Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 3

Śabdakalpadruma 3

Language
Sanskrit

3.1

klībetilambe sthānīyaṃ mudgaṅgo vivaśaḥ pumān
namaṃ hai (850) rgāmabhirdoṇamukhaṃ karvaṭakharvaṭau

3.2

astriyāṃ narbhadhai (450) ścāpi narbhakhaiḥ 250 puramastriyām
tadarddhamastriyāṃ kheṭastasyārddhaṃ pattano'striyām

3.3

tadarddhaṃ nigamaḥ puṃsi tadarddhaṃ tu niveśanam
striyāṃ purīpūḥpurayaḥ puraṃ vā nagaraṃ ca vā

3.4

vā mandiraṃ pattanaṃ syātpaṭṭanaṃ kaṭako'striyām
syādabhiṣya'ndivamanamupaparyāyataḥ puram

3.5

śākhānagaraparyāyaṃ grāmaḥ karṣukavāsabhūḥ2
athāsaṃniparyupebhyaḥ paraḥ syādvasathaḥ pumān

3.6

janyaṃ tu grāmaparyāyamukhaparyāyamityapi
pāṭakastu 3 tadvahiḥ4 syādyāghāṭastu ghaṭovadhiḥ

3.7

antovasānaṃ strī sīmā maryādāpi ca sīmani
grāmasīmā tūpaśalyaṃ nā kaṭhaḥ5 kaṇṭakaśca6 saḥ

3.8

puṃsi klībe tu mālaḥ syād grāmagrāmāntarāṭavī
paryantabhūḥ parisaraḥ syātkarmāntastu karmabhūḥ

3.6-2

ābhīrapallī ghoṣaḥ syādbhrajonīśe|vanāṃtarā
vāṭolpake tu pallī strī pallirapyatha na striyām

3.10

pakkaṇaḥ8 śabarāvāse veśyā janasamāśraye
veśaḥ puṃsi striyāṃ veśyāpyatha puṃsi dvijanmanām

3.191

agrahāropyatha grāmelpake grāmaṭikā1 striyām
eko grāmapatiryatra sabhṛtyaparicārakaḥ2

3.192

kuṭikā saikabhogo'sāvapyatho vipaṇiḥ striyām
paṇyavīthī ca vīthyarthā caturhaṭṭaśca3 na striyām

3.193

śūdrasya śāsanaṃ kṝta4kīlā paṭṭo5likāpi ca
śāsanaṃ naiva kasyāpi6 pāṃsukīlātha pūrṇaṇaḥ

3.194

gajāhvayaṃ hastipuraṃ gajāhvaṃ gajasāhvayam
hastinaṃ hāstinapuraṃ hastināpuramapi

3.195

ekacakraṃ harigṛhaṃ śaṃbhuparyāyavarttaniḥ
śāketaṃ cāpi sāketamayodhyottarakośalā

3.196

kośalātho kanyakanyā-kānyebhyaḥ kubjamityapi
mahodayaṃ gādhipuraṃ kauśaṃ dvāravatītyapi

3.197

dvārāvatī dvārakāpi dvārikā ca kuśasthalī

3.198

vanamālinyatho puṣpapuraṃ pāṭaliputrakam
videhā mithilā tulye vediparyāyapūratha

3.196-2

tripurī cedinagarī kauśāmbī vatsapattanam
prājāpatyaḥ prayāgaḥ syādagnihotragṛhārthakam7

3.200

mathurā tu madhūpaghnaṃ madhurā śivapūratha8
purīśreṣṭhā tīrtharājī jikharī ca tapaḥsthalī

3.21

kāśī vārāṇasī kāśirvaraṇāsī varāṇasī
mahāśmaśānamānandavanaṃ klībe'vimuktakam

3.22

śivaparyāyaliṅgārthamathasyādujjayanyapi
viśālojjayinī puṣpakaraṇḍinyapyavantikā

3.23

tadudyānaṃ samākhyātaṃ klībe puṣpakaraṇḍakam
devīkoṭūṭo 'vāṇapuraṃ' koṭīvarṣamumāvanam

3.24

syācchoṇitapuraṃ cātha camatkārapurārthakam
nagaraṃ vṛddhanagaramatha siddhapuraṃ punaḥ

3.25

sārasvataṃ haihayapūrmāhiṣmatyapi ceṣyate
2induparyāyataḥ prasthaṃ yoginītaḥ purārthakam

3.26

purī nalasya niṣdhā gayarājarṣipūrmayā
pitṛtīrthaṃ3 rājagṛhaṃ jarāsaṃdhapuraṃ hi tat

