Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 2

Śabdakalpadruma 2

Language
Sanskrit

2.1

bhūrbhuvaḥsvaraṅkurodbhedaḥ
nīvṛjjanapado jānapadaśca viṣayaḥ pumān
deśaḥ pradeśostrī rāṣṭraṃ strī sthitiścāvakāśakaḥ

2.2

padoparvatane sthānaṃ ṣaṇṇayaṃ trividhaḥ kramāt
nānādrumalatāvīrunnirjharaprāntaśītalaiḥ

2.3

sumṛgaiḥ kurarāyaiśca pakṣivrātasamanvitaiḥ
vanairvyāptaṃ tāmrabhuvaṃ sasyairvrīhiyavādibhiḥ

2.4

klībe'nūpaṃ puṃsi kacchaḥ syādathāsya viparyaye¹
navairlpatṛṇairvyāptā dhūsarā bhūḥ phalādhikā

2.5

yatra pradoptārkakarairgāvo'jābhūridugdhadāḥ
nīrujaḥ prāṇinaḥ kūpajalapājāṅgalaḥ sa ca

2.6

yatra yuktaṃ dvayorlandama godhūmacaṇakāvṛtam
yāvanālā1bhāṣayavairvyāptaṃ sādhāraṇaṃ triṣu

2.7

deśaḥ prāgdakṣiṇaḥ prācya udīcyaḥ paścimottaraḥ
himavadvindhyayormadhyaṃ yatprāgvinaśanādapi

2.8

pratyageva prayāgācca madhyadeśaḥ sa madhyamaḥ
pratyantoṇāryadeśaḥ syānmadhyaṃ vindhyahimāgayoḥ2

2.6-2

pūrvapāścātyayorabdhyornadī yāvaccharāvatī
āryaparyāyataḥ sthānamāvarttamapi vācyavat

2.10

triyāmācāravedī syātsarvadharmapuraskṛtam4
gaṅgāyamunayormadhyamantarvediḥ5 śamasthalī

2.11

brahmāvarttaḥ sarasvatyā dṛṣadvatyāśca madhyabhūḥ
brahmavediḥ kurukṣetraṃ pañcarāmahradāntarā6

2.12

dharmakṣetraṃ viśasanaṃ kurujāṅgalamityapi
pāṇḍūdakṛṣṇatobhūmaḥ pāṇḍūdakṛṣṇabhūmike7

2.13

kumudvānkumudaprāyo vetasvānbahuvetasaḥ
naḍakīyo naḍaprāyaḥ syānnaḍvānnaḍvalaśca saḥ

2.14

śādvalaḥ śādaharitaḥ sajambālotipaṅkilaḥ
api nadyambuvṛṣṭambusaṃpannavrīhipālitaḥ

2.195

nadīdevārthayormātṛkārthakaḥ syādanukramāt
nadīvṛṣṭyambujaiḥ sasyairyukto dvaimātṛkaśca1 saḥ

2.196

ūṣarastūṣavānūṣo hrasvāādirapi kīrttitaḥ
strī śarkarā tu vā bhūmni deśe śārkarilastriṣu

2.197

śārkaraḥ śarkarāvāṃśca deśe cānyatra ca triṣu
sikatā strī bahutve vā deśe sikatilastriṣu

2.198

saikataḥ sikatāvāṃśca deśe cānyatra ca triṣu
striyāṃ vā bhūmni sikatā vālukā vālikāpi ca

2.199

pāṇḍubhūmaprabhṛtayaścānyaliṅgāḥ sthalī na nā
surājñi deśe rājanvān kurājani tu rājavān

2.200

kumudvadādyāstriṣveta itaḥ puṃ'bhūmni caikavat
syā2dvahikastu3vahīko4vāhīko5vāhikopi ca

2.201

colaścoḍotha yavano javanaḥ pārasīkakaḥ
sa ca pārasikopi syāt vānā6yustu vanā7yukaḥ

2.202

daratstriyāṃ ca daradā kanyakubjaḥ kuśasthalam
kanyākubjaḥ kānyakubjaḥ kośalaḥ kosalopi ca

2.203

tīrabhuktistīrabhuktau videho mithilaḥ samāḥ
8cediścaidyo'ḍahālastu ḍāhālo ḍāhalaśca saḥ

2.24

deśe tu puṃsi kāśiḥsyādvārāṇasavarāṇasau
śuktikaḥ muktikastulyau samau kauṃkaṇakoṃkaṇau

2.25

kaṃpillo'picakāṃpillaḥ kāṃpi2lyopi nigadyate
āpikaupillakau pillyau3 kāmarūpastu kāmaruḥ

2.26

śrīhaṭṭo harikeliḥ syācchrīhaṭṭopi kvacidbhavet
brāhmaṃ kṣātraṃ ca vaiśyaṃ śaudraṃ kṣetraṃ caturvidham

2.27

kṣetraṃ brāhmaṃ jalakuśamṛgapakṣṇigaṇāvṛtam
sadvṛkṣaiḥ phaladairyuktaṃ śvetamṛddhaimityatha

2.28

kṣātraṃ krūramṛgavyālaghoraghoṣigaṇāvṛtam
āraktabhūmikaṃ vṛkṣaiḥ kaṇṭakāḍhyairvirājitam

2.29

tacchātrakatavaṃ cātha vaiśyaṃ tu nidhānavat
siddhakinnaragaṃdharvadaivataughavirājitam

2.30

kauberaṃ pītamṛtkaṃtadatha śaudraṃ tu kṛṣṇamṛt
sarva6kaṣukalohnānāṃ karṣakaṃ bahusasyadam

2.31

krūrākrūramṛgopetaṃ varbūrakhadirāvṛtam
tadbhaumaṃ syādatha kṣetre tattadvastūdbhavocite

2.32

yavyaṃ yavakṣyaṃ yāveyaṃ ṣāṣṭikaṃ traihikaṃ ca tat
traiheyamāṇavīnaṃ syādāmvaṃ śākaśākaṭam

2.33

śākaśākaṭinaṃ tilyaṃ tailīnaṃ māṣyamityapi
māṣī'na'mudmyamaumīnamaumaṃ maudgīnamityapi

2.34

maudgaṃ bhaṅgyaṃ ca bhāṅgīnaṃ bhāṅgaṃ syātkodravīṇakam 3
bījākṛtaṃ tūptakṛṣṭaṃsītaṃ 4 halyaṃ hale kṛtam

2.35

triguṇākṛtaṃ trihalyaṃ trisītyaṃ dviguṇākṛtam
dvihalyaṃ caikahmalyādi jñeyaṃ śambākṛtaṃ ca tat

2.36

droṇakāḍhakavāpādau drauṇikāḍhakikādikam
khārīvāpe tu khārīkamastriyāṃ vapraṅktyapi

2.37

kedāraśca punarvāṭa eṣāṃ kaidārikaṃ gaṇe
eṣūdbhūtaṃ vastujātaṃ triṣu syādakṛte khilam

2.38

tathācāpaprahataṃ klībe marurdhanvā nubhau nari
goṣṭhaṃ gosthānakaṃ klībe gauṣṭhīnaṃ bhūtapūrvakam

2.36-2

tadāśitaṃgavīnaṃ syādgāvo yatrāśitāḥ purā
kalpadrau keśavakṛte bhūmisakandhaprarohake
deśaprakāṇḍaḥ prathamaḥ sāṅgo'yaṃ siddhimāgataḥ

Linked texts (6)