Anekartha 3
Anekārtha 3
- Language
- Sanskrit
3.1
vāsāvṛhatyoḥ kṣudrāyāṃ snehaḥ premṇi ghṛtādike
iti dviśvarahāntāḥ
ityācāryahemacandraviracite'nekārthasaṅgrahe
dvisvarakāṇḍo dvitīyaḥ
aṇukau nipuṇe'lpe cā'śokau kaṅkellivañjulau
niḥśokapāradau cāpyaśokā tu kaṭurohiṇī
3.2
abhīko nirbhaye kamre'pyanīkaṃ raṇasainyayoḥ
alīkamapriye bhāve vitathe'nūkamanvaye
3.3
śāli,'nūko gatajanmantyaṃśukaṃ sūkṣmavāsasi
uttarīye vastramātre'pyalakāścūrṇakuntalāḥ
3.4
alakā tu kuberasya nagaryā,mantikaṃ punaḥ
pārśve,'ntikā tu cullī syātsātalāruṇauṣadhe'pi ca
3.5
nāṭyoktau jyeṣṭhabhaginī antikā procyate'pi sā
alarko nṛpe śvetārke rogonmāditaśunyapi
3.6
ambikomāpāṇḍumātrordevatābhidi mātari
andhikā tu kaitave syāccharvarīsiddhayorapi
3.7
amlikā tintiḍīkāmlodgāracāṅgerikāsu ca
āloko darśane bandibhāṣaṇodyotayorapi
3.8
ānakaḥ paṭahe bheryāṃ naidanmeghamṛdaṅgayoḥ
ātaṅko ruji śaṅkāyāṃ santāpe murajadhvanau
3.9
āhnikaṃ syātpunaraharnirvartye nityakarmaṇi
bhojane granthabhāge cā''ḍhakaḥ prasthacatuṣṭayam
3.10
āḍhakī tuvarīkṣvākuḥ kaṭutumbyāṃ nṛpāntare
syādulūkaḥ kākaśātrāvindre bhāratayodhini
3.11
uṣṇikā mūrddhāṇḍabhede karabhasya ca yoṣiti
udarkastūttarakālaphale madanakaṇṭake
3.12
uṣṇako gharma udyuktāturayorūrmikā punaḥ
utkaṇṭhāyāṃ bhṛṅganāde vastrabhaṅge'ṅgulīyake
3.13
vīcyāṃ ca kanakaṃ hemni kanako nāgakesare
dhattūre campake kāñcanārakiṃśukayorapi
3.14
karako dāḍime pakṣimaide haste kamaṇḍalau
laḍvākāre'śmayormeghovale ca kaṭukaṃ kaṭu
3.15
kaṭurohiṇī vyoṣaṃ ca kañcukaścolavarmaṇoḥ
varddhāpakagṛhītāṅgavasane vāravāṇake
3.16
nirmoke, kaṭakastvadrinitambe bāhubhūṣaṇe
senāyāṃ rājadhānyāṃ ca kramuko bhadramustake
3.17
guvāke paṭṭikālodhre kaṇṭakaḥ kṣudravairiṇi
veṇau drumāṅge romāñce kalaṅko'ṅkāpavādayoḥ
3.18
kālāyasamale cāpi karṇikā karṇabhūṣaṇe
bījakośe sarojasya karamadhyāṅgulāvapi
3.19
kuṭṭinyāṃ hastihastāgre karṇikā sūkṣmavastuni
agnimanthe, kāmukāstu kāmyaśokātimuktakāḥ
3.20
kārakaṃ kartṛkarmmādyoḥ kārikā yātanā nadī
kṛtau vivaraṇaśloke nāpitādikakarmaṇi
3.21
kāṭukaḥ kukkuṭe koke pītamuṇḍe'tha kārmukaḥ
vaṃśe, kārmukamiṣvāse karmaṭhe, kṣārako rase
3.22
korake pakṣādipāśe kālikā yoginībhidi
svarṇādidoṣe meghālyāṃ surāgauryornavāmbude
3.23
kramedayavastumūlye kārṣṇyavṛścikapatrayoḥ
romālyāṃ dhūsarīmāṃmyoḥ kākīpaṭolaśākhayoḥ
3.24
kimpāko vṛkṣabhidyajñe kīṭako niṣṭhure kṛmau
kīcako dhvanimahaṃśe daityabhede drumāntare
3.25
kulakaṃ pañcādiślokasamanvaye paṭolake
kulakaḥ kulapradhāne valmīke kākatinduke
3.26
kulikastu kulaśreṣṭhe nāgadrumaviśeṣayoḥ
kuśiko munibhede syātphāle sarje vibhītake
3.27
kṣullakaḥ pāmare svalpe kaniṣṭhe duḥkhite khale