3.27

campā tu mālinī karṇalomapādapurītyapi

3.28

striyāṃ klībe 4tāmaliptaṃ dāmaliptaṃ tamālinī
velākūlaṃ5 stambapuraṃ viṣṇuparyāyapūrapi

3.29

atha vaidarbhaparyāyaṃ kuṇḍinaṃ kuṇḍināpuram
rathyā pratolī6 viśikhā nagarābhyantarāyanam

3.30

koṭo vapro'striyāṃ sālaḥ prākāro varaṇaḥ pumān
astrī durgottaṅgaṃ7 klībe punarāveṣṭakaḥ pumān

3.31

kampāvāropi tadvatsyustasya bhedā anekaśaḥ
prākārāgraṃ kapikoṭakramebhyaḥ śirasorthakam

3.32

prākārabhittimūle syāt striyāṃ nemirataḥ punaḥ
prācīnaṃ1 parivāraḥ syādgamādau prāntato2 vṛtiḥ

3.33

kuḍyamastrī striyāṃ bhittiḥ karabhaḥ puṃsyathāstriyām
yadantarnyastamṛtakadehaṃ prāyorddhakuḍyakam

3.34

eḍūkameḍukaṃ na strī syātāmatha niveśanam
sadanaṃ sādanaṃ veśma bhavanaṃ mandiraṃ viṭam3

3.35

niśāntaṃ dhāma śaraṇaṃ kulaṃ gehaṃ niketanam
agāraṃ codavasitamāgāraṃ cādhivāsanam4

3.36

śiviraṃ viśayaṃ pastyamoko vastyamimāni ṣaṇ
śālā sabhā ca vasatirvasatī ca striyāmimāḥ

3.37

gṛhaṃ niketaṃ nilayamālayaṃ punnapuṃsakam
dvayoḥ kuṭī kuṭīro nā veśa5 āvasathaḥ kṣayaḥ

3.38

adhvyānisaṃbhyo vāsaḥ syādviśrāmovasathāśrayau
āvasathyo6 pi saṃsthāyo gṛhāḥ puṃsi ca bhūmnyapi

3.39

alindabhedairevaṃ syurgṛhabhedāśca ṣoḍaśa
dhruvaṃ hīnamalindena dhanyaṃ syātprāgalindakam

3.40

jayaṃ 'syāddakṣiṇālindamathālindadvayānvite
pūrvadakṣiṇato nandaṃ kāntaṃ paścimapūrvataḥ

3.41

manoramaṃ ca tatpratyagdakṣiṇālindamuttamam
krūraṃ pūrvottarālindaṃ dakṣiṇodak supakṣakam

3.42

udak paścimagālindaṃ kṣayaṃ cātha vyalindake
uttarālindaśūnyaṃ2 ca sumukhaṃ parikīrttitam

3.43

paścimālindaśūnye'pi dhanadaṃ dakṣiṇā hi ca
alindahīnamānandaṃ pūrśvārālindavivarjitam

3.44

vipulaṃ sarvato'lindasaṃyuktaṃ vijayaṃ matam
hīnastambhamalindaṃ3 syācchālā stambhaiḥ samāvṛtā

3.45

praghānaḥ praghanastulyau praghāṇaḥ praghaṇaḥ sa ca
saṃjavanaṃ saṃyamanaṃ catuḥśālaṃ striyāṃ ca ṣaṇ

3.46

astriyāmuṭajaḥ parṇoṭajopyatha napuṃsake
caityamāyatanaṃ devaparyāyebhyo gṛhārthakam

3.47

prāsādaḥ puṃsyathāḍhyasya gṛhe harmyaṃ napuṃsakam
hastiśālā tu caturaṃ vājināṃ mandurānanā

3.48

gavāṃ saṃdāninī cāthāveśanaṃ śilpināṃ ca ṣaṇ
syānmārge jalapānasya 4prapā satrī pratiśrayaḥ

3.46-2

saṃnyāsināṃ ca cchātrāṇāṃ nilaye syānmaṭho'striyām
citraśālā jālinī syādatha tailārthaśālikā

3.50

yantrasañcārthakaṃ tantuvāyaśālā tu garttakī
kuśālā pattiśālāyāṃ śilpā kharakuṭītyapi

3.51

upanī nāpitagṛhamāsthānaṃ gṛhabhadrakam
kumbhakārasya śālā tu budhaiḥ pākapuṭīritā

