des Liebesgottes कामदेव अनच्छ त्रि० २८८ আবিল, ঘোলা turbid (water) trouble trüb मैले (जल) अनन्यज पुं ४० কামদেব Cupid Cupidon Beiname des Liebesgottes कामदेव ### [26.p1.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p1.2) अनर्थक क्ली० २१० সম্প্রদায়ার্থ-শূন্য বাক্য unmeaning absurde ungereimt अर्थहीन वचन अनल पुं ७४ অগ্নি fire le feu Feuer आग अनवधानता स्त्री० २४४ প্রমাদ, ভুল inadvertence, mistake l' inadvertance, l' erreur die Unachtsamkeit असावधानता, प्रमाद अनवरत क्ली० ८६ সতত continually continuellement unaufhörlich नित्य अनारत क्ली० ८६ অবিরত continually continuellement unaufhörlich नित्य aniśa klīṃ 82 বায়ু wind le vent Wind pavana अनुकम्पा स्त्रीं ८६ ২৩২ সতত continually continuellement unaufhörlich नित्य अनुभाव पुं २३५ ভাবব্যঞ্জক রোমাঞ্চাদি indication of feelings l'indication de passion das Zeichen der Passion भावप्रकाशक अन्धातमस क्ली० २५७ গাঢ় অন্ধকার great darkness l'obscurité profonde dichte Finsternis अत्यन्त अन्धकार ap strī0, bahu0 273 জল water l'eau Wasser jala, pānī appitta klī0 76 অগ্নি fire le feu Feuer āga apsaras { strī0 21 দেবযোনিবিশেষ nymph la nymphe Nymphe apsarā, parī apakāragira strī0 205 ভর্ৎসনা reproach le reproche Vorwurf lalakāranā अपत्रप स्त्री० २३७ (গুরুজন সন্নিধান-জনিত) লজ্জা Bashfulness la timidité Verlegenheit दूसरेसे लजाना अबद्ध क्लीं० २०६ সম্প্রদায়ার্থশূন্য বাক্য unmeaning absurde ungereimt अर्थहीन वचन अब्द पुं० १५५ বৎসর a year l'année das Jahr वर्ष amra klīṃ0 63 আকাশ sky le ciel Himmel ākāśa अभ्रहाव्य क्लीं० २२६ বিপদ জ্ঞাপক ধ্বনি (নাটোক্তি) cry for help l'appel au secours ein Notruf अवध्य वचन अभिमान पुं० २३५ গর্ব্ব Pride l' orgueil der Stolz अहंकार अभिलाष पुं० २४० ইচ্ছা desire le désir Wunsch इच्छा ambu klī0 276 জল water l'eau Wasser jala, pānī ### [26.p1.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p1.3) ambla pu0 180 টক আস্বাদ sour sur sauer amla, khaṭṭā tri0 180 টক sour sur, acide sauer amla, khaṭṭā ambhas klī0 276 জল water l'eau Wasser jala, pānī अन्मय क्ली० २७७ ফেনপ্রভৃতি জলবিকার watery, pertaining to water aqueux Wässerig जलविकार अन्मयी स्त्री० २७७ ফেনাদি জলবিকার watery, pertaining to water aqueux Wässerig जलविकार अय पु० १६५ শুভকারী দৈব good luck le bonheur gutes Geschick शुभकारक विधि अयन क्ली० १४८ ষড়ত্নয়পরিমিত কাল a half year semestre de l'année Halbjahr तीन ऋतुओं ara klī0 85 দ্রুতভাবে quickly rapidement schnell śīghratāse, jaladīse aritra klī0 287 নৌকার হাল the rudder le gouvernail Steuerruder kariyā (naukāke pīṭhameṃ0 lage hue lakar̤ī), patavāra त्रि० १८६ ईषत् লোহিত-বর্ণযুক্ত light red (coloured) rouge pâle rotbraun लाल arkabandhu pu0 26 বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha buddha, jina arci strī0 76 অগ্নিশিখা flame la flamme die Flamme agnikī jihvā arcis strī0 76 অগ্নিশিখা flame la flamme die Flamme agnikī jvālā arjuna pu0 183 শ্বেতবর্ণ white blanc weiss safeda arṇas klī0 276 জল water l'eau Wasser jala, pānī अर्थशास्त्र क्ली० १६६ (cāṇakyaādipraṇīta) bhūmiharaṇādi-biṣaẏaka śāstra Economics Economique die Wirtschaftslehre अर्थशास्त्र क्ली० १०६ সমদ্বিখণ্ডিত অংশ Half moitié, demi half, die Hälfte समभाग अर्धरात्र पु० १४२ মধ্যরাত্র midnight le minuit Mitternacht आधी रात्रि अलक्ष्मी स्त्री० १६८ (नरकस्थ) अलक्ष्मी infernal misfortune, infernal misery l' infortune (infernale), la misère (infernale) das Unglück, das Elend नरककी अशोभा ### [26.p1.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p1.4) अल्पसरस् क्ली० ३०७ ডোবা, পল্বল a cesspool fosse d'aisances die Senkgrube छोटी तालाव अवग्रह पु० १०५ বৃষ্টিব্যাঘাত drought sécheresse die Düre झूरा अवग्राह पु० १०५ বৃষ্টিব্যাঘাত drought sécheresse die Düre झूरा अवतमस क्ली० २५७ আব্হা অন্ধকার imperfect darkness la obscurité impairfaite unvollkommene Finsternis थोड़ी अंधियारी avadāta pu0 tri0 183 182 শ্বেত শ্বেতবর্ণযুক্ত white white blanc blanc weiss weiss safeda safeda, ujjvala अवद्य क्ली० २१० সমুদায়ার্থশূন্য বাক্য unmeaning absurde ungereimt अर्थहीन वचन avaśyaya pu0 111 হিম frost la gelée der Frost hima, pāleke nāma अवहित्थ क्ली० २४८ শোকহর্ষাদি-জনিত বিকার গোপন করা dissimulation la dissimulation die Verstellung सूरत छिपाना अवहित्था स्त्री० २४८ শোকহর্ষাদি-জনিত বিকার গোপন করা dissimulation la dissimulation die Verstellung सूरत छिपाना अविद्या स्त्री० १७७ অজ্ঞান (spiritual) ignorance l'ignorance de l'esprit Nichtwissenheit अज्ञान अश्विनी स्त्री० ११८ নক্ষত্রবিশেষ the head of Aries le Bélier Sternbilde Aśvajuj अश्विनी नक्षत्र अषाढ पुं १५२ আষাঢ় মাস the month Āṣāḍha le mois āṣāḍha der monat Āṣāḍha आषाढ़ मास असूया स्त्री० २३८ গুণে দোষাবি- ষ্করণ detraction, Envy le dénigrement, l' envie misgunst गुणमे दोष देखना अस्रप पु० ८० রাক্ষস demon mauvais génie Leichenfresser राक्षस अस्रपन पु० १६ দেব deity la divinité Götter देवता अहन् क्ली० १३७ দিবস, দিবা a day le jour der Tag दिन aharmukha klī0 137 প্রাতঃকাল morning le matin der Morgen prātaḥkāla अहंकार पु० २३५ গর্ব Pride l' orgueil der Stolz अहंकार ### [26.p1.5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p1.5) अहम्मति स्त्री० १७८ অজ্ঞান (spiritual) ignorance la ignorance de l'esprit Nichtwissenheit अज्ञान aṃśu puṃ 131 রশ্মি ray le rayon Lichtstrahl sūryyakiraṇa अहंस क्ली० १६० পাপ Sin le péché die Sünde पाप ākāṅkṣā strī0 240 অভিলাষ desire le désir Wunsch icchā आकारगुप्ति स्त्री० २४८ শোকহর্ষ্যাদিজনিত বিকার গোপন করা dissimulation la dissimulation die Verstellung सूरत छिपाना ākāraṇā strī0 200 আহ্বান a call l' appel der Anruf pukāranā आर्जनी स्त्री० ३१२ বাহুদা নদী a river un fleuve der Fluss Bāhudā बाहुदानदी आर्य पुं० २२७ মান্যব্যক্তি (নাট্যোক্তি) a venerable person, Mister le gentilhomme, Monsieur Herr मान्य पुरुष आलिञ्जर पुं० २१६ মৃদঙ্গবিশেষ a kind of drum sorte de tambourin eine Art Tamburins मृदङ्गके भेद आविल त्रि० २८८ অস্বচ্ছ, ঘোলা turbid (water) trouble trüb मैले (जल) आवुक पुं० २२५ পিতা (নাট্যোক্তি) Father le père der Vater पिता आशयाश पुं० ७५ অগ্নি fire le feu Feuer आग आशर पुं० ८० রাক্ষস demon mauvais gènie Leichenfresser राक्षस आशिर पुं० ८० রাক্ষস demon mauvais génie Leichenfresser राक्षस आशु क्ली० ८६ শীঘ্র quickly rapidement Schnell जल्‌दीसे आशुग पुं० ८२ বায়ু wind le vent Wind पवन āśuśukṣaṇi puṃ0 75 অগ্নি fire le feu Feuer āga त्रि० २३२ অদ্ভুত surprising, wonderful étonnant erstaunlich ताज्जब, अद्भुत āśmayāśa puṃ0 74 অগ্নি fire le feu Feuer āga आश्विन पुं० १५२ যে মাসে আশ্বিন নক্ষত্র-যুক্ত পূর্ণিমা হয় the month of Aśvina le mois āçvina der Monat Aśvina आश्विन मास आषाढ़ पुं० १५१ যে মাসে অষাঢ়ানক্ষত্র- যুক্ত পূর্ণিমা হয় the month Āṣāḍha le mois āṣāḍha der Monat Āṣāḍha. आषाढ़ मास ### [26.p1.6](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p1.6) आसार पुं० १०५ মহাবৃষ্টি a hard shower l'ondée Platzregen निरन्तर मेघधारा आसुर पुं० २२ দেবশত্রু titan le démon Dämon असुर आहाव पुं० ३०३ কূপসমীপে গবাদির জল- পানের