kūpako guṇavṛkṣe syāttailapātre kakundare
3.28
kūrcikā kṣīravikṛtau kuñcikāyāṃ ca kuṅmale
ālekhyakūrcikāsūcyoḥ kṛṣakau phālakarṣakau
3.29
korakaṃ kuṅmale tu syātkakkolakamṛṇālayoḥ
kautukaṃ narmmaṇīcchāyāmutsave kutuke mudi
3.30
pāramparyāgatasthāne maṅgalodvāhasūtrayoḥ
gītādau bhogakāle ca kauśikaḥ śakraghūkayoḥ
3.31
krośajñe guggulāvāhituṇḍike nakule munau
kauśikī caṇḍikānadyoḥ khanakaḥ sandhitaskare
3.32
mūṣake bhūmivitteśe khaṭṭiko māṃsavikrayī
mahiṣīkṣīraphenaśca kṣullakaḥ svalpanīcayoḥ
3.33
kholakaḥ pūgakośe syācchirastre nākupākayoḥ
granthikaṃ pippalīmūle granthiparṇakabheṣaje
3.34
granthiko guggulau daivajñe mādreyakarīrayoḥ
gaṇḍako vighne vidyāyāṃ saṃkhyāvacchedakhaṅgiṣu
3.35
gaṇḍakī tu saridbhede gaṇako grahavedini
gaṇikebhyāṃ yūthikāyāṃ tarkāryāṃ paṇyayoṣiti
3.36
grāhako grahītarhyā syād vyādhānāṃ ghātipakṣiṇi
gāndhiko lekhake gandhavaṇije, guṇḍakaṃ punaḥ
3.37
kaloktau maline dhūlau snehapātre'tha gairikam
svarṇe dhātau, golakastu jārato vidhavāsute
3.38
aliñjare guḍe cāpi goraṅkurnagnavedinoḥ
khage ca, caṣako madye sarake madyabhājane
3.39
culakaḥ prasṛtau bhāṇḍaprabhede culuko yathā
cārako'śvādipāle syādrandhe saṃcārake'pi ca
3.40
citrakaṃ citrakamaye drumauṣadhiviśeṣayoḥ
cumbakaḥ kāmuke dhūrte bahugurvaśmabhedayoḥ
3.41
cullakī kuṇḍikābhede śiśumāre kulāntare
cūtakaḥ kūpa āmre ca cūlikā nāṭakāntare
3.42
kariṇaḥ karṇamūle ca janakaḥ pitṛbhūpayoḥ
jambuko varuṇe pherau jatukaṃ hiṅgulākṣayoḥ
3.43
jatukā ca carmacaṭikā jīvako vṛddhijīvini
kṣapaṇe prāṇake pītasālasevakayordrume
3.44
vyālagrāhe, jīvikā tu jīvantyāṃ vartane'pi ca
jhillīkā jhillikeva syāccīryāṃ rucyātapasya ca
3.45
vilepanasya ca male takṣakastakṣiṇa pannage
drumabhede, taṇḍakastu samastapadajātake
3.46
taruskandhe veśmadārumāyārbahulayorapi
phenakhañjanayoścāpi tārakaḥ karṇadhārake
3.47
daitye ca, tārakamuḍau netratanmadhyayorapi
tilako'śvadrumabhidoḥ puṇḍrake tilakālake
3.48
tilakaṃ rucake klomni triśaṅkuḥ śalabhe nṛpe
mārjāre ca turuṣkastu deśe śrīvāsasihlayoḥ
3.49
tūlikā tūlaśayyā syādālekhyasya ca lekhanī
darśako darśayitari pratīhārapravīṇayoḥ
3.50
drāvakastu śilābhede syālloṣakavidagdhayoḥ
dārako bhedake putre dīpakaḥ syādalaṅkṛtiḥ
3.51
dīpako dīptikṛddīpau dīṃpyakaṃ tvajamodake
mayūraśikhāyavānyordhaniko dhānyake dhave
3.52
dhanāḍhye, dhanikā vadhvāṃ dhenukā dhenurityapi
dhenukaṃ dhenusaṃhatyāṃ karaṇe'pi ca yoṣitām
3.53
narakau daityanirayau nandakaḥ kulapālake
harṣake viṣṇuruḍge ca nartakaḥ kelake naṭe
3.54
dvipe poṭagale cāpi nartakī lāsikā dvipau
nālīko'ṅge śare śalye nālīkaṃ padmane
3.55
