Mahipakosha 1
Mahīpakośa 1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.45 — 1 part
1.1
Date of Mahīpa.
Mahīpa.
mahīpaviracitaḥ
anekārthatilakaḥ
prathamaḥ kāṇḍaḥ
namo bhagavatyai sarasvatyai
yā saṃsmṛtā prāṇabhṛtāṃ kṣaṇena saṃsādhayediṣṭasamastasiddhiṃ
viśvasya sṛṣṭisthitināsahetuḥ sā bhāratī yacchatu vāñchitaṃ vaḥ
1.2
kavīndrakumudānandakandodgamasudhākaraḥ
viracyate catuḥkāṇḍyā ramyo'nekārthasaṃgrahaḥ
1.3
mukhyeo'tra śabdaḥ prathamaṃ svaṃ yuktyālaṃkṛtaḥ kṛtaḥ
parastvarthāntarākhyāyī sasamyanta iti sthitiḥ
1.4
akārādyādibhiḥ śabdaiḥ kṣāntairekākṣarābhidhaḥ
granthesminprathamaḥ kāṇḍa ābirasti suvistarāt
1.5
aḥ kṛṣṇe vidrabāsnau ā vidhātari manmathe
ā bhavyayaṃ smṛtau cākye syāddāḥ santāpakopayoḥ
1.6
āṅ sīmāyāmabhivyāptau kriyāyogeṣvadarthayoḥ
iḥ smare'rthe'vyayaṃ khede kopoktāvī bhuvi śriyām
1.7
uḥ śambhāvutprakāśī syānmokṣe bhāvorddhaśaktiṣu
u krodhe bandhane lome vibhāge'vyayaṃ gurau
1.8
pālane rakṣaṇe ca syādṛḥ pṛthivyāṃ devamātari
ṛ daityamātari syāttu devyāmṛtu latāntare
1.9
vārāhyāme mahīdhre ca viṣṇāvairadvijāpatau
ordhātayauranante syādaṃ brahmaṇyaḥ kapālini
1.10
kaṃ sukhe salile śīrṣe kaḥ svargasaravahniṣu
suhṛtsūryapramodyotakeki(kī)brahmātmavāyuṣu
1.11
kurbhūbhau kutsite śabde pāpīyasi nivāraṇe
īṣadarthe'tha kiṃ praśne vitarkāścaryayorapi
1.12
kutsanākṣepanindāsu kim kiyatyapi dṛśyate
khaṃ punargagane bindāvindriye candramaṇḍale
1.13
varṇakhaṇḍasukhasvargaśūnyasaṃvitsukhau ravau
gaṃ gīte gastu gandharve gaṇanāyakagītayoḥ
1.14
gaurvajre'psu vṛṣe dhenau vāci digbāṇayorgiri
bhūmayūkhasukhasvargasatyavahyakṣimātṛṣu
1.15
gīstu vāci sarasvatyāṃ durgāyāṃ kakubhiḥ smṛtā
gho ghaṭe hanane rudre ghā kiṅkiṇyāṃ ghanakhane
1.16
ṅa śabdo viṣaye bhīme caścandre taskare tarau
cāvyayaṃ tu samāhāre pādapūrttau samuccaye
1.17
parasparārthe sākalye kāraṇe'vadhṛtāvapi
pakṣāntare samāne syāccuścakore catuṣpathe
1.18
chaḥ sūrye chedake cāraṃ chaṃ tu chandasi nirmale
jo jiṣṇau vigate jīve jūśśabḍāmbaravāci ca
1.19
piśācyāṃ javane kīṭe jo naṣṭe cārumārute
jñaḥ syādvicakṣaṇe candraputre muniviriñcayoḥ
1.20
ñaḥ śabdo gāyane gūḍharūpake ghargharadhvanau
ṭaḥ śabde pavane bhūmau karaṇṭe ṭaṃ punargavi
1.21
ṭho ghaṭe sukhane rudre candramaṇḍalaśūnyayoḥ
ḍaḥ dhvanau giriśe jāpe ḍho'guṇe dhvaniḍhakkayoḥ
1.22
ṇo mokṣe niṣphale spaṣṭe taḥ kroḍe caurapucchayoḥ
yuddhe'tha tā mahīlakṣmyostvak carmaṇi ca valkale
1.23
tviṭ prabhāyāṃ jigīṣāyāṃ vyavasāye rucau giri
tṛṭ tṛṣṇeṣvamatā viddhiḥ pipāsālipsayorapi
1.24