জন্য রচিত ক্ষুদ্র জলাধার a trough near a well l'abreuvoir à portée de puits Tränke in der Nähe eines Brunnens कूपके निकटकी चरही इन्वका स्त्री०, (बहु०) १२० মৃগশিরানক্ষত্রের শীর্ষদেশস্থ ক্ষুদ্র নক্ষত্রপঞ্চক stars in the head of the Orion les étioles dans la tête d'orion die funf Sterne in Hampte des Orion मृगशिर नक्षत्रके शिरपर रहनेवाले नक्षत्रोंका नाम इल्वला स्त्री०, बहु० १२० মৃগশিরানক্ষত্রের শীর্ষদেশস্থ ক্ষুদ্র নক্ষত্রপঞ্চক stars in the head of the Orion les étioles dans la tête d'orion die funf Sterne in Hampte des Orion मृगशिर नक्षत्रके शिरपर रहनेवाले नक्षत्रोंका नाम इष्टगन्ध पुं० त्रि० १८१ १८१ সুগন্ধ সুগন্ধযুক্ত a perfume fragrant la senteur parfumé das Parfüm aromatisch उत्तम गन्ध, खुशबू सुगन्धित īrṣyā strī0 238 পরাভ্যুদয়ে অসহিষ্ণুতা Envy l' envie Missgunst īrṣyā उपनाह पुं० २२१ বীণাদির ঊর্ধ্ব-ভাগস্থ তন্ত্রী-বন্ধনস্থান the tie of a lute l'attache de luth die Bindung der Laute वीणामें, तार बाँधनेके लिये जगह uparakta puṃ0 145 রাহুগ্রস্ত (চন্দ্র বা সূর্য্য) eclipsed éclipsée verfinstert grahaṇabāle candra aura sūrya uparāga puṃ0 144 (চন্দ্র বা সূর্য্যের) গ্রহণ an eclipse l'eclipse die Finsternis candragrahaṇa aura sūryagrahaṇa upasūryyaka puṃ0 130 চন্দ্রমণ্ডলের রশ্মিমণ্ডল a halo l'halo (de la lune, du soleil) der Hof candrasūryyamaṇḍalake cāroṃ ora raśmike gherā ### [26.p1.7](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p1.7) उपाहित पुं० १४५ উল্কাদি দৈবকৃত অগ্নি a meteor la météore das Meteor, Lufterscheinung धूमकेतु उपन्द्र पुं ३३ বিষ্ণু Viṣṇu la divinité Viṣṇu der Gott Viṣṇu विष्णु उपोद्घात पुं २०१ প্রকৃতোপপাদক দৃষ্টান্তাদি example, preface l'avant-propos, la préface das Beispiel, die Einleitung जो बात आगे कही जाय उसके उपयोगी दृष्टान्त उमा स्त्री० ५१ দুর্গা goddess Durgā la déesse Durgā Śivas Gattin दुर्गा उर्वशी स्त्री० ७० অপ্সরোবিশেষ a celestial nymph une nymphe Name einer Apsaras एक परीका नाम ullola puṃ 278 মহাতরঙ্গ a Surge le flot hohe Welle bar̤ī taraṅga उशनस् पुं १२२ শুক্রাচার্য্য Venus la Vénus der planet Venus शुक्र (ग्रह) उषत् वि० २०७ নিন্দার্থক inauspicious peu propice unglücklich अमङ्गल उषती स्त्री० २०७ নিন্দার্থক বাক্য, অমঙ্গল বাক্য inauspicious speech, cens-uring speech le discours peu propice das unheilvolle Gespräch अमङ्गल वाक्य uṣarbudha puṃ 74 অগ্নি fire le feu Feuer āga उषापति पुं ४० প্রদ্যুম্নপুত্র, অনিরুদ্ধ son of Pradyumna le fils de Pradyumna ein Sohn Pradyumnas प्रद्युम्नके पुत्र, अनिरुद्ध उष्ण पुं १५४ গ্রীষ্ম ঋতু summer, hot season l'éte Sommer ग्रीष्म ऋतु uṣṇopagama puṃ 154 গ্রীষ্ম ঋতু hot season l'éte Sommer grīṣma ṛtu उस्र पुं १३० রশ্মি ray le rayon Lichtstrahl सूर्यकिरण ऊर्ध्व पुं २१६ মৃদঙ্গবিশেষ a kind of drum sorte de tambourin eine Art Tamburins मृदङ्गके भेद ऊर्ध्व पुं २१६। উপর above, over, up en haut, sur über, oben, ober ऊपर ऊर्ध्व क्लीं० २१६ উপর above, over, up en haut, sur über, oben, ober ऊपर ### [26.p1.8](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p1.8) ऊर्ध्वक पुं २१६ মৃদঙ্গবিশেষ a kind of drum sorte de tambourin eine Art Tamburins मृदङ्गके भेद ऊर्मि स्त्री० २७८ ক্ষুদ্র তরঙ্গ wave, ripple la vague die Welle लहर, तरङ्ग ऊर्व्वसी स्त्री० ७० অপ্সরোবিশেষ a celestial nymph une nymphe eine Buhldirne des Himmels एक अप्सरा ऊषापति पुं ४१ প্রদ্যুম্নপুত্র, অনিরুদ্ধ son of Pradyumna le fils de Pradyumna ein Sohn Pradyumnas प्रद्युम्नके पुत्र, अनिरुद्ध ūṣmaka puṃ 154 গ্রীষ্ম ঋতু summer l'éte Sommer grīṣma ṛtu ūṣmāgama puṃ 154 গ্রীষ্ম ঋতু hot season l'éte Sommer grīṣma ṛtu ṛkṣa klīṃ0 115 নক্ষত্র A star l'étoile der Stern nakṣatra tri0 188 বিচিত্র বর্ণ-বিশিষ্ট variegated bariolé vielfarbig citravarṇa (dravya), raṅga-biraṅgā एनस् क्ली० १६० পাপ Sin le péché die Sünde पाप ऐरावण पुं० ६३ ইন্দ্রের হস্তী Indra's elephant l'éléphant d'Indra Indras Elefant इन्द्र के हाथी ऐरावत पुं० ६२ ইন্দ্রের হস্তী Indra's elephant l'éléphant d'Indra Indras Elefant इन्द्रके हाथी ऐरावती स्त्री० १०२ বিদ্যুৎ lightning l'éclair der Blitz बिजली ऐश्वर्य क्ली० ५१ অণিমাদি সিদ্ধি superhuman power surhumain pouvoir Oberherrlichkeit, übermenschliche Macht दैवीशक्ति, विभूति ओघ पुं० २२३ দ্রুত (নৃত্যগীতবাদ্য) rapid (in music) rapide (musique) schnell (musik) शीघ्र (गीतवाद्य) kathā & strī0 & 167 & \begin{tabular}{l} prabandhabahula \\ stokasatyatā \\ gadyaracanā kalpanāse likhī \\ huī kathā कदुष्ण & \begin{tabular}{c} klī0 \\ tri0 alpa uṣṇa \\ (guṇa) \\ alpa uṣṇa \\ ### [26.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p2) drabya ### [26.p3.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.1) Tiède die Wärme \\ thor̤e garama, \\ mandoṣṇatā \\ thor̤e garama (dravya), \\ mandoṣṇa कद्रु & {c} pu0 / tri0 piṅgala barṇa / piṅgala barṇa- / biśiṣṭa vānarakese raṅga / bhūrā raṅgadāra कन्दर्प & पु० & ३६ & কামদেব & Cupid & Cupidon & \begin{tabular}{c} & कामदेव \\ कपट & पु० & २४३ & ছল & deceit, fraud & {c} कपर्द & पु० & ४६ & শিবের জটা & \begin{tabular}{c} Śiva's matted / de Çiva Śiva & शिवजीकी जटा \\ कपर्दिन् & पु० & ४६ & শিব & god Śiva & la divinité Çiva & Gott Śiva & शिवजी \\ कपालभृत् & पु० & ४६ & শিব & god Śiva & le dieu Çiva & Beiname Śivas & शिवजी \\ कपिल & {c} pu0 / tri0 piṅgala barṇa / piṅgala barṇa- / biśiṣṭa vānarakese raṅga / bhūrā raṅgadāra कपिश पु० १८६ কৃষ্ণপীতমিশ্র বর্ণ Brown (colour) brun (la couleur) Braun (die Farbe) काले और पीले मिले हुए रङ्ग त्रि० १८६ kṛṣṇapītamiśra barṇabiśiṣṭa Brown brun braun भूरा रङ्गदार kabandha klī0 275 জল water l'eau Wasser jala कमठी स्त्री० ३०१ কচ্ছপস্ত্রী a she-turtle la femelle tortue (de mer) Schildkröten-weibchen कछुई kamandha klī0 275 জল water l'eau Wasser jala, pānī kamala klī0 274 জল water l'eau Wasser jala, pānī कर पु० १३१ রশ্মি ray le rayon Lichtstrahl सूर्यके किरण करका स्त्री० १०५ বর্ষোপল, শিলা hailstone le grêlon das Hagelkorn वर्षाके पत्थर ### [26.p3.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.2) कर्मेन्द्रिय & क्ली० & १७६ & বাক্, পাণি, পাদ, পায়ু, ও উপস্থ—এই পাঁচটি ইন্দ্রিয় & an organ of action & l'organe d'action & ein Organ für sinnliche Verrichtungen & कर्मेन्द्रिय / कर्बुर & पु० & ८० & রাক্ষস & demon & mauvais génie & Leichenfresser & राक्षस / कर्बुर & पु० & ८० & রাক্ষস & demon & mauvais génie & Leichenfresser & राक्षस / & tri0 & 188 & বিবিধ বর্ণ-বিশিষ্ট & variegated & bariolé & vielfarbig & citravarṇa (dravya), raṅgiraṅgā / kalānidhi puṃ0 108 চন্দ্র the Moon la lune der Mond candramā कलुष क्ली० १६० পাপ Sin le péché die Sünde पाप त्रि० २८८ আবিল, ঘোলা turbid (water) trouble trüb मैले (जल) कल्पवृक्ष पुं० ६७ দেবতরুবিশেষ a celestial tree l'arbe des divinités Paradiesbaum देवतरुके भेद कल्मष क्ली० १६० পাপ Sin le péché die Sünde पाप tri0 188 বিচিত্র বর্ণ-বিশিষ্ট variegated bariolé vielfarbig citravarṇa (dravya), raṅgabiraṅgā त्रि० २०७ শুভ auspicious propice glücklich शुभ कल्या स्त्री० २०७ শুভাংশক বাক্য auspicious speech le discours propice das Glückliche Gespräch शुभवाणी कल्याण क्ली० १६३ মঙ্গল happiness bonheur das Glück कल्याण, शुभ त्रि० १६३ মঙ্গলকর salutary salutaire heilsam कल्याण, शुभकर kavoṣṇa klī0 133 অল্প উষ্ণ (গৰম) warmth la chaleur die Wärme thor̤e garama, mandeṣṇatā tri0 133 অল্প উষ্ণ (দ্রব্য) lukewarm Tiède lauwarm thor̤e garama (dravya) कषाय पु० १७६ কষা আস্বাদ pungent piquant das Beissende कषाय त्रि० १७६ কষা আস্বাদযুক্ত pungent piquant beissend कषाय (द्रव्य) कंसाराति पु० ३५ কৃষ্ণ god Kṛṣṇa la divinité Kṛṣṇa Gott Kṛṣṇa कृष्णजी ### [26.p3.