nāyako maṇibhinnetṛpradhāneṣvatha nālikā
nām̐le kāle cūrṇarandhre vivare veṇubhājane
3.56
nipākaḥ pacane khedāsatkarmaphalayorapi
nirmoko vyomni sannāhe mokṣake sarpakañcuke
3.57
nīlikā nīlinīkṣudrarogaśephālikāsvapi
parākastu vrate khaḍge prasekaḥ secane cyutau
3.58
paryaṅko mañcaparyastyoḥ pratīko'ṅgapratīpayoḥ
padmakaṃ padmakāṣṭhebhavindujālakayorapi
3.59
pakṣakastu pārśvadvāre pārśvamātre'pi kathyate
patākāṅkadhvaje ketau saubhāgye nāṭakāṃṇake
3.60
pātuko jalamātaṅge patayālutṛpātayoḥ
prāṇako jīvakatarau sattvajātīyavālyoḥ
3.61
pāṭako rodhasi grāmaikadeśe'kṣādipātake
vādyabhede mahākiṣko mūlasyāvayave'pi ca
3.62
pālakaṃ śākabhede syātsallakyāṃ vājipakṣiṇi
pāvako'gnau sadācāre vahnimanthe ca citrake
3.63
bhallātake viḍaṅge ca śodhayitṛnare'pi ca
pinākaḥ śivakodaṇḍe pāṃśuvṛṣṭitriśūlayoḥ
3.64
priyakastu cañcarīke nīpe kāśmīrajanmani
priyaṅgau citrahariṇe pītaśālatarāvapi
3.65
piṭakaḥ syāttu visphoṭe mañjūṣāyāmapīṣyate
piṣṭako netraroge syāddhānyādicamale'pi ca
3.66
piṇyākaḥ kuṅkume hiṅgau siṃhake tilacūrṇake
pulako gajānnapiṇḍe romāñce prastarāntare
3.67
asurājyāṃ maṇidoṣe galvarke tālake drumau
pulāko bhaktasikthe syātsaṃkṣepāsāradhānyayoḥ
3.68
puṣpakaṃ mṛttikāṅgāraśakaṭyāṃ ratnakaṅkaṇe
kāsīse śrīdavimāne netraroge rasāñjane
3.69
lohakāṃsye rītikāyāṃ putrakaḥ śarabhe śaṭhe
śaive vṛkṣaprabhede ca putrikā yāvatūlike
3.70
pāñcālikāduhitrośca pūrṇakaḥ svargacūḍake
pūrṇikā nāsikādindyāṃ pṛthukaścipiṭe'rbhake
3.71
pṛdākuścitrakavyāghravṛścikeṣu sarīsṛpe
pecakaḥ karilāṅgūlamūle ghūke'tha peṭakam
3.72
mañjūṣāyāṃ samūhe ca bahuko jalakhātake
dātyūhe karkaṭe'rke ca bandhūkaḥ pītasālake
3.73
bandhujīve, bandhakastu satyakāre'tha bandhakī
svairiṇyāṃ ca kariṇyāṃ ca bālikā karṇabhūṣaṇe
3.74
piccholāyāṃ bālukāyāṃ bālāyāṃ, bālakaḥ punaḥ
śiśau mūrkhe'śvagajayorvāladhau, bhasmakaṃ ruji
3.75
viḍaṅge kaladhaute ca bhrāmakaḥ pherudhūrttayoḥ
sūryāvartte'śmabhede ca bhālāṅkaḥ kacchape hare
3.76
mahālakṣaṇasampūrṇe puruṣe karapatrake
rohite śākabhede ca bhūtīkaṃ kaṭphalauṣadhau
3.77
yavānyāṃ ghanasāra ca bhūnimbe bhūstṛṇe'pi ca
bhūmikā tu racanāyāṃ rūpāntaraparigrahe
3.78
maśakaḥ kṣudrarugjantubhedayormadhukaṃ trapuḥ
madhuyaṣṭiśca, madhuko bandiśrīvadapakṣiṇoḥ
3.79
maṇḍūkī maṇḍūkaparṇyāṃ maṇḍūkau bhekaśoṇakau
malliko haṃsabhede syānmallikā kusumāntare
3.80
mīne mṛtpātrabhede ca mātṛkā karaṇe śvare
mātṛvarṇasamāmnāyopamātṛṣvatha mālikā
3.81
pakṣmamalle saridbhede graiveye puṣpadāmani
māmakaṃ tu madīye syānmāmako mātule smṛtaḥ
3.82
mecakaḥ śyā male kṛṣṇe timire barhicandrake
mocako mokṣetṛkadalīśigrudrumavirāgiṣu
3.83
