Vishvalocana 27: atha māntavargaḥ
Viśvalocana 27
- Language
- Sanskrit
Contents
- 27.68 — 1 part
atha māntavargaḥ
27.1
mam
maḥ śive puṃsi maścandre mo vidhau māṃ tu mātari
striyāṃ syānmā ramāyāṃca mākṣepe mānavandhayoḥ
27.2
mā niṣedhe'vyayaṃ me ca mametyarthe mamānvayam
madvitīyam
amo roge'pi tadbhede svādapakke tu vācyavat
27.3
idhmaḥ puṃsi vasante syādidhmaḥ syānmīnaketane
umā gauryāmatasyāṃ ca haridrākāntikartiṣu
27.4
umastu syātpumāneva mato nagaraghaṭṭayoḥ
ūmmirdvayostaraṅge syādbhaṅge vegaprakāśayoḥ
27.5
vastrasaṃkocarekhāyāmutkaṇṭhāpīḍayorapi
kāmaḥ smarecchayoḥ kāmye kāmaṃ retonikāmayoḥ
27.6
sammate syādanumatau kāmamityetadavyayam
kāmiḥ strī kāmakāntāyā kāmiḥ syātkāmuke pumān
27.7
sarvanāmni kimityetadvijñeyamabhidheyavat
kiṃ vitarke'vyayaṃ praśne kṣepe nindāprakārayoḥ
27.8
kirmiḥ strī svarṇapuṣyāṃ syādapi mālāpalāśayoḥ
kṛmirnā krimivatkīṭe lākṣāyāṃ kṛmile khare
27.9
kramaḥ śaktiparīpāṭīcalane kampane'pi ca
kharmaḥ kṣaumaprabhede'pi kharmaṃ syādapi pauruṣe
27.10
gamo dyūtāntare mārge'pyaparyālocite'pi ca
gulmaḥ stambe camūrakṣāsainyayoḥ plīhaghaṭṭayoḥ
27.11
gulmī syādāmalakyelāvanāvastraveśmasu
grāmaḥ khare saṃvasathe vṛnde śabdādipūrvakaḥ
27.12
gharmmaḥ syādātape grīṣme ūṣmasvedajale'pi ca
jālmaḥ syātpāmare krūre jālmo'samīkṣyakāriṇi
27.13
jihmaṃ tu tagare jihmastriṣu syānmandavakrayoḥ
haridvarṇe'pi harrite tokmastokmaṃ śrutermale
27.14
damastu damane daṇḍe damathe karddame'pi ca
dasmo vaiśvānare caure yajamāne'pi ca smṛtaḥ
27.15
drumastu pādape pārijāte kiṃpuruṣeśvare
dharmmaḥ syādastriyāṃ puṇye dharmo nyāyasvabhāvayoḥ
27.16
upamāyāṃ yamācāravedānte'pi dhanuṣyapi
yāge yoge'pyahiṃsāyāṃ somape'pi kacinmataḥ
27.17
dhyāmo gandhatṛṇe puṃsi dhyāmo damanake'pi ca
śyāmavarṇe triṣu dhyāmo numā nāmni paradyutau
27.18
nemiḥ kūpatrikāyāṃ syāccakrānte tiniśadrume
nemo'rddhakīlasīmāsu gatrtaprākārakaiṭave
27.19
padmo'strī padmanāle'bje vyūhasaṃkhyāntare nidhau
padmake nāgabhede nā padmā bhārgīśriyoḥ striyām
27.20
brāhmī tu bhāratīpaṅkagatikābrahmaśaktiṣu
phañjikāyāṃ tathā somavallarīśākayorapi
27.21
bhāmaḥ krodhe ravau bhāsi bhīmaḥ śambhau vṛkodare
syādamlavetase bhīmastriṣu ghore bhayānake
27.22
bhīṣmastu haragāṅgeyarakṣasi triṣu bhīpaṇe
sthānamātre kṣitau bhūmirbhaumastu narake kuje
27.23
bhramo bhrāntau ca kundākhyayantre ca jalanirgame