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.3) kāraṇā strī0 266 তীব্র বেদনা Agony l'angoisse die Pein tīvra pīr̤ā कार्तिक पुं० १५३ যে মাসে কৃত্তিকানক্ষত্রযুক্ত পূর্ণিমা হয় the month Kārttika le mois kārttika der Monat Kārttika कार्तिक मास पुं १३५ সময় Time le temps Zeit (übehcapt) समय त्रि० १८४ kṛṣṇabarṇabiśiṣṭa Black noir schwarz काला कालकूट पुं २६४ স্থাবরবিশবিশেষ a sort of fixed poison l'espèce de venin Giftsorte विषके भेद कालसूत्र क्ली० २६७ নরকবিশেষ a hell la variété d'enfer Name einer Hölle नरकोंके भेद काला स्त्री० ५२ দুর্গা goddess Durgā la déesse Durgā Göttin Durgā दुर्गादेवी कालिन्दीभेदन पुं ३८ বলরাম Kṛṣṇa's brother le frère de Kṛṣṇa Kṛṣṇas Bruder बलदेव काली स्त्री० ५२ দুর্গা goddess Durgā la déesse Durgā Göttin Durgā दुर्गादेवी kāṣṭhakuddāla puṃ 288 naukāra malāpasāraণের জন্য কাঠের কোদাল a scraper (wooden) la raclette (de bois) (hölzerne) spatel naukā sāpha karane ke kudāla काष्ठा स्त्री० १४७ অষ্টাদশনিমেষ-পরিমিত কাল time measured by 18 twinklings dix-huit clignements das Zeitmass अठारह पलक kāṣṭhāmbu-vāhinī strī0 285 কাঠের জল-সেচনী a (wooden) bailer le seau, l'écope der Eimer, die Ausschöpfkelle naukāke pānī sīṃcaneke liye vartana किन्नर पुं० २२, ६१ দেবযোনিবিশেষ a demigod le demidieu Halbgott देवजाति kiraṇa puṃ0 130 রশ্মি ray le rayon Lichtstrahl sūryake kiraṇa किर्मीर पुं० १५८ বিচিত্র বর্ণ variegated (colour) bigarré vielfarbig (die Farbe) चित्र वर्ण " tri0 188 বিচিত্র বর্ণ-বিশিষ্ট variegated bariolé vielfarbig citravarṇa (dravya), raṅgabiraṅgā kilviṣa klī0 160 পাপ Sin le péché die Sünde pāpa ### [26.p3.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.4) किंपुरुष पुं० ६१ দেবযোনিবিশেষ a demigod le demidieu Halbgott देवजाति kivadanti strī0 200 লোকপ্রসিদ্ধ a rumour la rumeur das Gerücht loka pravāda kivadantī strī0 200 লোকপ্রসিদ্ধ a rumour la rumeur das Gerücht lokapravāda kīla puṃ0, strī0 76 অগ্নিশিখা flame la flamme die Flamme agnikī jvālā kīlāla klī0 275 জল Water l'eau Wasser jala, pānī कुज पुं० १२३ মঙ্গলগ্রহ the planet Mars Mars Mars मङ्गलग्रह mépris Vorwurf, Tadel निन्दा kutuka klī0 244 ঔৎসুক্য Eagerness, kautūhala kutuhala klī0 244 ঔৎসুক্য Eagerness, kautūhala kubera puṃ0 86 ধনাধিপতি the god of पुं० ६७ uttaradikera অধিপতি the guardian svāmī kumāra puṃ0 55 দেবসেনাপতি the divine generalissimo le généralissime Kārttikeya कार्तिक puṃ0 225 যূবরাজ kumuda puṃ0 66 নৈর্ঋতকোণের দিগ্গজ an elephant hastī क्ली० ३१७ śuklotpala The white Wasserlilie उज्ज्वल कमल kumudabāndhava puṃ0 107 চন্দ্র the Moon la lune der Mond candramā कुम्भसम्भव पुं ११४ অগস্ত্য, নক্ষত্রবিশেষ a sage, a star le sage Agastya, l'astre Name eines vedischen Ṛṣi, der Stern अगस्त्यमुनि, नक्षत्रके भेद kurddana klī0 248 কূর্দ্দন, কেলি ক্রীড়া sport le sport das Spiel khelā कुवर पुं० १७६ কষায় আস্বাদ astringent (taste) l'astringent (la saveur) zusammenziehend (das Schmecken) कषाय (रस) त्रि० १७६ কষায় আস্বাদযুক্ত astringent l'astringent zusammenziehend कषाय (द्रव्य) कुशल क्ली० १६३ কল্যাণ happiness bonheur das Glück कल्याण, शुभ त्रि० १६३ কল্যাণকর salutary salutaire heilsam कल्याणकर, शुभकर कुशेशय क्ली० ३२० পদ্মফুল lotus le lotus der Lotos पद्म ### [26.p3.5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.5) kuhū strī0 144 নষ্টচন্দ্রা অমাবস্যা Moon exactly new la lune nouveau exactement Neumond jisameṃ bilakula candradarśana na ho usa amāvasyā कुहू स्त्री० १४४ নষ্টচন্দ্রা Moon exactly la lune nouveau Neumond जिसमें बिलकुल amābasyā new exactement candradarśana na ho usa amāvaśyā jalābasthānera well Brunnen चूल्हा janya kāṭā garta, jalāsthita taru, śilā prabhṛti kūrddana puṃ 287 নৌকার মাস্তুল The mast le mât der Mast naukāke māstula kūrmma klī0 248 kandukādi krīr̤ā sport le sport das Spiel khelā tortoise Schildkröte कृत्तिवासस् पुं ४६ শিব god Śiva le dieu Çiva Gott Śiva शिवजी kṛpīṭayoni puṃ 72 অগ্নি fire le feu Feuer āga कृशानु पुं ७४ অগ্নি fire le feu Feuer आग kautūhala klī0 244 ঔৎসুক্য eagerness, kaumodakī strī0 42 বিষ্ণুর গদা the mace of Viṣṇu la masse de Viṣṇu Viṣṇus Keule विष्णुकी गदा kaustubha pu0 42 বিষ্ণুর মণি the jewel of Viṣṇu viṣṇuke maṇi ऋतुध्वंसिन् पु० ४८ শিব god Śiva le dieu Çiva Gott Śiva शिवजी ऋतुभुज् पु० १६ দেব deity la divinité Götter देवता क्रव्यात् पु० ७६ রাক্ষস demon mauvais génie Leichenfresser राक्षस क्रव्याद पु० ७६ রাক্ষস demon mauvais génie Leichenfresser राक्षस krudh strī0 236 ক্রোধ Anger la fureur der Zorn krodha, goṃssā krudhā strī0 236 রোষ, কোপ Wrath la fureur die Wut krodha, goṃssā krauñcadāraṇa pu0 56 দেবসেনাপতি the divine generalissimo le généralissime Kārttikeyas देवसेनापति krauñcadāraṇa pu0 56 দেবসেনাপতি the divine generalissimo le généralissime Kārttikeyas देवसेनापति खण्ड & क्ली० & १०६ & অংশ, টুকরা & \begin{tabular}{l} ### [26.p3.6](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.6) खण्डपरशु & पु० & ४५ & মহাদেব & god Śiva & la divinité Çiva & Gott Śiva & शिवजी / खण्डपर्शु & पु० & ४५ & মহাদেব & god Śiva & le dieu Çiva & Beiname Śivas & शिवजी / खर & क्ली० & १३४ & উষ্ণ (গুণ) & heat & la chaleur & die Hitz & बहुत गरम / & वि० & १३४ & উষ্ণ (দ্রব্য) & hot & brûlant & hitzig, heiss & बहुत गरम / & & & & & & & (dravya) / & & & & & & & (caukone) / खेय & क्ली० & ३०८ & পরিখা, গড়খাই & \begin{tabular}{l} kanda,kādīkrīr̤ā, / parihāsa haṃsī karanā, / khelā गङ्गाधर & पु० & ४८ & শিব & god Śiva & le dieu Çiva & Beiname Śivas & शिवजी / गजानन & पु० & ५४ & গণেশ & god Gaṇeśa & la divinité Gaṇeça & \begin{tabular}{l} Gaṇeśa & गणेशजी \\ गडुक & पु० & २६२ & মৎসবিশেষ & a sort of guilt- & éspèce de cyprin & {l} & मछलीके भेद \\ & & & & head & doré & & \\ & & & & nights & nuits & Nächten & नाम \\ ghrāṇatarpaṇa puṃ0 181 সুগন্ধ a perfume la senteur das Parfüm uttama gandha, khusabū त्रि० १८१ সুগন্ধযুক্ত fragrant parfumé aromatisch सुगन्धित चक्रपाणि पुं० ३२ বিষ্ণু god Viṣṇu la divinité Viṣṇu Gott Viṣṇu विष्णु चक्रवाड क्ली० ६६ মণ্ডলাকৃতি (দিগন্ত) the sensible horizon l' horizon der Horizont गोलाकार दिगन्त चक्रवाल क्ली० ६६ মণ্ডলাকৃতি (দিগন্ত) the sensible horizon l' horizon der Horizont गोलाकार दिगन्त चञ्चला स्त्री० १०३ বিদ্যুৎ lightning l'éclair der Blitz बिजली चतुर्भुज पुं० ३२ বিষ্ণু god Viṣṇu la divinité Viṣṇu Gott Viṣṇu विष्णु