3.52

khalūrikā tu mallānāṃ śramasya sthānabhūratha
ātharvaṇaṃ śāntigṛhaṃ śāntīgṛhakamityapi

3.53

kuṭṭimo'strī nibaddhā bhūścandraśālā śirogṛham
bhāṇḍāgāre kośakoṣāvastriyāṃ gañja ityapi

3.54

surāgṛhe striyāṃ gañjā guñjātho sūtikāgṛham
ariṣṭaṃ sūtakagṛhaṃ veśo veśyāgṛhe pumān

3.55

veśyamapyatha saṃdhānī syātstriyāṃ kupyaśālikā
bhaurikī naiṣkikī ṭaṅkaśālā lakṣmīgṛhārthakam

3.56

astrī mahānasaṃ pākaśālā rasavatī striyām
lekhyasthānaṃ'granthakuṭī kārā syādbandiśālikā

3.57

syādbhogagarbhavāsārthādgṛhaparyāyamityapi
puṃsi klībe 'pavarakaṃ śayanādāspadārthakam

3.58

niśāgṛhaṃ tu gojāriḥ striyāṃ guptagṛhaṃ ca tat
vāritrāpi ca kārāvī1 śramajaṅgamataruḥ kuṭī

3.56-2

2mūrddhaṃkholaṃ khaparikā klībe patrapiśācikā
kāyamānaṃ natośīrasugandhatṛṇanirmitam

3.60

syādastriyāṃ vāstugṛhaṃ gṛhapotaka ityapi
klībe vadhūṭī3 śayanaṃ vātāyanaṃ gavākṣakaḥ

3.61

gṛhākṣo maṇḍapo 'strīsyājjanaparyāyasaṃśrayaḥ
bahumānuṣasaṃkīrṇaṃ4 nirmuṭaṃ ca karāgalam

3.62

harmyādi dhanināṃ vāsaḥ prāsādastu prasāda5vat
devabhūmīśaparyāyātsadmārtho thopakārikā

3.63

upakāryātha saudho'strī sadma dhāmāpi rājataḥ
candraśālā tu valabhirvalabhī candraśālikā

3.64

vaḍabhirvaḍabhī cūḍā cūlā ca syustriyāmimāḥ
vimānamatha tadbhedāstatra vicchandako'striyām

3.65

vicchardako'pi vā klībe nandāvarttaśca na striyām
nandyāvartto'pi vā klībe sarvatobhadra ityapi

3.66

vā puṃsi varddhamāno'strī rucakasvastikau samau
siṃhārthāddvāraparyāyaṃ tatraiva syātpraveśanam

3.67

styagāraṃ bhūbhujāmantaḥpuraṃ syādavarodhanam
avarodho'pi śuddhāntarnaṃnā sthānaṃ ca bhadrakam1

3.68

jinasthāne caityamastrī vihāro'sāvapāśrayaḥ
mattālambaścapagrīvo na striyāṃ mattavāraṇam

3.66-2

samudraparyāyagṛhaṃ jalayantraniketanam
śivasya vṛṣamaṇḍapyāṃ budhairgopuṭikaṃ smṛtam

3.70

sthūṇāstambhaḥ pumānnāsādāru dvāropari sthitam
kṣaumaṃ vā puṃsi cāṭṭālo gṛhasyoparibhūmikam

3.71

yaddeśmāthāvagrahaṇī dehalyumbara ityapi
udumbaraścātha śilī śilā cāpi śiliḥ punaḥ

3.72

adhastāddāruṇi śilā saiva syāddvārapiṇḍikā
pracchannamantardvāraṃ syātpakṣadvāraṃ tu pakṣakaḥ

3.73

valīkamastriyāṃ klībe2 nīvaṃ nīdhraṃ ca nīdrakam
paṭalāntetha tatprānta indrakośa3stamaṅkakaḥ

3.74

puṃsicchadiḥ strī paṭalaṃ triṣu syādvalabhī striyām
gopānasī syādādhāra4cchādane vakradāruṇi

3.75

prāsādamaṇḍape cūḍā dantāste nāgadantakāḥ
mattavāraṇamicchanti pragrīvaṃ puṃnapuṃsakam

3.76

striyāṃ kapotapālī'syādviṭaṅka ṃ puṃnapuṃsakam
strī dvāraṃ pratīhāraḥ syādvitardistu vedikā

3.77

vātarhiścāpi vātarhī vijñeyāḥ 3 syuḥ striyāmimāḥ
toraṇo'strī bahirdvāraṃ puradvāraṃ tu gopuram

