<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Mukuta](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta) › 9

# Mukuta 9

Mukuṭa 9

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [9.112](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112) — 13 parts
- [9.124](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124) — 14 parts
- [9.121-2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.121-2) — 4 parts

### [9.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.p1)

aryamā  
ādityaḥ  
dvādaśātmā  
divākaraḥ  
bhāskaraḥ  
ahaskaraḥ  
prabhākaraḥ,  
vibhākaraḥ  
bradhnaḥ  
bhāsvān  
vivasvān  
saptāśvaḥ  
haridaśvaḥ  
uṣṇaraśmiḥ  
vikartanaḥ  
arkaḥ  
mārtaṇḍaḥ

### [9.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.p2)

mārtāṇḍaḥ

### [9.p3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.p3)

mihiraḥ

### [9.p4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.p4)

mahiraḥ

### [9.p5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.p5)

aruṇaḥ  
pūṣā  
dyumaṇiḥ  
taraṇiḥ  
mittraḥ  
citrabhānuḥ  
virocanaḥ  
vibhāvasuḥ,  
grahapatiḥ  
tviṣāmpatiḥ  
gīrpativad ‘aharpatiḥ’  
aharpatiḥ  
bhānuḥ  
haṃsaḥ  
sahasrāṃśu  
tapanaḥ

### [9.p6](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.p6)

tāpanaḥ

### [9.0](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.0)

savitā  
raviḥ  
māṭharaḥ  
piṅgalaḥ  
daṇḍaḥ  
sūrasūtaḥ  
aruṇaḥ  
anūruḥ  
kāśyapiḥ  
garuḍāgrajaḥ  
paridhiḥ  
upasūryakam  
maṇḍalam  
kiraṇaḥ  
usraḥ  
mayūkhaḥ  
aṃśuḥ  
gabhastiḥ  
ghṛṇiḥ  
dhṛṣṇiḥ  
bhānuḥ  
karaḥ  
marīciḥ  
dīdhitiḥ  
prabhā  
ruk, tviṭ, bhā,  
bhās  
ruciḥ  
chaviḥ, dyutiḥ  
dīptiḥ  
rociḥ  
śociḥ  
prakāśaḥ  
dyotaḥ  
ātapaḥ  
koṣṇam  
kavoṣṇam  
kaduṣṇam  
mandoṣṇam  
tigmam

### [9.0-2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.0-2)

digvarga-vivaraṇam (kha)

### [9.103](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.103)

4| atha kālavargaḥ  
kālo diṣṭo'pyanehā'pi samayo'pyatha pakṣatiḥ

### [9.104](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.104)

pratipad dve ime strītve tadādyāstithayo dvayoḥ  
ghasro dināhanī vā tu klībe divasavāsarau

### [9.105](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.105)

pratyūṣo'harmukhaṃ kalya⁴⁰⁴muṣaḥpratyūṣasī api  
prabhātañca dinānte tu sāyaḥ⁴⁰⁵sandhyā pitṛprasūḥ

### [9.106](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.106)

prāhṇāparāhlamadhyāhnāstrisandhyamatha śarvarī  
niśā niśīthinī rātristriyāmā kṣaṇadā kṣapā

### [9.107](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.107)

vibhāvarītamasvinyau rajanī yāminī tamiḥ⁴⁰⁶  
tamisrā tāmasī rātrijryotsnī candrikayānvitā

### [9.108](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.108)

āgāmivartamānāharyuktāyāṃ⁴⁰⁷ niśi pakṣiṇī  
gaṇarātraṃ niśā bahvyaḥ pradoṣo rajanīmukham

### [9.109](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.109)

ardharātraniśīthau dvau dvau yāmapraharau samau  
sa parvasandhiḥ pratipat pañcadaśyoryadantaram

### [9.110](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.110)

pakṣāntau pañcadaśyau dve pauṇamāsī tu pūrṇimā  
kalāhīne sānumatiḥ pūrṇe rākāniśākare

### [9.111](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.111)

amāvāsyā tvamāvasyā darśaḥ sūryendusaṅgamaḥ  
sā dṛṣṭenduḥ sinīvālī sā naṣṭendukalā kuhūḥ

### [9.112](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112)

uparāgo graho rāhugraste tvindau ca pūṣṇi ca  
sopaplavoparaktau dvāvabhyutpāta upāhitaḥ

### [9.112.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p1)

ekayoktyā puṣpavantau divākaraniśākarau  
ahaḥ  
divasaḥ  
vāsaraḥ  
pratyūṣaḥ  
aharmukham  
kalyam  
uṣaḥ  
pratyūṣaḥ  
prabhātam  
sāyaḥ  
sandhyā  
pitṛprasūḥ