saṃyame yamaje dharmarāje dhvāṅkṣe yuge yamaḥ
27.24
nityakarmaprabhede ca yamunāyāṃ yamī striyām
prahare saṃyame yāmo yāmiḥ svasṛkulastriyoḥ
27.25
pradhmaścāpepi saṃgrāme rāmamādhavayoṣiti
ramastu manmathe kānte ramo'śokamahīruhe
27.26
raśmiraṃśupragrahayo raśmirrocanalomani
rāmastu rāghave jāmadagnye haladhare'pi ca
27.27
paśubhede sitaśyāmamanojñeṣu tu vācyavat
rāmāṅganāhiṅgulinyo rāmaṃ vāstukakuṣṭhayoḥ
27.28
manorame'bhipūūrvāyāṃ rukmaṃ tu svarṇalohayoḥ
rumā sugrīvakāntāyāṃ rumā tu lavaṇākare
27.29
lakṣmīḥ śrīriva saṃpattau padmāśobhāpriyaṅguṣu
lakṣmīḥ syādauṣadhībhede nañaḥ pūrvā tu nirṛtau
27.30
vamiḥ syātpāvake puṃsi vamistu vamane striyām
vāmaḥ savye hare kāme dhane vitte tu na dvayoḥ
27.31
valgu pratīpayorvāmastriṣu vāmā tu yoṣiti
vāmī śṛgālyāṃ vaḍavārāsabhīkarabhīṣvapi
27.32
śamī śaktuphalāyāṃ syācchivāyāṃvalgulāvapi
śuṣmaḥ pumāndinapatau mataṃ śuṣmaṃ tu tejasi
27.33
śyāmastu harite kṛṣṇe prayāgasya vaṭadrume
pike payodhare vṛddhadārake'pi pumānayam
27.34
śyāmavarṇe haridvarṇe tripu śyāmā tu valgulau
aprasūtāṅganāyāṃ ca śyāmā somalatauṣadhau
27.35
trivṛtāśārivāgundrāniśānīlīpriyaṅguṣu
śyāmaṃ lavaṇabhede'pi śyāmaṃ syānmarice'pi ca
27.36
śrāmastu maṇḍape kāle vipūrvaḥ śramavañcane
samā varṣe sahaksarvamānyeṣu ca samaṃ triṣu
27.37
sīmā'vadhau ca velāyāṃ kṣetre ghāṭe sthitāvapi
sūkṣmaṃ tu nabhasi kṣīre sūkṣmamalpe'bhidheyavat
27.38
katakā'dhyātmayoḥ sūkṣmaṃ sūkṣmaḥ puṃsyaṇumātrake
somaḥ sudhāṃśukarpūrakuberapitṛdaivate
27.39
divyauṣadhīśyāmalatāvasubhidvātavānare
tuṣāre candane śīte himaṃ triṣu tu śītale
27.40
homirgno ghṛte cātha kṣitau kṣāntāvapi kṣamā
kṣamaṃ yukte kṣamaḥ śakte hite kṣāntyanvite'nyavat
27.41
kṣumā'tasīnīlikayoḥ kṣemaṃ syāllabdharakṣaṇe
maṅgale corake vā strī kṣemā caṇḍāharastriyoḥ
27.42
kṣaumaṃ syādatasīvastre kṣaumamaṭṭadukūlayoḥ
mattṛtīyam
adhamaḥ kutsite nyūne'pyāgamaḥ śāstra āgattau
27.43
āśrāmo brahmacaryādau munisthāne maṭhe striyām
uttamā dugdhikāyāṃ syādātkṛṣṭe tu triṣūttamam
27.44
kalamaḥ śālilekhanyoścaure lākṣārase'pi ca
kusumaṃ puṣpaphalayorāttave locanāmaye
27.45
kṛtrimaṃ lavaṇe puṃsi sihnake kṛtake triṣu
guḍārmaḥ syādguḍakṣode kṣīradāruṇi ca smṛtaḥ
27.46
godhūmo vrīhibhede syānnāraṅge bheṣajāntare
golomī śvetadūrvāyāṃ vārastrīvacayorapi
27.47
gautamaḥ śākyasiṃhe'pi munibhede'pi gautamaḥ
gautamī caṇḍikāyāṃ ca rocanyāmapi gautamī
