<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.16 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 100.3.16

# Shabdakalpadruma 100.3.16

Śabdakalpadruma 100.3.16

- **Language:** Sanskrit

### [100.3.16](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.16)

ścatasraḥ | āvarttayoraikekā sthāpanyāñcaikā pariharttavyā | śaṅkhayoreka nāsāṃ śaṅkhasandhisantāmekaikāṃ pariharet | dvādaśa mūrddha tāsāsutkṣepayorddhe pariharet | sīmanteṣvekaikāmadhipatāviti | evamaśastraklaptāḥ pañcāśajjatruṇa ūrddha -  
miti | bhavati cātra  
“yatprayatnabhito dehaṃ nābhitaḥ prahṛtāḥ sirāḥ  
pratānāḥ padminīkandādvisārīnāṃ yathā jalam|”  
athātaḥ sirāvyadhavidhiṃśārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ  
bālastha viraktacatta takṣī ṇabhovapariśrāntaklībadājakarmatamatavānnaviriktāstrāpittānuvāsitajāgaritakkīvalaśastrabhirbhītāṃ kāsaśvāsaśoṣaprauḍujvarākṣepa kampacchādyātopavāsapipāsā mūrcchāprapīḍitānāñca sirāṃ na vidhyet | yāścāvedhyā  
adhyāṇḍadṛṣṭā dṛṣṭācāyyryanvitā yantritāścānutthitā iti | śroṇitāvasekasādhyāśca vikārāḥ  
prāgabhihitāsteṣu cāpakalpeṣveṣu cāsṛkṣeṣu  
yathātthāyaṃ yathāvyāyañca sirāṃ vidhyet | pratiṣiddhānāmapi ca viśeṣapasaṃge vyādhiviśeṣeṣu  
sirāyadhamapratiṣiddham | tatra snigdhasvinnamāturaṃ yathādoṣapralanīkadravaprāyamannaṃ bhuktavantaṃ  
yavāgūṃ pītavantaṃ vā yathākālasupasthāpyāsīnaṃ  
sthitaṃ vā prāṇāvabādhamāno vastrapaṭṭacamarmāntarvalkalalatānāmanyatamena yantrayitvā nātigāḍhaṃ  
nātiśithilaṃ śarīrapradeśamāsādya yathoktaṃ śastraṃ  
gṛhītvā sirāṃ vidhyet  
“naivāniśita nātṛṣṇaṃ na pravāte na cāvṛkṣite  
sirāṇāṃ vyadhanaṃ kāryyamaroge vā kadācana ||”  
tatra yadyasidaṃ puruṣaṃ pratāritamukhamasraliptācokṣite upaveśyāsane sakthorākuñcitayoniveśya kūrparasandhdyosyopari hastāvanyonyadṛḍhamuṣṭakṛtamaṣṭīmanvayoḥ sthāpayitvā yantraṇaśāṭakaṃ

- [Previous: 100.3.15](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.15)
- [Next: 100.3.17](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.17)
- [Up: 100.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3)

## Linked texts (1)

- [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.23) — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.16](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.16) · Pramāṇa