3.78

tiryaṃgāyatavaṃśādi ślakṣṇeṣīkādinirmite
dvārādyāvaraṇe jālamālābhivyañjake bahiḥ

3.76-2

toraṇopari maṅgalyaṃ dāma vandanamālikā
varddhamānaṃ tu taddvāraṃ yena vadhyopanīyate

3.80

amārge racitaṃ dvāramapadvāraṃ ca morikā
atha hastinakhaḥ kūṭaṃ pūrvvāroparikūṭakam

3.81

striyāṃ dvāḥ syātkapāṭaṃ ca kavāṭaṃ ca kuvāṭakam
triṣvete cārarirapi nanā'raramatha triṣu

3.82

syādargalaṃ tu parighaḥ pumānsyādatha sūcikā
alipakā cedargalikā kūcikā kuñcikāpi ca

3.83

puṃsyaṅkuśo nikuñcaḥ syādvāraṇī syātstriyāmatha
argalyāderadhiṣṭhāne śrṛṃkhalā valganī striyau

3.84

dvārayantraṃ tu tālaṃ syādasyodghāṭanayantrakam
pratitālyapi tālī syādbahubhedānyamūnyapi

3.85

ārohaṇaṃ syātsopānaṃ pāṣāṇeṣṭyādinirmite1
kāṣṭhādinirmitā sā syānniḥśreṇiradhirohiṇī

3.86

niḥ2śrayatyapi niḥśreṇī ūha3nī tu samūhino
samūhanirbahukarā śodhanī vyavahārikā

3.87

saṃmārjanī varddhanī syātsaivoktā tṛṇakūcikā
puṃvimārgaḥ4 suhariṇī5 saivārddhendusamālpikā

3.88

klībe suharaṇaṃ6 tatsyātsā samā kāṣṭhakīlakaiḥ
khacitā parpaṭī jñeyā yaṣṭyā7ḍhyātha nigharṣaṇam

3.86-2

saṃsthānaṃ cāthāvakaraḥ saṃkaraḥ kṣitake mukham
syānniḥsaraṇamāghāṭo maryādāpyavahārakaḥ

3.60-2

pattanādiparicchede saṃniveśo nikarṣaṇam
pratihāraḥ pratīhāro vātamañcaka ityapi

3.61-2

iṃdrakośastadupari dāru tiryak sthitaṃ hi yat
uttaraṅgothakāṣṭhādinirmitā śālabhañjikā

3.62-2

pāñcālikā putrikā syādatha8 lepamayī tu yā
saṃpāditā śilpivaraiḥ sā syādañjalikārikā

3.63-2

mārgo'dhvā nigamaḥ panthā vivadhaḥ puṃsi vīvadhaḥ
api dvayoḥ syātpadavī saraṇiḥ saraṇī sṛtiḥ

3.64-2

padaviḥ strī puṃsi vāṭaḥ pathaḥ peṃḍaḥ pumānayam
varttantyekapadī padyā varttaniḥ paddhatiḥ striyām

3.65-2

ayane varttanaṃ vartma klībe syāccharaṇirdvayoḥ
athācāro vaho mātho'pathaṃ klībe'patho'pi vā

3.66-3

vyadhvo duradhvo vipathaḥ kadadhvā kāpatho'striyaḥ
hastyaśvarathapādātagamano'dhvā tu saṃkulaḥ

3.67-2

dvimārgo dvipathaṃ cārapatho'tha tripathe trikam
catuṣpathe catuṣkaṃ syātsaṃsthānaṃ bahumārgake

3.67-3

catvaraṃ cātha śṛṅgāṭaṃ trimārgyā yatra saṃgamaḥ
prāntaraṃ dūraśūnyo'dhvāpyatha vartmani durgame

3.66-4

kāntāramastriyāṃ ca syāddurgamārgo'pi durgamaḥ
saṃdhilā tu suraṅgā syādgūḍhamārgo bhuvontarā

3.100

ghaṇṭāpathaḥ saṃsaraṇaṃ śrīpathaḥ syānmahāpathaḥ
rājaparyāyamārgārthaḥ sa purasyopaniṣkaram

3.101

upaniṣkramaṇaṃ parva madhyamāṅgulimadhyamam
syādaṅgulaṃ tairdvādaśabhirviṃtastistadyugena ca

3.102

hasto hastaiścaturbhiḥ syāddhanurdaṇḍaśca taiḥ punaḥ
dvisahasramitaiḥ krośaḥ krośābhyāṃ gorutaṃ punaḥ

Linked texts (16)