27.48
talimaṃ kuṭṭime talpe vitāne yāvake'pi ca
dāḍimaḥ puṃsi dāḍimba elāyāmapi dāḍimaḥ
27.49
nigamo haṭṭapūrvvedakaṭaluṇḍīṣu vāṇije
niyamo niścaye bandhe yamaṇe saṃvidi vrate
27.50
niṣkramo nirgame buddhisampattau duṣkule'pi ca
naigamaḥ kṣurivedāntavaṇikvāṇijyanāgare
27.51
pañcamo rāgabhede syātpañcānāṃ pūraṇe triṣu
triṣu dakṣiṇameghe'pi pañcamī pāṇḍavastriyām
27.52
paramastu triṣūtkṛṣṭe pradhānādyośca puṃsi tu
oṃkāre paramaṃ tu syādanujñāyāmasaṃjñakam
27.53
prakramo'vasare cānukrame cāpakrame krame
pratimā'nukṛtau dantabandhane'pi ca dantinām
27.54
ādāvapi pradhāne'pi prathamaṃ vācyaliṅgakam
praharmmaḥ saudhakūṭasthakalaśādrinitambayoḥ
27.55
madhyamo madhyadeśe syātsvare madhye'tha madhyamā
triṣu dṛṣṭarajomārīrākyayormadhyamā striyām
27.56
karṇikātryakṣaracchandakaramadhyāṅgulīṣu ca
vikramastūdyamakrāntau kṣamāyā śaktisaṃpadi
27.57
vidrumo ratnavṛkṣe'pi pravāle navapallave
vibhramastu vilāse syād vibhramo bhrāntihāvayoḥ
27.58
vilomo viparīte'pi bhujaṅge'ṅguliromani
vilomī tu vyavasthāyāṃ vilomamaraghaṭṭake
27.59
vyāyāmo durgasañcāre viyāme pauruṣe śrame
saṅkramaḥ saṅkramaṇe'strī tu vārisaṃcārayantrake
27.60
triṣūttame pūjyatame sādhīyasi ca sattamaḥ
sambhramastvādare puṃsi saṃvege sādhvase'pi ca
27.61
suṣamaṃ cārusamayostriṣu syātsuṣamā dyutau
atidyutau ca suṣamā suṣīmaḥ pannagāntare
27.62
suṣīmaṃ śiśire klībaṃ cāruśītalayostriṣu
sundare'pyupamāśūnye bhavedanupamo'nyavat
27.63
gaurīnāyakadiṅnāgayoṣittvanupamā matā
abhyāgamo'ntike ghāte virodhe'pyudgame yudhi
27.64
upakramaścikitsāyāmupadhāne ca vikrame
bhaveduṣagamaḥ pārśvagamane'ṅgīkṛtāvapi
27.65
jalagulmo jalāvarttajalacatvarakacchape
daṇḍayāmastu divase kīnāśe kumbhasambhave
27.66
parākramastu sāmarthye vikramodyogayorapi
plavaṅgamaḥ kapau bheke mahāpadmaṃ tu mānake
27.67
mahāpadmaḥ pumānsaṅkhyānidhināgāntare mataḥ
yātayāmo mato jīrṇe paribhuktojjhite triṣu
27.68
sārvabhaumastu dignāgabhede sarvamahīpatau
abhyupagamaḥ svīkāre samīpāgamane'pi ca
27.68.p1
iti viśvalocane māntavarga.
Linked texts (6)
- Viśvalocanakośa — Śrīdharasena, Sanskrit
- Viśvakośa — Maheśvara, Sanskrit
- Śabdaratnasamanvaya — Śāhajīrāja of Tanjore 1600, Sanskrit
- Medinīkośa (Nānārthaśabdakośa) — Medinikara, Sanskrit
- Śabdaratnāvalī — Mathureśa Vidyālaṅkāra 1641, Sanskrit
- Śabdaratnāvalī (Mathureśa) — Mathureśa 1641, Sanskrit