चण्डिका स्त्री० ५२ দুর্গা goddess Durgā la déesse Durgā Göttin Durgā दुर्गादेवी candramas puṃ0 106 চন্দ্র the Moon la lune der Mond candramā ### [26.p3.7](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.7) चन्द्रशेखर पुं० ४५ শিব god Śiva le dieu Çiva Gott Śiva शिवजी चपल क्ली० ८५ দ্রুতভাবে quickly rapidement Schnell शीघ्रतासे चपला स्त्री० १०३ বিদ্যুৎ lightning l'éclair der Blitz बिजली cittasamunnati strī0 235 মান vainglory la vanité die Eitelkeit bar̤appana छदन क्ली० १०६ অন্তর্দ্ধান disappearance, covering disparition, couvert Verbergung, Verhüllung अन्तर्धान छन्दो-विचिति स्त्री० १६६ ছন্দঃশাস্ত্র (বেদাঙ্গ) Metrics (a Vedāṅga) la Métrique die Metrik छन्दःशास्त्र jagatprāṇa pu0 83 বায়ু wind le vent Wind pavana जड त्रि० १११ শীতল cold, frigid froid frostig, kalt शीतल जड क्ली० २७४ জল water l'eau Wasser जल janana klī0 168 উৎপত্তি birth, janaśruti strī0 200 লোকপ্রসিদ্ধি a rumour la rumeur das Gerücht lokapravāda जनार्दन पु० ३२ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Beiname Viṣṇus विष्णु jani pu0, strī0 168 উৎপত্তি birth, janus klī0 168 উৎপত্তি birth, jantu pu0 166 জীব, প্রাণী Animal, fühlend Sein प्राणी, जीव janma klī0 168 উৎপত্তি birth, janman klī0 168 উৎপত্তি birth, janmin pu0 166 জীব animal, fühlend Sein प्राणी, जीव janya pu0 166 জীব animal, fühlend Sein प्राणी, जीव Lehm paṅka, kīca ज्वलन पु० ७२ অগ্নি fire le feu Feuer आग jvāla pu0, strī0 76 অগ্নিশিখা flame la flamme Flamme agnikī jihvā झर्झर पु० २२१ ঝাঁঝর a kind of drum une espèce de Tambour Tamboursorte झांझ डमरु पु० २२१ ডুগডুগি (বাদ্যযন্ত্র) a kind of tabor une espèce de Tambourin eine Art Tamburin डमरू तडित् स्त्री० १०२ বিদ্যুৎ lightning l'éclair der Blitz बिजली ### [26.p3.8](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.8) तत्व क्ली० २२३ বিলম্বিত (নৃত্যগীতবাদ্য) slow (in music) lente (musique) langsam (Musik) धीर (गीतवाद्य) तथागत पु० २४ বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha बुद्ध, जिन तथ्य क्ली० २१० সত্যবাক্য truth la vérité die Wahrheit सत्य वाक्य " त्रि० २१० সত্যনিষ্ঠ, যথার্থ true véritable redlich सत्य tanūnapāt pu0 73 অগ্নি fire le feu Feuer āga tanūnapād pu0 73 অগ্নি fire le feu Feuer āga तन्द्रा स्त्री० २५१ (অত্যন্ত শ্রমাদ্দি-জনিত) নিদ্রা, আলস্য lassitude la lassitude die Müdigkeit ऊँघना तन्द्रि स्त्री० २५१ (অত্যন্ত শ্রমাদ্দি-জনিত) নিদ্রা, আলস্য lassitude la lassitude die Müdigkeit ऊँघना तन्द्री स्त्री० २५१ (অত্যন্ত শ্রমাদ্দি-জনিত) নিদ্রা, আলস্য lassitude la lassitude die Müdigkeit ऊँघना, तन्द्रा तप पु० १५४ গ্রীষ্ম ঋতু Summer, hot season l'éte Sommer ग्रीष्म ऋतु पुं० २६७ নরকবিশেষ a hell la veriété d'enfer verschiedenartige Höllen नरकोंके भेद तमस् क्ली० २५७ অন্ধকার darkness l' obscurité Finsternis अन्धकार तमस क्ली० २५७ অন্ধকার darkness l' obscurité Finsternis अन्धकार tamasvinī strī0 140 রাত্রি night la nuit die Nacht rātri तमिस्र क्ली० २५७ অন্ধকার darkness l'obscurité Finsternis, Dunkel अन्धकार तमिस्रा स्त्री० १४० ঘনাদ্ধকারা রজনী a dark night nuit ténébreuse eine dunkle Nacht aṃdhiyārī rātri तरङ्ग पु० २७८ ক্ষুদ্র তরঙ্গ wave, ripple la vague die Welle जलकी तरङ्ग en bac Fährgeld उतराई तरस् क्ली० ८५ বেগ velocity la vélocité Geschwindigkeit वेग tarka pu0 173 বিতর্ক, tarkavidyā strī0 166 ন্যায় বৈশেষিকাদি tarṣa pu0 240 ইচ্ছা, স্পৃহা desire le désir Wunsch icchā, lālaca talamīna pu0 263 বাইলা বা ইচা ### [26.p3.9](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.9) tallaja pu0 165 প্রশংসনীয় excellent, Vortrefflichkeit अच्छा, उमदा दर्पक पुं० ३६ কামদেব Cupid Cupidon Liebesgott कामदेव दशबल पुं० २५ বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha बुद्ध, जिन दहन पुं० ७० অগ্নি fire le feu Feuer आग dākṣāyaṇī strī0 119 অশ্বিনী প্রভৃতি নক্ষত্র Asterisms le groupe d’étoile Sternbilde aśvinī ādi nakṣatroṃkā nāma दानव (बहु०) २३ দেবশত্রু titan le démon Dämon असुर दानवारि पुं० १५ দেব deity la divinité Götter देवता दामोदर पुं० ३० কৃষ্ণ god Kṛṣṇa le dieu Kṛṣṇa Gott Kṛṣṇa कृष्णजी दाविक त्रि० २३२ ভয়ংকর terrific terrifiant furchtbar भयङ्कर दिष्ट पु० १३८ সময়, কাল Time le temps Zeit (überhaupt) समय dīdhiti strī0 131 রশ্মি ray le rayon Lichtstrahl sūryake kiraṇa दुडि स्त्री० ३०१ কচ্ছপী a she-turtle la femelle tortue Schildkröten-weibchen कछुई दुरित क्ली० १६१ পাপ Sin le péché die Sünde पाप durgati strī0 267 নরক hell l'enfer die Hölle naraka दुर्गन्ध पु० १८१ অপ্রীতিকর গন্ধ ill smell l'odeur mauvais der Gestank दुर्गन्ध वि० १८१ দুর্গন্ধযুক্ত ill-smelling malodorant stinkig दुर्गन्धयुक्त दुर्द्दिन क्ली० १०५ মেঘচ্ছন্ন দিবস a cloudy day le jour couvert de nuage regnichter Tag मेघसे आच्छादित हुआ दिन droṇi strī0 285 কাঠের জলসেচনী a (wooden) basin le seau der Eimer naukāke khar̤ī naukāko secanī droṇī strī0 285 কাঠের জলসেচনী a (wooden) basin le seau der Eimer naukāke khar̤ī naukāko secanī द्रोहचिन्तन क्ली० १७४ পরের অনিষ্টচিন্তা injurious design le dessein nuisible das schmähend Vorhaben परद्रोहकी भावना dvijarāja pu0 108 চন্দ্র the Moon la lune der Mond candramā ### [26.p3.10](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.10) dvīpa pu0, klī0 241 জলমধ্যবর্তী স্থলভাগ an island l' île die Insel beṭa, dvīpa द्वमातुर पु० ५३ গণেশ god Gaṇeśa la divinité Gaṇeça Beiname Gaṇésas गणेशजी धनञ्जय पु० ७२ অগ্নি fire le feu Feuer आग dhaniṣṭhā strī0 116 নক্ষত্রবিশেষ a star une étoile der stern Dhaniṣṭhā dhaniṣṭhānakṣatra, śraviṣṭhānakṣatrake nāma ध्वान्त क्ली० २५३ অন্ধকার darkness l'obscurité Dunkelheit अँधेरी nakṣatra klī0 115 তারকা a star l'étoile der Stern nakṣatra nakṣatreśa puṃ0 108 চন্দ্র the Moon la lune der Mond candramā नन्दक पुं० ४२ বিষ্ণুর খড়্গ the sword of Viṣṇu le sabre de Viṣṇu Schwert des Viṣṇu विष्णुकी तलवार nabhasvat puṃ0 83 বায়ু wind le vent Wind pavana नमुचिसूदन पुं० ५६ ইন্দ্র god Indra le dieu Indra Beiname Indras इन्द्र नरक पुं० २६७ pretaloka, duḥkhabhogasthāna hell l'enfer die Hölle नरक नरवाहन पुं० ६० কুবের Kubera Kubera Kubera कुबेर नाग पुं २५७ নরাকার ফণ- লাঙ্গুলযুক্ত সর্প- বিশেষ a mythological serpent le serpent mythologique eime mythologische Schlange नाग नाद पुं २१२ শব্দ, ধ্বনি Sound le son der Ton शब्द नारक पुं २६७ নরক hell l'enfer die Hölle नरक नारक पुं २६७ নরকস্থ প্রাণী a denizen of hell, departed soul l'âme morte Höllen-bewohner, höllisch नरकवासी नारायण पुं २६ বিষ্ণু god Viṣṇu la divinité Viṣṇu Beiname Viṣṇus विष्णु nāvya klī0 283 নৌগম্য (নদ্যাদি) navigable navigable schiffbar, fahrbar naukā meṃ utaraneke yogya jala नास्तिकता स्त्री० १७४ পরলোভাদিব্যিষয়ে অবিশ্বাস heterodoxy, heresy l'hétérodoxie, l'hérésie die Ketzerei, der Irrglaube नास्तिकता, परलोक आदि विषय-की मिथ्या जानना ### [26.p3.11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p3.11) निकषात्मज पु० ८० রাক্ষস demon mauvais génie Fleischfresser राक्षस nimna tri0 288 গভীর deep profond tief gahara jala