### [9.112.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p2)

sandhā

### [9.112.p3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p3)

prāhnaḥ  
aparāhnaḥ  
madhyāhnaḥ  
trisandhyam

### [9.112.p4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p4)

trisandhyā

### [9.112.p5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p5)

tamasvinī  
rajanī

### [9.112.p6](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p6)

rajaniḥ

### [9.112.p7](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p7)

yāminī  
tamiḥ

### [9.112.p8](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p8)

tamī

### [9.112.p9](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p9)

tamā

### [9.112.p10](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p10)

tamisrā  
tāmasī  
jyotsnī  
pakṣiṇī  
gaṇarātram  
pradoṣaḥ

### [9.112.p11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p11)

rajanīmukham

### [9.112.p12](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p12)

ardharātraḥ  
niśīthaḥ  
yāmaḥ  
praharaḥ  
parvasandhiḥ  
pakṣāntaḥ  
paurṇamāsī  
pūrṇimā  
anumatiḥ  
rākā  
amāvāsyā  
amāvasyā  
darśaḥ  
sūryendusaṅgamaḥ  
sinīvālī  
kuhūḥ

### [9.112.p13](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.112.p13)

kuhuḥ

### [9.113](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.113)

uparāgaḥ  
aṣṭādaśa nimeṣāstu kāṣṭhā triṃśat tu tāḥ kalāḥ

### [9.114](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.114)

tāstu triṃśat kṣaṇaste tu muhūrto dvādaśā'striyām  
te tu triṃśadahorātraḥ pakṣaste daśa pañca ca

### [9.115](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.115)

pakṣau pūrvāparau śuklakṛṣṇau māsastu tāvubhau  
dvau dvau māghādimāsau432 syād ṛtustairayanaṃ tribhiḥ

### [9.434](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.434)

ayane dve gatirudagdakṣiṇārkasya vatsaraḥ  
samarātriniṃdave433 kāle viṣuvad viṣuvaṃ ca tat ||116

### [9.117](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.117)

mārgaśīrṣe sahā mārga āgrahāyaṇikaśca saḥ  
pauṣe taiṣasahasyau dvau435 tapā māghe'tha phālgune

### [9.118](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.118)

syāt tapasyaḥ phālgunikaḥ syāc caitre caitriko madhuḥ  
vaiśākhe mādhavo rādho jyeṣṭhe śukraḥ śucistvayam

### [9.119](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.119)

āṣāḍhe śrāvaṇe tu436 syān nabhāḥ śrāvaṇikaśca saḥ  
syurnabhasyaproṣṭhapadabhādrabhādrapadāḥ samāḥ437

### [9.120](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.120)

syādāśvina iṣo'pyāśvayujo'pi syāt tu kārttike  
bāhulorjau kārttikike hemantaḥ śiśiro'striyām

### [9.121](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.121)

vasante(ka) puṣpasamayaḥ surabhirgrīṣma ūṣmakaḥ(kha)  
nidāgha uṣṇopagama uṣṇa ūṣmāgamastapaḥ(ga)

### [9.122](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.122)

striyāṃ prāvṛṭ striyāṃ bhūmni varṣā atha śarat striyām  
ṣaḍamī ṛtavaḥ puṃsi mārgādīnāṃ yugaiḥ kramāt

### [9.123](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.123)

saṃvatsaro vatsaro'bdo hāyano'strī⁴³⁸ śarat samāḥ  
māsena syādahorātraḥ paitro varṣeṇa daivataḥ

### [9.124](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124)

daive yugasahasre dve brāhmaḥ kalpau tu tau nṛṇām  
manvantarantu divyānāṃ yugānāmekasaptatiḥ

### [9.124.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p1)

saṃvartaḥ pralayaḥ kalpaḥ kṣayaḥ kalpānta ityapi  
nimeṣaḥ  
kāṣṭhā  
kalā  
kṣaṇaḥ  
muhūrtaḥ  
ahorātraḥ

### [9.124.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p2)

ahorātram

### [9.124.p3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p3)

pakṣaḥ  
pūrvaḥ, aparaḥ  
māsaḥ

### [9.124.p4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p4)

mās

### [9.124.p5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p5)

ṛtuḥ  
ayanam  
uttarāyaṇam  
ayanadvayasyaikaikam  
vatsaraḥ  
āgrahāyaṇikaḥ

### [9.124.p6](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p6)

āgrahāyaṇaḥ

### [9.124.p7](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p7)

pauṣaḥ  
taiṣaḥ  
sahasyaḥ  
tapāḥ  
māghaḥ  
phālgunaḥ  
phālgunikaḥ

### [9.124.p8](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p8)

phalgunaḥ

### [9.124.p9](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p9)

tapasyaḥ  
caitraḥ  
caitrikaḥ  
madhuḥ

### [9.124.p10](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p10)

vaiśākhaḥ

### [9.124.p11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p11)

mādhavaḥ  
rādhaḥ  
jyaiṣṭhaḥ

### [9.124.p12](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p12)

jyeṣṭhaḥ

### [9.124.p13](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p13)

śukraḥ  
śuciḥ  
āṣāḍhaḥ

### [9.124.p14](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.124.p14)

aṣār̤haḥ

### [9.121-2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.121-2)

śrāvaṇaḥ  
nabhāḥ  
śrāvaṇikaḥ  
nabhasyaḥ  
proṣṭhapadaḥ  
bhādraḥ  
bhādrapadaḥ  
āśvinaḥ  
grīṣmaḥ  
ūṣmakaḥ  
nidāghaḥ  
uṣṇopagamaḥ  
uṣṇaḥ  
ūṣmāgamaḥ  
tapaḥ  
sapta grīṣmartoḥ | sa ca jyeṣṭhāṣāḍhābhyām