tu smṛtau ca samāhāre sākalye kāraṇe'vyayaṃ
tho bhīṣaṇe bhare'drau daṃ patnyāṃ dā dātṛdānayoḥ
1.25
bandhe vikhaṇḍane cātha dṛk syāddarśananetrayoḥ
dyurvahnau divase dyaustu nāke nabhasi dhaṃ ghane
1.26
dho dhīre dhanade'pi syādaśvavārakacitrayoḥ
dhīrdhiyāmiṣudhau dhā ca guhyakeśe ca dhātāri
1.27
dhūstu dhūte bhare kampe rathāsye nastu saṃvidi
asmānsākamasabhyaṃ sthāne nirbandhabuddhayoḥ
1.28
nu stutau tu vitarke syādvikalpe'nuśaye'vyayaṃ
praśne'tha nirnare bhūpe nirniścayaniṣedhayoḥ
1.29
krītādyarthe caye nā na no niṣedhe'vyayāni ca
naustaraṇyāṃ ca nī nadyāṃ nyak nimne nīcakāttryayoḥ
1.30
paḥ pātari payaḥpāne prauḍhe pavanamārgayoḥ
pūḥ śarīre pure cātha pho jajñānilaphenayoḥ
1.31
phūḥ phūtkṛtau ca vātūle baḥ padme varuṇe ghaṭe
vid praveśe nare vaiśye vāk bhāratyāṃ vacasyapi
1.32
vaḥ śambhau varuṇe vā tu syādaupamye gaṇe'vyayaṃ
viḥ khage khe'pi bhaṃ dhiṣṇye bho'liśukrayoḥ
1.33
bhā prabhāve mayūkhe bhūrutpattisthitibhūmiṣu
bhīrbhaye mo vidhau candre śive śirasi mā śriyām
1.34
māne mātari mā śabdo niṣedhārthe'vyayaṃ smṛtau
mū śabdastu grahe bandhe māstu māse niśākare
1.35
yo vedhasi yame vāte yamambhasi paśāvapi
yātaryapi khaṭvāṅge lakṣmyāṃ yāne'tha raḥ sare
1.36
tīvre vaiśvānare śabde rāme vajre nare'tha rāḥ
kanake vibhave meghe sthānake rustu rakṣaṇe
1.37
bhaye dinādhipe śabde rī gate ruk prabhecchayoḥ
kiraṇe ruj vyathāyāṃ ca re hūtāvyayaṃ smṛtau (tam)
1.38
lā dāne lūṃśca lavane la indre calane'mṛte
lirlave līrdrave śleṣe kaṅkaṇe dṛḍhabandhane
1.39
śrīḥ prabhābhāratīlakṣmīsaṃpatsu saraladrave
śaṃ sukhe syācca kalyāṇe śīḥ śaye śuḥ sudhākare
1.40
ṣūḥ prasūtau ca ṣaḥ śreṣṭhe saḥ parokṣetha sā śriyāṃ
san śobhane praśaste syādvidyamāne ca satyapi
1.41
satyapūjitayoścātha svaḥ svargaparalokayoḥ
svo jñātāvātmani svaṃ tu nijerthe haḥ śive kare
1.42
vīre bhayaṅkare hṛ syātsambuddhau pādapūraṇe
hā śugduḥkhaviṣādeṣu hī viṣādepi vismaye
1.43
duḥkhahetau ca huṃ svalpe parapraśnavitarkayoḥ
hi hetau pādapūrtau ca viśeṣe'pyavadhāraṇe
1.44
he hūtāvapi sambuddhau haṃ khede roṣabhāṣaṇe
anyayaṃ kṣmā bhuvi jyāyāṃ kṣaḥ kṣetre rakṣasi kṣame
1.45
śrīmatsomabhavaḥ salakṣasacivo vākaṇṭhabhūpāṅgabhṛt
san prāsūtasutaṃ mahīpamamalaṃ saubhāgyadevī ca yaṃ
tatssṛṣṭetimude vidāmanupame nānārthanāmātye
granthe'sminprathamaḥ pṛthau samabhavatkāṇḍo'yamekākṣaraḥ
1.45.p1
ityanekārthatilake ekākṣarasaṃjñaḥ prathamaḥ kāṇḍaḥ
Linked texts (3)
- Anekārthasaṃgraha — Hemacandra, Sanskrit
- Anekārthatilaka — Mahīpa, Sanskrit
- Anekārtha — Sanskrit