<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.13 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 100.3.13

# Shabdakalpadruma 100.3.13

Śabdakalpadruma 100.3.13

- **Language:** Sanskrit

### [100.3.13](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.13)

kurvantyante ca vaikalyaṃ kurvvantyaśugo yadi  
chedabhedābhighātebhyo dahanāddāraṇādapi  
upaghātaṃ vinānīyānmanmanāmalpamapyatham  
śārīraṃ  
marmmābhighātaśca na kaścidasti  
yo'lpātyayo vāpi niratyayo vā  
prāyeṇa marmmasvabhihatām̐stu tāṃstu  
vaikalyamṛcchantyathavā mriyante  
marmmāyayadhiṣṭhāya hi ye vikārā  
mūrcchanti kāye vividhā narāṇām  
prāyeṇa te kṛcchratamā bhavanti  
naraiḥ yatnerapi sādhyamānāḥ |”  
athātaḥ sirāvarṇanavibhaktināma śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ | sapta sirāśatāni bhavanti | yābhiridaṃ  
śarīramārāma iva jalahāriṇībhiḥ kedāra iva  
ca kulyābhirupasnihyate anugṛhyate ca ākuñcanaprasāraṇādibhirviśeṣaiḥ| drumapatrasevanīnāmiva  
ca tāsāṃ pratānāstāsāṃ nābhimūlaṃ tataśca  
prasarantyūrdhvamadhastiryyak ca || || bhavataścātra  
“yāvatyastu sirāḥ kāye sambhavanti śarīriṇām  
nābhyāṃ sarvvā nibaddhāstā pratanyanti samantataḥ  
nābhisyāḥ prāṇināṃ prāṇā prāṇāñnābhirbhupāśritā  
sirābhirāhṛtā nābhiścakranābhirivārakaiḥ ||”  
tāsāṃ mūlasirāścatvāriṃśat | tāsāṃ vātavāhinyo daśa | pittavāhinyo daśa | kaphavāhinyo daśa | daśa raktavāhinyaḥ| tāsāmtu  
vātavāhinīnāṃ vātasthānagatānāṃ pañcasaptatiśataṃ bhavati | tāvatya eva pittavāhinyaḥ | pittasthāne kaphavāhinyaśca | kaphasthāne raktavāhinyaśca | yakṛtaplīhronrnevametāni saptasirāśatāni  
tatra vātavāhinyaḥ sirā ekasmin sakthi pañcaviṃśatiḥ | etenetarasakthrvāhū ca vyākhyātau  
viśeṣatastu koṣṭhe catustriṃśattāsāṃ gudemeḍhrāśritāḥ | śroṇyāmaṣṭau | dve dve pārśvayoḥ | ṣaṭ  
pṛṣṭhe | tāvatya eva codare | daśa vakṣasi  
ekacatvāriṃśajjatruṇa ūrddham | tāsāṃ caturdaśa

- [Previous: 100.3.12](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.12)
- [Next: 100.3.14](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.14)
- [Up: 100.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.13](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.13) · Pramāṇa