निरय पु० २६७ নরক hell l'enfer die Hölle नरक निरस्त क्ली० २०६ শীঘ্রোচ্চারিত বাক্য hurried (speech) parle à la hâte das flüchtige Gespräch जलदी कहे हुए वचन निऋति स्त्री० २६८ নরকস্থ অলক্ষ্মী hellish misfortune l'infortune infernale das höllische Unglück नरक में रहने-वाली अलक्ष्मी nirghoṣa pu0 212 শব্দ Sound le Son der Ton śabda निर्जर पु० १३ দেব deity la divinité Götter देवता nirhrāda puṃ0 212 শব্দ Sound le son der Ton śabda niśāpati puṃ0 107 চন্দ্র the Moon la lune der Mond candramā निशीथ पुं० १४२ মধ্যরাত্রি midnight le minuit Mitternacht आधी रात्रि niśīthinī strī0 136 রাত্রি night la nuit die Nacht rātri निषाद पुं० २१५ তন্ত্রী ও কণ্ঠোত্থিত স্বর-বিশেষ a musical note la note de musique die musikalische Taste वीणा से वा कण्ठ से उत्पन्न एक स्वर निसर्ग पुं० २५२ স্বভাব, প্রকৃতি nature la nature die Natur स्वभाव nisvana puṃ0 212 শব্দ Sound le son der Ton śabda nisvāna du0 212 শব্দ Sound le son der Ton śabda niḥśreyasa klī0 177 মোক্ষ beatitude, nihnava pu0 207 অস্বীকারস,ঢক nīra klī0 276 জল water l’ eau Wasser jala, pānī नील पु० १८४ kṛṣṇabarṇa, nīla- black, blue त्रि० १८४ kṛṣṇabarṇabiśiṣṭa, nīlabarṇabiśiṣṭa black, ### [26.p4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p4) dravya ### [26.p5.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.1) नीललोहित पु० ४७ শিব god Śiva la divinité Çiva Beiname Śivas शिवजी nīlāmbara pu0 37 বলরাম Kṛṣṇa’s brother la frère de Kṛṣṇa Kṛṣṇas Bruder बलदेवजी nīlāmbujanman klī0 316 নীল উৎপল a blue nāma nīhāra pu0 111 হিম frost la gelée der Frost hima, pāleke nāma nuti strī0 204 গুণকীর্তন praise l’éloge das Lob stuti nemi strī0 303 কূপের উপরিস্থ Brunnen kueṃ ke pāṭhikā नैर्ऋत पुं० ८१ রাক্ষস demon mauvais génie Leichenfresser राक्षस naukādaṇḍa puṃ0 287 naukāra দাঁড় the oar la rame das Ruder naukā ke ḍām̐r̤ā पक्ष पुं० १४८ পঞ্চদশ অহোরাত্র পরিমিত কাল a fortnight quinze jours die Halbmonat पंद्रह दिन पक्षिणी स्त्री० १४१ দিনদ্বয়মধ্যবর্ত্তী রাত্রি a night in between two days une nuit avec deux jours eine Nacht mit den beiden angrenzenden Tagen वर्तमान और आगन्तुक दिनों के मध्य की रात्रि पङ्क पुं० १६० পাপ Sin le péché die Sünde पाप पङ्क पुं० २५२ কাদা, পাঁক mud l'argile der Schlamm पङ्क, कीच paṅkeruha klī0 320 পদ্মফুল Lotus le lotus der Lotos padama puṣpa परिमल पुं १८० বিমর্দজাত সুগন্ধ a pleasing scent le doux parfum das liebenswürdig Parfüm मनको हरनेवाली घिसनेसे उत्पन्न हुई सुगंध परिवाह पुं २८३ jalaplābana, jalāśaẏe asammita jalera bahirgarmana inundation l’inondation die Überflutung जलके उफलाना परीवाह पुं २८२ jalaplābana, jalāśaẏe asammita jalera bahirgarmana inundation l’ inondation die Überflutung जलके उफलाना पशुपति पुं० ४४ শিব god Śiva la divinité Çiva Beiname Śivas शिवजी पाटल पुं० १८६ শ্বেতরক্ত (গোলাপী) pink (colour) rose (la couleur) Blassrot (die Farbe) मिले हुए सफेद और लालवर्ण ### [26.p5.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.2) pāṭala tri0 186 শ্বেতরক্ত বর্ণযুক্ত pink rose blassrot mile hue sapheda aura lāla varṇayukta पाण्डर पुं० १८४ শ্বেত বর্ণ White (colour) la blancheur das Weisse सफेद pāṇḍu tri0 184 শ্বেত White blanc weiss sapheda pāṇḍu tri0 184 শ্বেতপীতমিশ্র বর্ণবিশিষ্ট yellowish white blanc jaunâtre gelblich-weiss kucha pīlāpana mile hue sapheda (dravya) pāṇḍura tri0 184 শ্বেতপীতমিশ্র বর্ণবিশিষ্ট Yellowish white blanc jaunâtre weissgelb kucha pīlāpana mile hue sapheda (dravya) pāyas klī0 275 জল water l'eau Wasser jala, pānī pānīya klī0 276 জল water l'eau Wasser jala, pānī पाप क्ली० १६० দুষ্কর্ম Sin le péché die Sünde पाप पाप्मन् पु० १६० পাপ, দুষ্কর্ম Sin le péché die Sünde पाप tri0 184 সবুজ green vert grün hare dravyake nāma pāvaka puṃ 74 অগ্নি fire le feu Feuer agni tri0 187 কপিল বর্ণবিশিষ্ট tawny fauve gelbbraun vānarakese raṃgavālā tri0 187 কপিলবর্ণবিশিষ্ট tawny fauve gelbbraun vānarakese raṃgavālā पिनाक पुं० ४६ শিবের ধনু Śiva's bow l'arc de Çiva Śivas Bogen शिवके धनुष पिनाकिन् पुं० ४६ শিব god Śiva la divinité Çiva Gott Śiva शिवजी piśāca puṃ0 147 কপিলবর্ণবিশিষ্ট tawny fauve gelbbraun vānarakese raṃgavālā पुं० २२ দেবযোনিবিশেষ a demigod le demidieu Halbgott देवजाति pītāmbara tri0 184 হরিদ্রাবর্ণবিশিষ্ট Yellow jaune gelb pīlā (dravya) पीयूष पुं० ३२ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Gott Viṣṇu विष्णुजी पुण्यजन त्रि० १६२ সৎকর্ম্মকারী virtuous, pious vertueux, pieux tugendhaft, fromm धार्मिक पुं० ८१ রাক্ষস demon mauvais génie Fleischfresser राक्षस ### [26.p5.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.3) पुराण क्ली० १६७ ব্যাসাদিপ্ৰণীত পঞ্চলক্ষণাত্মক শাস্ত্র a Purāṇa, mythology la mythologie die Mythologie पुराण पुरावृत्त क्ली० १६६ পূর্ব্ববৃত্তপ্রতিपादক গ্রন্থ history l'historie die Geschichte इतिहास puruṣa puṃ0 157 আত্মা the soul l'âme die Seele ātmā, caitanya पुरुषोत्तम पुं० ३४ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Gott Viṣṇu विष्णुजी पुलक (टी०) क्ली० २४६ রোমহর্ষণ horripilation l'horripilation Haarsträuben रोमों के खड़े होना पुलोमजा स्त्री० ६१ ইন্দ্রপত্নী Indra's queen l'épouse d'Indra Indras Gattin इन्द्रकी रानी क्ली० २७६ জল water l'eau Wasser जल, पानी पुष्पधनु पु० ४० কামদেব cupid Cupidon Beiname des Liebesgottes कामदेव पुष्पधन्वन् पु० ४० কামদেব Cupid Cupidon Beiname des Liebesgottes कामदेव त्रि० १८१ দুর্গন্ধযুক্ত ill-smelling puant stinkig दुर्गन्धयुक्त pūrvadeva puṃ0 23 দেবশত্রু a titan le démon Dämon asura prasveda pu0 248 স্বেদ, ঘাম sweat la sueur der Schweiss garmī, pasīnā प्रहर पु० १४२ দিনরাতের আটভাগের এক ভাগ a watch, one-eighth of a day une période de trois heures ein Zeitraum von drei Stunden प्रहर (काल) prahelikā strī0 168 দুর্ব্বিজ্ঞেয়ার্থক প্রবন্ধ a riddle l'énigme das Rätsel durjñeyārthaka prabandha prācī strī0 66 পূর্ব্বদিক্ the East l'est der Osten pūrva diśā prāṇa pu0 84 দেহস্থ বায়ু-বিশেষ breath l'haleine der Wind des Körpers śarīrameṃ rahanevāle pavanake bheda प्राह्ण पु० १३८ দিবসের প্রথমভাগ forenoon la matinée der Vormittag प्रातःकाल प्रेत पु० २६८ নরকস্থ প্রাণী a departed soul l'âme morte Höllen-bewohner, höllisch नरकस्थ प्राणी ### [26.p5.