modako harṣake khādye yamako yamaje vrate
yamakaṃ vāgalaṅkāre yājako rājakuñjare
3.84
yājñike ca, yutakaṃ tu yautake yugmayuktayoḥ
saṃśaye calanāgre strīvastrabhede paṭāñcale
3.85
rajakau dhāvakau śukau rasikā kaṭisūtrake̍
rasanāyāṃ rasālāyāṃ rallakaḥ kambale smṛtaḥ
3.86
tathaiva kambalamṛge rātrakaṃ pañcarātrake
rātrakastu paṇyavadhūgṛhāntarvarṣavāsini
3.87
rājikā paṅkau rekhāyāṃ kedāre rājasarṣape
rucakaṃ tu mātuliṅge niṣke sauvarcale'pi ca
3.88
rocanāyāṃ viḍaṅge ca maṅgaladravyadantayoḥ
aśvasyābharaṇe mālye protkaṭe'pi prakīrtitaḥ
3.89
rūpakaṃ nāṭake proktaṃ kāvyālaṅkāradhūrttayoḥ
reṇukā tu hareṇvāṃ syājjamadagneśca yoṣitti
3.90
lampāko lampaṭe deśe lāsakau kekinartakau
lūnakastu paśau bhinne locako nīlavāsasi
3.91
kajjale māṃsapiṇḍe'kṣitāre strībhālabhūṣaṇe
nirvuddau karṇikāmocājyāmbubhūślakṣṇacarmaṇi
3.92
varākaḥ śocyaraṇayorvartako'śvakhure khage
vañcako jambuke gehanakule khaladhūrttayoḥ
3.93
valmīko nākuvālikkyo rogabhede'tha varṇakaḥ
vilepane malayaje cāraṇe, vasukaṃ punaḥ
3.94
romake, vasukastu syācchivamallyarkaparṇayoḥ
vyalīkaṃ vyaṅgyavailakṣyāpriyākāryeṣu pīḍane
3.95
vārṣikaṃ trāyamāṇāyāṃ varṣābhave'tha bālhikaḥ
deśabhede'śvabhede ca bālhikaṃ hiṅgu kuṅkumam
3.96
bālhīkavadgārddhakaṃ tu vṛddhatve vṛddhakarmaṇi
vṛddhānāṃ samavāye ca vālukaṃ harivāluke
3.97
vālukā tu sikatāsu vitarkaḥ saṃśayohayoḥ
vipākaḥ pariṇāme syād durgatisvādunorapi
3.98
vivekaḥ punarekānte jaladroṇīvicārayoḥ
vṛṣāṅkaḥ sādhubhallātaśaṅkareṇu mahallake
3.99
vṛścikastu druṇe rāśāvauṣadhe śūkakīṭake
vaijikaṃ kāraṇe śigrutaile ca, vaijiko'ṅkure
3.100
śaṅkhakaṃ valaye kambau śaṅkhakastu śiroruji
śamyākastu vipāke syādyācake caturaṅgule
3.101
śambūko daityaviśeṣe karikumbhāntaśśaṅkhayoḥ
śalākā śārikā śalyaḥ śvāvidālekhyakūrcikā
3.102
chatrapañjarakāṣṭhīṣu śallakī śvāvidhi drume
śārkakaḥ syād dugdhaphene śarkarāyāśca piṇḍake
3.103
śiśukaḥ pādape bāle śiśumāre'tha śītakaḥ
śītakāle'lase svasthe śūkakaḥ prāvaṭe rase
3.104
svastiko maṅgaladravye gṛhabhedacatuṣkayoḥ
syamīkaḥ pādape nā kau syāt syamīkā tu nīlikā
3.105
sarako madirāpātre madirāpānamadyayoḥ
sasyako nālikerāntaḥ sasyārkaimaṇikhaṇḍayoḥ
3.106
samparkaḥ surate pṛktau sāyako bāṇakhaḍgayoḥ
sthāsako hastabimbe syātkarem̐kādeśva budbude
3.107
sūtakaṃ janmani rase sūcakaḥ śuni durjane
kathake sīvanadravye mārjāre vāyase'pi ca
3.108
sadākūrvañjre dāvāgnau pratisūrye samīraṇe
sevako'nuge praseve secakaḥ sekatṛmeghayoḥ
3.109
hārako gadyavijñānabhidoḥ kitavacaurayoḥ
huḍuko madamatte syāddātyūhe vādyabhidyapi
3.110
herukastu mahākālagaṇabuddhaviśeṣayoḥ
iti trisvarakāntāḥ
gomukhaṃ vādyabhāṇḍe syāllepane kuṭilaukasi