### [9.121-2.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.121-2.p1)

prāvṛṭ  
varṣāḥ  
śarad

### [9.121-2.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.121-2.p2)

śaradā

### [9.121-2.p3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.121-2.p3)

ṛtavaḥ  
saṃvatsaraḥ  
vatsaraḥ  
bdaḥ  
hāyanaḥ  
śarat

### [9.121-2.p4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.121-2.p4)

śāradaḥ

### [9.125](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.125)

samāḥ  
pitraḥ  
daivataḥ  
brāhmaḥ  
manvantaramiti  
astrī paṅkaḥ⁴⁷³ pumān pāpmā pāpaṃ kilviṣakalmaṣam

### [9.126](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.126)

kaluṣaṃ vṛjinaino'ghamaṃho duritaduṣkṛtam  
syād dharmamastriyāṃ puṇyaśreyasī sukṛtaṃ vṛṣaḥ

### [9.127](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.127)

mut prītiḥ pramado harṣaḥ pramodā‌modasaṃmadāḥ  
syād ānandathurānandaśarmasāta⁴⁷⁶ sukhāni ca

### [9.128](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.128)

śvaḥśreyasaṃ śivaṃ bhadraṃ kalyāṇaṃ maṅgalaṃ śubham  
bhāvukaṃ bhavikaṃ bhavyaṃ kuśalaṃ kṣemamastriyām

### [9.126-2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.126-2)

śastaṃ cātha triṣu dravye pāpaṃ puṇyaṃ sukhādi ca⁴⁷⁷  
mallikā macarcikā prakāṇḍamudghatallajau

### [9.126-3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.126-3)

praśastavācakānyamūnyayaḥ śubhāvaho vidhiḥ || 130ka  
sukham  
śvaḥśreyasam  
śivam  
bhadram  
kalyāṇam  
maṅgalam  
śubham  
bhāvukam  
bhavikam  
bhavyam  
kuśalam  
kṣemam  
śastam  
matallikā  
marcarcikā  
prakāṇḍam  
udghaḥ  
\[‘tallaja’stu pūrvavat (?)\] pañca praśastasya

### [9.130](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.130)

tallajaḥ  
ayaḥ  
daivaṃ diṣṭaṃ bhāgadheyaṃ bhāgyaṃ strī niyatirvidhiḥ

### [9.131](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.131)

heturnā kāraṇaṃ vījaṃ(ka) nidānaṃ tvādikāraṇam  
daivam  
diṣṭam  
bhāgadheyam  
bhāgyam  
niyatiḥ  
vidhiḥ  
hetuḥ  
kāraṇam  
vījam  
kṣetrajña ātmā puruṣaḥ pradhānaṃ prakṛtiḥ striyām

### [9.132](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.132)

viśeṣaḥ kāliko'vasthā guṇāḥ sattvaṃ rajastamaḥ  
janurjananajanmāni janirutpattirudbhavaḥ

### [9.133](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9.133)

prāṇī tu cetano janmī janturjanyuśśarīriṇaḥ⁴⁹⁴  
cittastu ceto hṛdayaṃ svāntaṃ hṛnmānasaṃ manaḥ

## Linked texts (11)

- [Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa)](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.amarakosa.1.1.94) — Amarasiṃha, Sanskrit
- [Amarakośasaṃgraha](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sesa.amarakosasangraha.1.72) — Sanskrit
- [Agnipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.agni.359.38) — Vyāsa, Sanskrit
- [Vaiyākaraṇasiddhāntakaumudī (another edition)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.vyakarana.prakriya.siddhantakaumudi*alt.21.52.p28) — Sanskrit
- [Sudhā (Bhānuji)](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sesa.sudha-bhanuji-diksita.3.2) — Bhānuji, Sanskrit
- [Amarakośa Nāmaliṅgānuśāsana](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.amarakosanamalinganusasana.3.1) — Amarasiṃha, Sanskrit
- [Vandyaghaṭīyā](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.vandyaghatiya.4.2) — Sarvānanda, Sanskrit
- [Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.amarakosaornamalinganusasana.5.2) — Amarasiṃha, Sanskrit
- [Amarasāra](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sesa.amarasara.4.52) — Mahādeva Śivarāmagole, Sanskrit
- [Śabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.764.3.p1.1) — Rājā Sir Rādhākānta Deb, Sanskrit
- [Kalpatarukośa](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.paryaya.kalpatarukosa.22.72) — Keśava, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.mukuta.9) · Pramāṇa