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.4) प्रोष्ठपदा स्त्री० ११८ পূর্ব্বভাদ্রপদ নক্ষত্র the wing of Pegasus le Pégase Name eines doppel Stern पूर्वभाद्रपद नक्षत्र बडवानल पुं ७६ সমুদ্রাগ্নি Submarine fire sous-marin feu das Feuer in Ozean बड़वानल barhirmukha puṃ 16 দেব deity le dieu Götter devatā barhis puṃ 73 অগ্নি fire le feu Feuer āga barhiḥśuṣman puṃ 73 অগ্নি fire le feu Feuer agni बल पुं ३८ বলরাম Kṛṣṇa's brother le frère de Kṛṣṇa Kṛṣṇas Bruder बलदेव बलदेव पुं ३७ বলরাম Kṛṣṇa's brother le frère de Kṛṣṇa Kṛṣṇas Bruder बलदेव बलभद्र पुं ३६ বলরাম Kṛṣṇa's brother le frère de Kṛṣṇa Kṛṣṇas Bruder बलदेव बलिध्वंसिन् पुं ३५ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Beiname Viṣṇus विष्णुजी bṛhadbhānu puṃ0 74 অগ্নি fire le feu Feuer agni ब्रह्मपुत्र पुं० २६५ স্থাবর বিষবিশেষ a kind of poison l'espèce de venin Giftsorte विषके भेद ब्रह्मसू पुं० ४० কামদেব Cupid Cupidon Beiname des Liebesgottes कामदेव ब्राह्म (अहोरात्र) पुं० १२६ দেবগণের দ্বিসহস্র যুগ পরিমিত কাল (ব্রহ্মার অহোরাত্র) a day of Brahman le jour de Brahman der Tag des Brahmans ब्रह्माके दिवस भ क्ली० ११५ নক্ষত্র a star l’étoile der Stern नक्षत्र bhagavat puṃ0 24 বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha buddha, jina bhaṅga puṃ0 277 ক্ষুদ্রতরঙ্গ a wave la vague die Welle jalakī taraṅga भट्टारक पुं० २२५ রাজা (নাট্যোক্তি) the king le roi der König राजा भट्टिनी स्त्री० २२६ পাটরানী ভিন্ন অন্য রাজমহিষী (নাট্যোক্তি) a wife of the king l'épouse de roi die Herrscherin राजपत्नी भद्र क्ली० १६३ কল্যাণ happiness le bonheur das Glück कल्याण " त्रि० १६३ কল্যাণকর salutary salutaire heilsam कल्याणकर ### [26.p5.5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.5) भद्रपदा स्त्री० ११८ উত্তরভাদ্রপদ নক্ষত্র the wing of Pegasus le Pégase Name eines doppel Stern उत्तरभाद्रपद नक्षत्र भय क्ली० २३४ ভীতি, ত্রাস terror l'horreur der Terror भीति, डर " त्रि० २३३ ভয়ানক terrific terrifiant furchtbar भीषण " क्ली० २३३ ভয়ানক রস terrific sentiment le sentiment d'horreur das Entsetzen भयानक रस भयङ्कर त्रि० २३३ ভয়ঙ্কর terrific terrifiant furchtbar भीषण भर पुं० ८७ অতিমাত্র excessive excessif übermässig अतिशय भव्यं पुं० ४७ শিব god Śiva le dieu Çiva Gott Śiva शिवजी bhartsana klī0 205 অপকারার্থ বচন a reproach le reproche der Tadel tiraskāra, bhartsanā bhartṛdāraka puṃ0 225 যুবরাজ (নাটোক্তি) a prince le prince der Prinz rājaputra bhartṛdārikā strī0 225 রাজকুমারী (নাটোক্তি) a princess la princesse die Fürstin rājakumārī भव पुं० ४८ শিব god Śiva la divinité Çiva Beiname Śivas शिवजी भवानी स्त्री० ५२ দুর্গা goddess Durgā la déesse Durgā Göttin Durgā दुर्गादेवी भविक क्ली० १६३ কল্যাণ happiness le bonheur das Glück कल्याण त्रि० १६३ কল্যাণকর salutary salutaire heilsam कल्याणकर भव्य क्ली० १६३ কল্যাণ happiness le bonheur das Glück कल्याण त्रि० १६३ কল্যাণকর Salutary salutaire heilsam कल्याणकर भाद्र पुं० १५२ যে মাসে ভাদ্রপদানক্ষত্র- যুক্ত পূর্ণিমা হয় the month of Bhādra le mois bhādra der Monat Bhādra भादों मास भीम पुं० ४८ শিব god Śiva le dieu Çiva Gott Śiva शिवजी भीषण त्रि० २३३ ভয়ঙ্কর terrific terrifiant furchtbar भीषण भीष्म त्रि० २३३ ভয়ঙ্কর terrific terrifiant furchtbar भीषण भीष्मसू त्रि० २३३ ভয়ঙ্কর terrific terrifiant furchtbar भीषण ### [26.p5.6](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.6) bhuvana klī0 275 জল water l'eau Wasser jala, pānī पुं २७६ gṛhādira jalaniḥsāẏaṇa-patha, nardamā a drain le caniveau der Drän जल निकलनेके जाल भ्रष्ट क्लीं २०६ শীঘ্রোচ্চারিত বাক্য hurriedly spoken parlé à la hâte die eilig redende Sprache शीघ्रतासे उच्चारित वचन मकरध्वज पुं ८० কামদেব Cupid Cupidon Beiname des Liebesgottes कामदेव मकरमुखा (टी०) स्त्री० ३१४ পয়ঃপ্রণালী an aqueduct l' aqueduc eine Wasserleitung पनार, नहर matsyavedhanī strī0 260 বড়িশ a fish-hook l'hameçon der Angelhaken machalī pakar̤aneke kāṃṭā मत्सी स्त्री० २६२ স্ত্রীমৎস্য a she-fish la femelle poisson das Fischweibchen स्त्री मछली मल्लिका स्त्री० १६५ প্রশংসনীয় excellent, eminent excellent, bon glücklich, vortrefflich अच्छा, उमदा मदन पु० ३८ কামদেব Cupid Cupidon Beiname des Liebesgottes कामदेव मद्गुर पु० २६५ মাগুরমাছ a kind of fish l'espèce de poisson eine Fischsorte मगरी मछली त्रि० १७६ মিষ্ট (দ্রব্য) sweet doux süss मिठा मधुपि पु० ३३ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu der gott Viṣṇu विष्णुजी मध्य क्ली० २२२ নৃত্যগীতবাদ্যের তাল-ক্রিয়াদির প্রকারভেদ the medium tempo in music le temps moyen das mitte Zeitmass गीत, नाच और बाजाके मध्यलय मर्मर पुं २१२ বস্ত্র বা পত্রের ধ্বনি rustling (sound) le bruissement das Rascheln वस्त्र और पत्तोंके शब्द महादेव पुं ४६ শিব god Śiva le dieu Çiva Gott Śiva महादेव महारौरव पुं २६७ নরকবিশেষ a hell une variété d'enfer die Höllenart नरकके भेद महेश्वर पुं ४४ শিব god Śiva le dieu Çiva Gott Śiva महादेव महोत्पल क्लीं० ३१६ পদ্মফুল a Lotus le lotus der Lotos कमल ### [26.p5.7](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.7) माघ पुं १५० যে মাসে মঘानক্ষত্রযুক্ত পূর্ণিমা হয় the month Māgha le mois māgha der Monat Māgha माघ मास mātariśvan puṃ 82 বায়ু wind le vent Wind pavana मातलि पुं ६२ ইন্দ্রসারথি Indra’s charioteer le pilote d'Indra Indras Wagenlenker इन्द्रके सारथी माधव पुं ३१ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Gott Viṣṇu विष्णुजी मानस क्लीं १६६ মন the mind l'intelligence das Herz मन māyādevīsuta puṃ 26 বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha buddha, jina mārajit puṃ 24 বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha buddha, jina māriṣa puṃ 227 মান্য ব্যক্তি (নাট্যোক্তি) Mister Monsieur Herr mānya vyakti mārya puṃ 227 মান্য ব্যক্তি (নাট্যোক্তি) Mister Monsieur Herr mānya vyakti मास् पुं० १४६ পক্ষদ্বয় পরিমিত কাল a month le mois der Monat मास, महीना मास पुं० १४८ পক্ষদ্বয় পরিমিত কাল a month le mois der Monat मास, महीना मिथ्याभियोग पुं० २०३ মিথ্যা দূষণ a groundless demand l'exigence malfondée das grundlos verlangen झूठे दोष लगाना मिथ्याभि- शंसन क्ली० २०३ মিথ্যাদূষণ a false accusation fausse accusation die unrichtige Anklage झूठे दोष लगाना मीनकेतन पुं० ३८ কামদেব Cupid Cupidon Beiname des Liebesgottes कामदेव मुहूर्त पुं० १४७ দ্বাদশক্ষণ পরিমিত কাল a period consisting of 12 Kṣaṇas, an hour douze Kṣaṇas, une heure zwölf Kṣaṇas, eine Stunde बारह क्षणोंका नाम मृग पुं० १२० মৃগশিরানক্ষত্র the Orion l'Orion das Sternbild Mṛgaśiras मृगशिरानक्षत्र मृगतृष्णा स्त्री० १३४ জলাভাস, জলভ্রম mirage le mirage die Luftspiegelung जलभ्रान्ति मृगशिरस् क्ली० १२० মৃগশিরানক্ষত্র the Orion l'Orion das Sternbild Mṛgaśiras मृगशिरा नक्षत्र ### [26.p5.8](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.8) मृगशिरा स्त्री० १२० মৃগশিরানক্ষত্র the Orion l'Orion das Sternbild Mṛgaśiras मृगशिरा नक्षत्र मृगशीर्ष पुं० १२० মৃগশিরা নক্ষত্র the Orion l'Orion das Sternbild Mṛgaśiras मृगशिरा नक्षत्र mṛgāṅka puṃ0 108 চন্দ্র the Moon la lune der Mond candramā मृड पुं० ४६ শিব god Śiva le dieu Çiva Gott Śiva शिवजी मृत्युञ्जय पुं० ४६ শিব god Śiva le dieu Çiva Beiname Śivas शिवजी मैत्रावरुण पुं० ११४ অগস্ত্য (মুনি), নক্ষত্রবিশেষ a sage, a star le sage, l'astre ein Stern, Name eines vedischen Ṛṣi अगस्त्यमुनि, नक्षत्रके भेद मैत्रावरुणि पुं० ११४ অগস্ত্য, নক্ষত্রবিশেষ a sage, a star le sage, l'astre ein Stern, Name eines vedischen Ṛṣi अगस्त्यमुनि, नक्षत्रके भेद म्लिष्ट क्ली० २१० অব্যক্ত বচন an indistinct speech parle indistinctement das unklare Gespräch अस्पष्ट वचन, अप्रतीक वचन rūp strī0 236 ক্রোধ anger la fureur der Zorn krodha, gaum̐ssā rūṣā strī0 236 ক্রোধ Wrath la fureur der Zorn krodha, gaum̐ssā रेवतीरमण पु० ३७ বলরাম Kṛṣṇa's brother