3.111
triśikho rakṣa, striśikhaṃ syātkirīṭatriśūlayoḥ
durmukho mukhare nāgarāje vājini vānare
3.112
pramukhaṃ prathame mukhye mayūkhā jvālaruktviṣaḥ
viśikhā khanitrikāyāṃ rathyāyāṃ, viśikhaḥ śare
3.113
viśākho yācake skande viśākhā bhe kaṭhillake
vaiśākhaḥ khajake māse sumukho garuḍātmaje
3.114
paṇḍite phaṇibhede syāt
iti trisvarakhāntāḥ
ayogaḥ kaṭhinodyame
viśleṣe vidhure kūṭe'pāṅgo netrāntapuṇḍrayoḥ
3.115
aṅgahīne'pyanaṅgaṃ khe citte'naṅgastu manmathe
ābhogaḥ paripūrṇatve varuṇacchatrayatnayoḥ
3.116
āyogo gandhamālyopahāre vyāpṛtirodhayoḥ
āśugo'rke śare vāyāvutsargastyāgadānayoḥ
3.117
varjane sāmānyavidhāvudvegaṃ pūgikāphale
udvegastūdvijane syātstimita śīghnāgāmini
3.118
uddāhe ca bhaye'pi syāt kaliṅgo nīvṛdantare
pūtīkarañje dhūmyāṭe syātkaliṅgā nitambino
3.119
kaliṅgaṃ kauṭajaphale kāliṅgastu bhujaṅgame
dvirade bhūmikarkārau kāliṅgī rājakarkaṭī
3.120
cakrāṅgaḥ śvetagaruti cakrāṅgī kaṭurohiṇī
jihmago mandage sarpe turago vājicittayoḥ
3.121
turagī tvaśvagandhāyāṃ dhārāṅgaḥ khaḍgatīrthayoḥ
naraṅgaḥ śephe varaṇḍe nāraṅgaṃ viṭajanmanoḥ
3.122
kaṇārase nāgaraṅge niṣaṅgastūṇakhaḍgayoḥ
nisargaḥ sṛṣṭau svabhāve nīlaṅguḥ kṛmijātike
3.123
bhambharālyāṃ prasūne ca plavagaḥ kapibhekayoḥ
arkasūte, pannagastu padmakāṣṭhe bhujaṅgame
3.124
parāgaścandane reṇau girau khyātiparājayoḥ
snānīyapuṣparajasoḥ pataṅgaḥ sūryapakṣiṇoḥ
3.125
pārade śalabhe śālau patrāṅgaṃ raktacandane
bhūrjapadmakayoścāpi prayāgo vājiśakrayoḥ
3.126
yajñe tīrthaviśeṣe ca prayogastu nidarśane
karmaṇe ca prayuktau ca priyaṅga rājasarṣape
3.127
pipalyāṃ phalinīkaṅgvoḥ punnāgaḥ pādapāntare
jātīphale naraśreṣṭhe bhujaṅgaḥ sarpaviṭayoḥ
3.128
mātaṅgaḥ śvapaco hastī mṛdaṅgo ghoṣavādyayoḥ
raktāṅgo bhaume, raktāṅgaṃ kampilye vidrume'pi ca
3.129
raktāṅgā jīvantikāyāṃ rathāṅgaḥ kokapakṣiṇi
rathāṅgaṃ cakre, varāṅgaṃ yonau śīrṣe guḍatvaci
3.130
kuñjaraṃ ca viḍaṅgastu syādabhijñakṛmighnayoḥ
visargo visarjanīye varcasi tyāgadānayoḥ
3.131
sambhogo bhogaratayoḥ śuṇḍāyāṃ, sarvagaṃ jale
sarvagastu vibhau rudre sāraṅgo vihagāntare
3.132
cātake cañcarīke ca dvipeṇaśavaleṣu ca
anaghaḥ syādṛtapāpe manojñe nirmale'pi ca
3.133
amoghaḥ saphale'moghā punaḥ pathyāviḍaṅgayoḥ
ullāgho nipuṇe hṛṣṭe śucinīrogayorapi
3.134
kācighastu mūṣike syācchātakumbhe chamaṇḍake
parigho'stre yogabhede parighāte'rgale'pi ca
3.135
palaghnaḥ kācakalaśe ghaṭe prākāragopure
pratighau ruṭpratīghātau mahārgho lāvakāṇḍaje
3.136
mahāmūlye'piavīcistu taraṅge narakāntare
kavacastu tanutrāṇe paṭahe nandipādape
3.137
krakacaḥ karapatre syādgranthilākhyatarāvapi
karṇīciḥ puṣpitalatāguñjayoḥ śakaṭe'pi ca
3.138
namucirditije kāme nārāco lohasāyake
jalebhe, nārācyeṣaṇyāṃ prapañco vipralambhane
3.139
vistāre sañcaye vāpi marīciḥ kṛpaṇe ghṛṇau
ṛṣibhede ca mārīcaḥ kallole yājñikadvije
3.140
rakṣobhede'piiti triśvaracāntāḥ
aṇḍajaḥ syātkṛkiḍe'hau khage jhaṣe
aṇḍajā mṛganābhyāṃ syādaṅgajo manmathe sute
3.141
mede keśe sundare ca kambojo nīvṛdantare
śaṅkhahastibhedayośca karajo nakhavṛkṣayoḥ
3.142
kāmbojaḥ punaraśvānāṃ bhede punnāgapādape
balakṣakhadire cāpi kāmbozī māṣaparṇikā
3.143
kārūjaḥ kalabhe phene valmīke nāgakesare
gairike Shilpināṁ citre svayaṃ jātatile'pi ca
3.144
kuṭajo'gastye drubhede droṇe, girijamabhrake
śilājatuni lohe ca girijā mātuluṅgyumā
3.145
jalajaṃ kamale śaṅkhe nīrajaṃ padmakuṣṭhayoḥ
parañjo'sau tailayantre churikāphalaphenayoḥ
3.146
bāhujastu svayaṃjāte tile kṣatriyakīrayoḥ
bhūmijau narakāṅgārau bhūmijā janakātmajā
3.147
valajaṃ gopure sasye kṣetrasaṅgarayorapi
sadākāre, valajā tu pṛthivyāṃ varayoṣiti
3.148
vanajo mustake stamberame, vanajamambuje
vanajā tu mudgaparṇyāṃ sahajaḥ sahasambhave
3.149
nisarge ca sāmajastu sāmotthe kuñjare'pi ca
himajo menakāputre himajā pārvatī śacī
3.150
iti trisvarajāntāḥ
kṣetrajñāvātmanipuṇau doṣajñaḥ prājñavaidyayoḥ
sarvajñastu jinendre syātsugate śaṅkare'pi ca
3.151
iti trisvarajāntāḥ
avaṭaḥ kūpakhilayorgarte kuhakajīvini
ariṣṭo laśune nimbe phenile daityakākayoḥ
3.152
ariṣṭaṃ sūtyagāre'ntaścinhe takre śubhe'śubhe
avadurgartāndhughāṭāmṛtkaṭastīvramattayoḥ
3.153
uccaiṭā dambhacaryāyāṃ prabhede laśunasya ca
karaṭaḥ karigaṇḍe syātkusumbhe ninyajīvane
3.154
kāke vādye durddharūḍhe navaśrāddhe'tha karkaṭaḥ
kulīre karaṇe strīṇāṃ rāśau khage'tha karkaṭī
3.155
śālmalīphalavāluṅkyoḥ kārpaṭo jatukām̐'rthinoḥ
kīkaṭaḥ kṛpaṇe nīce deśabhede turaṅgame
3.156
kuraṇṭo jhiṇṭikābhede kuraṇṭī dāruputrikā
kukkuṭaḥ kukkubhe tāmracūḍe vahnikaṇe'pi ca
3.157
niṣādaśūdrayoḥ putre kṛpīṭaṃ codare jale
cakrāṭo dhūrtte dīnāre viṣavaidye'tha carpaṭaḥ
3.158
capeṭe sphāravipule parpaṭe, cipiṭaḥ punaḥ
pṛthuke piccaṭe khādyabhede syādvistṛtāvapi
3.159
ciraṇṭī tu suvāsinyāṃ syādvitīyavayaḥstriyām
jakuṭaṃ vārttākapuṣpe jakuṭo malaye śuni
3.160
tryaṅkaṭaṃ śikyabhede syādvautāñjanyāmapi smṛtam
trikūṭaṃ sindhulakṣaṇe trikūṭaḥ syātsuvelake
3.161
tripuṭau tīrasaṃtīnoṃ tripuṭā trivṛdauṣadhau
sūkṣmailāryā mallikāyāṃ drohāṭo mṛgalubdhake
3.162
catuṣpadīprabhede ca baidālavratike'pi ca
dhārāṭaścātake'śve ca nirdaṭo niṣprayojane
3.163
nirdaye'nyadoṣarate niṣkuṭo gṛhavāṭikā
kedārakaḥ, kapāṭaśca parpaṭo bheṣajāntare
3.164
piṣṭavikṛtau parīṣṭiḥ parīkṣāparicaryayoḥ