le frère de Kṛṣṇa Kṛṣṇas Bruder बलदेव rodhas klī0 260 তট a bank le bord das Ufer nadīke kinārā रोमविक्रिया स्त्री० २४६ পুলক, রোমাঞ্চ horripilation l'horripilation Haarsträuben रोमोंके खड़ा होना रोमहर्ष ण क्ली० २४६ রোমাঞ্চ horripilation l'horripilation Haarsträuben रोमोंके खड़ा होना रोमाञ्च पु० २४६ লোমহর্ষণ horripilation l'horripilation Haarsträuben रोमोंके खड़ा होना रोमोद्गम (टी०) पु० २४६ রোমাঞ্চ horripilation l'horripilation Haarsträuben रोमोंके खड़ा होना रोहित् पुं २६५ রূইমাছ a kind of fish l’espèce de poisson eine Fischsorte रोहु मछली ### [26.p5.9](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.9) tri0 184 লাল রঙের red rouge rot lāla (dravya) पुं २६४ রূইমাছ a variety of fish l'espèce de poisson eine Fischsorte रोहु मछली rohitāśva puṃ 74 অগ্নি fire le feu Feuer agni, āga रौरव त्रि० २३३ মহাক্রোধযুক্ত angry, furious furieux wütend कोपन पुं २६७ নরকবিশেষ a hell une variété d'enfer eine Hölle नरकके भेद रौहिणेय पुं ३७ বলরাম Kṛṣṇa's brother le frère de Kṛṣṇa Kṛṣṇas Bruder बलदेव लक्ष्मीपति पु० ३४ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Gott Viṣṇu विष्णुजी लघु क्ली० ८५ ক্ষিপ্ৰভাবে quickly rapidement Schnell शीघ्रतासे लम्बोदर पु० ५४ গণেশ god Gaṇeśa le dieu Gaṇeça Beiname Gaṇeśas गणेशजी लेख पुं० १५ দেব deity la divinité Götter देवता लेखर्षभ पुं० ५८ ইন্দ্র name of Indra nom d'Indra Beiname Indras इन्द्र tri0 185 লাল red rouge rot lāla (dravya) वज्र पुं० क्ली० ६३ অশনি thunderbolt coup de foudre Donnerkeil वज्र वज्राशनि पुं० स्त्री० ६४ বজ্র thunderbolt coup de foudre Donnerkeil वज्र वज्रनिष्पेष पुं १०३ বজ্রপাতশব্দন a clap of thunder coup de tonnerre der Donnerschlag वज्रके शब्द vaḍiśa klīṃ0 260 বড়শী a fish-hook l'hameçon der Angelhaken machalī pakar̤aneke kāṃṭā, baṃsī vaḍiśā strī0 260 বড়শী a fish-hook l'hameçon der Angelhaken machalī pakar̤aneke kāṃṭā, baṃsī vaḍiśī strī0 260 বড়শী a fish-hook l'hameçon der Angelhaken machalī pakar̤aneke kāṃṭā, baṃsī वत्सनाभ पुं २६५ স্থাবরবিষবিশেষ a variety of poison l'espèce de venin Giftsorte विषके भेद वत्सर पुं १४६ অয়নদ্বয় পরিমিত কাল a year l'année das Jahr वर्ष वन पुं १५५ ষড়ৃতুব্যাপী কাল a year l'année das Jahr वर्ष ### [26.p5.10](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.10) vanamālin klīṃ0 275 জল water l'eau Wasser jala वपा पुं ३५ কৃষ্ণ god Kṛṣṇa le dieu Kṛṣṇa Beiname Kṛṣṇas कृष्ण varāṭaka strī0 256 গর্ত, গহ্বর a hole le creux das Loch cheda, randhra वर्षाभ्वी (असाधु) स्त्रीं० ३०० স্ত্রী-ভেক a she-frog la femelle grenouille das Froschweibchen स्त्रीमेढक varṣopala puṃ 105 বৃষ্টিশিলা, শিল hailstone le grêlon das Hagelkorn barphase gire hue pattharoṃke nāma त्रि० १८३ śbetabarṇabiśiṣṭa White blanc weiss सफेद वसन्त पुं १५३ চৈত্রবৈশাখমাসব্যাপী ঋতু the spring le printemps der Frühling वसन्त ऋतु वसुदेव पुं ३६ কৃষ্ণের পিতা father of Kṛṣṇa le père de Kṛṣṇa der Vater des Kṛṣṇa कृष्णके पिता vahni puṃ 72 অগ্নি fire le feu Feuer agni वाक्य क्ली० १६२ ākāṅkṣā, yogyatā o āsattiyukta tiṅ,subanta-samuccaẏa a sentence la proposition der Satz तिङ्-सुबन्त समूह और कारकयुक्त क्रिया vācaka puṃ 162 অর্থের বাচক পদ a word le terme das Wort vyākaraṇaśuddha śabda वादित्र क्ली० २१८ বাদ্যযন্ত্র a musical instrument l'instrument de musique das Musikinstru-ment तत आदि चारों बाजोंका इकट्ठा नाम वाद्य क्ली० २१८ সঙ্গীতসাধক যন্ত্র a musical instrument l'instrument de musique das Musikinstru-ment तत आदि चारों बाजोंका इकट्ठा नाम वामदेव पुं० ४६ শিব god Śiva le dieu Çiva Beiname Śivas शिवजी वायु पुं० ८२ পবন wind le vent Wind पवन vāyusakha puṃ0 74 অগ্নি fire le feu Feuer agni vāyusakhā puṃ0 74 অগ্নি fire le feu Feuer agni विघ्नराज पुं० ५३ গণেশ god Gaṇeśa le dieu Gaṇeça Gott Gaṇeśa गणेशजी ### [26.p5.11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.11) vicchitti strī0 246 হাববিশেষ a sort of amorous dalliance le flirtage porté à l'amour die Tändelei striyoṃke śṛṅgāra-bhāvase utpanna vilāsake bheda vijñāna klī0 175 মোক্ষ ভিন্ন অন্যনিমিত্তক জ্ঞান Knowledge of Arts la connaissance d'arts das profanes Wissen mokṣase anyatra śilpaśāstra ādi śāstrameṃ buddhi lagānā vitatha klī0 210 মিথ্যা (বাকা) false faux falsch mithyā विदारक पुं० २८३ śuṣka nadī prabhṛti sthāne jalābasthānera garta, jalasthita taraṅgaśilā prabhṛti a temporary well le petit puits, der zeitweise Brunnen सूखी नदीके गड़हे विद्याधर पुं० २१ দেবযোনিবিশেষ a demigod le demi-dieu Halbgott देवजाति विद्युत् स्त्री० १०३ তড়িৎ lightning l'éclair der Blitz बिजली विद्वेष पुं० २३८ শত্রুতা enmity l'inimitié die Feindschaft बैर विधु पुं० ३६ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Beiname Viṣṇus विष्णुजी विनायक पुं० २५ বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Beiname Buddhas बुद्ध, जिन पुं० ५३ গণেশ god Gaṇeśa le dieu Gaṇeça Beiname Gaṇeśas गणेशजी विष्णु पुं० २६ केशव god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Gott Viṣṇu केशवजी विष्वक्सेन पुं० ३२ বিষ্ণু a name of Viṣṇu nom de Viṣṇu Beiname Viṣṇus विष्णुजी विसप्रसून क्ली० ३२० পদ্মফুল a lotus le lotus der Lotos कमल विसंवाद पुं० २५० মিথ্যাখ্যান, অঙ্গীকার পালন না করা deceit la fourberie die Falschheit झूठ बोलना, वंचना बिसिनी स्त्री० ३१६ পদ্ম, পদ্মসমূহ, পদ্ম-যুক্ত সরোবর lotus, an assemblage of lotuses, a lotus-pond lotus, l'assemblage de lotus, la pièce d'eau pleine de lotus Wasserrose, eine Gruppe der Wasser-rose, Lotusteich कमल, कमल-समूह, कमलयुक्त सरोवर ### [26.p5.12](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.12) विस्र क्ली० १९२ অপক্কমাংসাদির গন্ধ a smell like that of raw meat l'odeur semblable à viande cru muffige Geruch कच्चे मांसके गन्ध विस्र त्रि० १५२ অপক্কমাংসাদির গন্ধযুক্ত smelling like raw meat pleine de la odeur semblable à viande cru voll von muffiger Geruch कच्चे मांसके गन्ध युक्त vihasita klī0 246 মাঝারি হাসি a laugh le rire das Lachen madhyama hāsya वीणा स्त्री० २१७ tantrīyukta bādyayantrabiśeṣa a lute le luth die Laute वीणा vītihotra pu0 72 অগ্নি fire le feu Feuer agni वीर्य क्ली० २४२ অভিশয়িত উৎসাহ fortitude l'énergie superbe der prächtige Heldenmut atiśaya utsāha वीर्या स्त्री० २४३ অভিশয়িত উৎসাহ fortitude l'énergie superbe der prächtige Heldenmut atiśaya utsāha वृजिन क्ली० १६० পাপ sin le péché die Sünde पाप vṛttānta pu0 200 সমাচার news, Mitteilung vārttā, samācāra वृद्धश्रवस् पु० ५७ ইন্দ্র name of Indra nom d'Indra Beiname Indras इन्द्र वृन्दारक पु० १६ দেব deity la divinité Götter देवता वृषध्वज पु० ४८ শিব name of Śiva nom de Çiva Beiname Śivas शिवजी vetravatī strī0 313 নদবিশেষ, বেতোয়া নদী the river Vetravati वेत्रवती (betoyā) nadī veda pu0 164 শ্রুতি the Veda, वेपथु पु० २५२ কম্প tremor le tremblement das Zittern कांपना वेशन्त पु० ३०७ ḍobā, kṣudra jalāśaẏa a cesspool, Senkgrube छोटी तलैया वैकुण्ठ पुं ३० বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Gott Viṣṇu विष्णुजी वैर