syātpakvarkaṭī plakṣatarau pūgādernūtane phale
3.165
piccaṭastu, netraroge piccaṭaṃ trapusīsayoḥ
barbaṭī vrīhibhidveśyā bārbaṭaḥ kāntipuñjake
3.166
vārunḍe makare pote bhaukūṭaḥ śailamīnayoḥ
bhāryāṭaḥ paṭahājīve lobhātsvastrīsamarpake
3.167
bhāvaṭo bhāvake sādhuniveśe kāmuke 3 naṭe
markaṭastu kṛpāvūrṇanābhe strīkaraṇāntare
3.168
markaṭī karañjabhedaḥ śūkaśimbī ca vānarī
bījaṃ ca rājakarkaṭyāḥ prācīnamalakasya ca
3.169
gavedhukāphalaṃ cāpi cakrāṅgīkarajāntaram
moraṭaṃ tvikṣumūle syādaṅkoṭakusume'pi ca
3.170
saptarātrātparaṃ kṣīre moraṭā mūrvikā matā
mocāṭaḥ kadalīgarbhe candane kṛṣṇajīrake
3.171
revaṭo dakṣiṇāvartaśaṅkhe jāṅgulike'pi ca
revaṭo (?) soraṭe veṇau syādvātūlavarāhayoḥ
3.172
varṇāṭo gāyane citrakāre strīkṛtajīvane
varaṭā haṃsayoṣāryā gandholyāṃ, vikaṭaḥ pṛthau
3.173
karāle sundare vāṭe vekaṭo jātayauvane
vaikaṭike maṇikāre veraṭo miśranīcayoḥ
3.174
veraṭaṃ badarīphale śailāṭo mṛgavairiṇi
śuklakāce kirāte ca devale giricāriṇi
3.175
saṃsṛṣṭaṃ tu saṅgate syācchuddhe ca vasanādinā
harmaṭaḥ kacchape proktaḥ sahasrakiraṇe'pi ca
3.176
iti trisvaraṭāntāḥ
ambaṣṭho viprato vaiśyātanaye nīvṛdantare
ambaṣṭhā syādamlaloṇyāṃ pāṭhayūthikayorapi
3.177
kaniṣṭho'lpe'nuje yūni kaniṣṭhā tvantimāṅgulau
kamaṭhaḥ kacchape daityaviśeṣe munibhājane
3.178
jaraṭhaḥ kaṭhine jīrṇe narmaṭhau piṅgacūcukau
prakoṣṭhaḥ kūrparādastādrūpakakṣāntare'pi ca
3.179
haste ca vistṛtakare pratiṣṭhā gaurave sthitau
chandojātau yāgasiddhau makuṣṭhau dhānyamantharo
3.180
laghiṣṭho bhelake'tyalpe syādvariṣṭhastu tittirau
variṣṭhaṃ marice tāmre varorutamayorapi
3.181
vaikuṇṭho vāsave viṣṇau śrīkaṇṭhaḥ kurujāṅgale
śaṅkare cā'tha sādhiṣṭho'sarthe dṛḍhatame'pi ca
3.182
iti trisvaraṭhāntāḥ
kāraṇḍo manukośe'sau kāraṇḍaṃ vedalāṇḍake
kūṣmāṇḍau gaṇakarkārū kūṣmāṇḍī tvambikauṣadhī
3.183
kodaṇḍaṃ kārmuke deśabhedabhrūlatayorapi
gāruḍaṃ syānmarakate viṣaśāstre viṣodbhave
3.184
taraṇḍo baḍiśīsūtrabaddhastuni bhelake
tittiḍo daityabhede syādyamadāse'tha tittiḍī
3.185
kāladāse pādape ca tintiḍī cukraciñcayoḥ
drāviḍo vedhamukhye syānnīvṛdantaraśaṅkayoḥ
3.186
nirguṇḍī nīlaśephālī sinduvāro'bjakandakaḥ
pracaṇḍo durvahe śvetakaravīre pratāpinī
3.187
prakāṇḍo viṭape śaste mūlaskandhāntare taroḥ
picaṇḍo jaṭhare proktaḥ paśoravayave'pi ca
3.188
pūtyaṇḍaḥ syādvandhamṛge sarpabhidgandhakīṭayoḥ
bheruṇḍau bhīṣaṇakhagau bheruṇḍā devatābhidiṃ
3.189
māruṇḍastu bhujaṅgāṇḍe mārge gomayaṇḍale
mārtaṇḍastvaraṇau kroḍe varaṇḍo vadanavyathā
3.190
antarrāvedisaṅghau ca varaṇḍā śārikā churī
vārtti,rvāruṇḍastu karṇadṛṅbhale sekabhājane
3.191
phaṇirājadvārapiṇḍyorvāruṇḍaḥ khaga uddriṇi (?)