क्ली० २३८ শত্রুতা enmity l’inimitié die Feindschaft शत्रुता, दुश्मनी वैशाख पुं १५१ যে মাসে বিশাখানক্ষত্র-যুক্ত পূর্ণিমা হয় the month Vaiśākha le mois vaiçākha der Monat Vaiśākha वैशाख मास ### [26.p5.13](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.13) vaiśvānara puṃ 72 অগ্নি fire le feu Feuer agni vyākaraṇa klī0 165 śiṣṭaশব্দের অন্বাখ্যান-মূলক শাস্ত্র (বেদাঙ্গ) grammar la grammaire die Grammatik vyākaraṇa śāstra शम्पा स्त्री० १०२ বিদ্যুৎ lightning l'éclair der Blitz बिजली शम्ब पु० ६४ বজ্র thunderbolt coup de foudre Donnerkeil वज्र śambara klī0 277 জল water l'eau Wasser jala, pānī शम्बरारि पु० ३६ কামদেব cupid Cupidon Beiname des Liebesgottes कामदेव शम्भु पु० ४४ শিব god Śiva le dieu Çiva Gott Śiva शिवजी śayana klī0 250 নিদ্রা sleep le sommeil der Schlaf śayana karanā, nīṃda jānā शरद् स्त्री० १५५ āśbina-kārttika-māsabyāpī ṛtu the Autumn l'automne der Herbst शरत् ऋतु स्त्री० १५६ বৎসর a year l'année das Jahr वर्ष शरावती स्त्री० ३१३ নদীবিশেষ the river Śarāvatī le fleuve Çarāvatī der Fluss Śarāvatī शरावती नदी शरीरिन् पुं १६६ জীব an animal, a sentient being l'animal, l'être sensible das Tier, das fühlende Geschöpf जीव, प्राणी शर्व पुं ४५ শিব god Śiva le dieu Çiva Beiname Śivas शिवजी śarvarī strī0 136 রাত্রি night la nuit die Nacht rātri शर्वाणी स्त्री० ५२ দুর্গা goddess Durgā la déesse Durgā Göttin Durgā दुर्गादेवी शबल पुं १८८ বিচিত্র বর্ণ variegated (colour) bigarré (la couleur) Vielfarbe चित्र वर्ण शशधर त्रि० १८८ বিচিত্রবর্ণবিশিষ্ট variegated bigarré vielfarbig चित्रवर्णयुक्त क्ली० १६४ কল্যাণ happiness le bonheur das Glück कल्याण शंव त्रि० १६४ কল্যাণকর salutary salutaire heilsam कल्याणकर शाक्यसिंह पुं ६४ বজ্র thunderbolt coup de foudre Donnerkeil वज्र शाक्यमुनि पुं २६ বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Beiname Buddhas बुद्ध, जिन ### [26.p5.14](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.14) शाठ्य पुं २६ বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha बुद्ध, जिन शारद पुं १५६ বৎসর a year l'année das Jahr वर्ष शीतल त्रि० ११३ himasparśabiśiṣṭa, ṭhāṇḍā cold, frigid froid Kalt शीतल, ठंडा śukra puṃ0 75 অগ্নি fire le feu Feuer agni शुक्ल पुं० २३ দৈত্যশত্রু demon, titan le démon Dämon असुर śuci puṃ0 76 অগ্নি fire le feu Feuer agni पुं० १५१ আষাঢ় মাস the month Āṣāḍha le mois āṣāḍha der Monat Āṣāḍha आषाढ़ मास शुभ क्ली० त्रि० १६३ १६३ কল্যাণ কল্যাণকর happiness salutary le bonheur salutaire das Glück heilsam कल्याण कल्याण कर शुभात्मिका स्त्री० २०७ শুভাত্মক বাক্য auspicious speech le discours propice das glückliche Gespräch शुभकर वचन शुभ्र त्रि० २०७ শুভকর auspicious propice glücklich शुभकर śubhrāṃśu pu0 107 চন্দ্র the Moon la lune der Mond candramā śuṣi strī0 256 গর্ত, গহ্বর a hole le creux das Loch cheda, randhra शुषिर क्ली० २१७ বংশী প্রভৃতি বাদ্যযন্ত্র a wind-instrument les instruments à vent das Blasinstrument बंशी आदि बाजेका नाम क्ली० २५५ রন্ধ্র, গর্ত a hole le creux das Loch रन्ध्र, छेद त्रि० २५६ সরন্ধ্র, গর্তযুক্ত perforated, with a hole perforé durchlöchert छेद युक्त śūṣī strī0 256 গর্ত a hole le creux das Loch cheda, randhra śūṣma pu0 73 অগ্নি fire le feu Feuer agni śuṣman pu0 73 অগ্নি fire le feu Feuer agni शूलिन् पु० ४४ শিব god Śiva le dieu Çiva Gott Śiva शिवजी शृङ्गी स्त्री० ३०१ মদ্‌গুরজাতীয় মৎস্য a kind of fish une espèce de poisson eine Fischsorte मगरी मछली श्रावणिक पु० १५२ শ্রাবণমাস the month Śrāvaṇa le mois çrāvaṇa der Monat Śrāvaṇa श्रावण मास ### [26.p5.15](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.15) श्रीकण्ठ पु० ४६ শিব god Śiva le dieu Çiva Beiname Śiva शिवजी śrīghana pu0 25 বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha buddha, jina श्रीपति पु० ३४ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Beiname Viṣṇus विष्णुजी श्रीवत्स पु० ३६ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Beiname Viṣṇus विष्णुजी श्रीवत्स-लाञ्छन पु० ३६ বিষ্ণু god Viṣṇu le dieu Viṣṇu Beiname Viṣṇus विष्णुजी सङ्कर्षण पुं ३७ বলরাম Kṛṣṇa’s le frère de Kṛṣṇa Kṛṣṇas Bruder बलदेव सङ्गत क्ली० २०८ যথাযোগ্য বাক্য Apposite speech le discours approprié das entsprechende योग्य वचन Gespräch सचि त्रि० २०८ যথাযোগ্য apposite approprié entsprechend योग्य सची स्त्री० ६६ ইন্দ্রপত্নী Indra's Queen l'épouse d'Indra Indras Gattin इन्द्रकी रानी स्त्री० ६१ ইন্দ্রপত্নী Indra's l'épouse d'Indra Indras Gattin इन्द्रकी रानी सतत क्ली० ८६ অবিরত continually perpétuellement unaufhörlich नित्य सत्त्व क्ली० १६८ সাংখ্যাদি শাস্ত্রোক্ত one of the une qualité de eine Qualität der सत्त्वगुण सत्य क्ली० २१० তথ্যবাক্য true la vérité die Wahrheit सत्यवाक्य त्रि० २१० সত্যনিষ্ঠ truthful véritable redlich सत्य सत्वर क्ली० ८५ দ্রুতভাবে quickly rapidement schnell शीघ्रतासे sadāgati puṃ 82 বায়ু wind le vent Wind pavana Karatoyā समय पुं० १३६ কাল Time le temps Zeit überhaupt समय, काल samantabhadra puṃ0 24 বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha buddha, jina samā strī0 (bahu0) 156 বৎসর a year l'année das Jahr varṣa समाकर्पिन् पुं० १८१ দূরপ্রসারী গন্ধ far-spreading fragrance l'odeur à longue portée der weittragende Geruch दूरप्रसारी गन्ध ### [26.p5.16](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26.p5.16) त्रि० १८१ দূরপ্রসারী গন্ধযুক্ত having far-spreading fragrance pleine d'odeur à longue portée voll von weittra-gende Geruch दूरप्रसारी गन्धयुक्त sarila klī0 274 জল water l'eau Wasser jala, pānī सर्पी स्त्री० २६० স্ত্রীসর্প a female snake la femelle serpent das Schlangenweibchen सर्पस्त्री सर्व पु० ४५ শিব god Śiva le dieu Çiva gott Śiva शिवजी sarvajña pu0 23 বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha buddha, jina sarvatomukha klī0 276 জল water l'eau Wasser jala, pānī सर्वमङ्गला स्त्री० ५२ দুর্গা goddess Durgā la déesse Durgā Göttin Durgā दुर्गादेवी sarvārthasiddha pu0 26 বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha buddha, jina salira klī0 274 জল water l'eau Wasser jala, pānī salila klī0 274 জল water l'eau Wasser jala, pānī सहस्रदंष्ट्र पुं २६३ বোয়াল মাছ a sheat fish l'espèce de poisson d'eau douce eine Fischsorte मछलीके भेद सहस्रपत्र पुं ३१६ পদ্মফুল a Lotus le lotus der Lotos कमल संकल्प पुं १७२ মানসব্যাপারবিশেষ, ইচ্ছা a resolve la résolution der Entschluss मनकी कामना संकुल क्लीं० २०६ পরস্পরবিরুদ্ধ বাক্য inconsistent speech le discours inconsequent das verworren Gespräch पूर्वापर विरुद्ध वचन संग्रह पुं १६६ সংক্ষেপনিবন্ধক গ্রন্থ, সংকলন গ্রন্থ an abridgement, a compilation l'abrégé, la compilation die Sammlung, der Auszug संक्षेप ग्रन्थ, संग्रह ग्रन्थ त्रि० १८३ śbetabarṇabiśiṣṭa white blanc weiss सफ़ेद siddhārtha pu0 26 বুদ্ধদেব Buddha Bouddha Buddha buddha, jina _First 37 of 44 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26)_ --- Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.other.mukuta.26) · Pramāṇa