vitaṇḍā vātabhede syātkaccīśāke śilādvaye
3.192
karavīryāmapi proktaḥ śikhaṇḍo barhicūr̤ayoḥ
saraṇḍaḥ syātkṛkalāse bhūṣaṇāntaradhūrttayoḥ
3.193
sapiṇḍastanaye prokto dāyāde sadṛśe'pi ca
iti trisvaraḍāntāḥ
adhyūḍha īśvare,'cyūḍhā kṛtasāpatnyayoṣiti
3.194
āṣāḍho vratināṃ daṇḍe māse ca malayācale
upoḍha ūḍhe nikaṭe'pyudūḍhaḥ pīvaroḍhayoḥ
3.195
prarūḍho jaṭhare vṛddhe pragāḍho dṛḍhakṛcchrayoḥ
vārūḍhaḥ śambale vastrāñcale'gnau pañjare'rrare
3.196
virūḍho'ṅkurite jāte vigūḍho guhyaguptayoḥ
samūḍhaṃ puñjite bhugne sadyojāte'nupaplave
3.197
saṃrūṭo'ṅkurite prauḍhe samīḍho mūtrita ghane
iti trisvaraḍhāntāḥ
abhīkṣṇaṃ tu bhṛśe nitye'pyaruṇo'nūrusūryayoḥ
3.198
sandhyārāge budhe kuṣṭhe niḥśabdāvyaktarā gayoḥ
vyākule kapile varṇe raktavarṇe'pi vācyavat
3.199
aruṇā trivṛtāśyāmāmañjiṣṭhā'tiviṣāsu ca
araṇtistu bhavedagnimanthe nirmanthyadāruṇi
3.200
indrāṇī tu śacīsinduvārayoḥ karaṇe striyāḥ
iriṇaṃ tūṣare śūnye'pīkṣaṇaṃ darśane dṛśi
First 200 of 815 passages. Read on
Linked texts (16)
- Anekārthasaṃgraha — Hemacandra, Sanskrit
- Laghukośasaṃgraha — Sanskrit
- Viśvaprakāśa — Maheśvara (lexicographer), Sanskrit
- Alaṅkāramaṇihāra — Śrīkṛṣṇa, Sanskrit
- Viśvalocanakośa — Śrīdharasena, Sanskrit
- Medinīkośa (Nānārthaśabdakośa) — Medinikara, Sanskrit
- Śabdaratnasamanvaya — Śāhajīrāja of Tanjore 1600, Sanskrit
- Viśvakośa — Maheśvara, Sanskrit
- Kāvyaśikṣā — Vinayacandra, Sanskrit
- Vaijayantīkośa (Yādavaprakāśa) — Yādavaprakāśa, Sanskrit
- Vaijayantī — Yādavaprakāśa, Sanskrit
- Śabdaratnāvalī — Mathureśa Vidyālaṅkāra 1641, Sanskrit
- Nānārthārṇavasaṃkṣepa — Keśavasvāmin, Sanskrit
- Anekārthatilaka — Mahīpa, Sanskrit
- Dhanañjayanighaṇṭu — Sanskrit
- Anekārthasamuccaya (Śāśvatakośa) — Śāśvata, Sanskrit