<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.19 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 100.3.19

# Shabdakalpadruma 100.3.19

Śabdakalpadruma 100.3.19

- **Language:** Sanskrit

### [100.3.19](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.19)

vyākhyātāḥ | etābhiradhonābheḥ pakkāśayakaṭīmūtrapurīṣagudavastimedrasakthīni dhāryante yāpyante  
ca | | bhavati cātra  
“adhogamāstu kurvvanti karmmopyetāni sarvvaśaḥ  
tiryyagmā, saṃpravakṣyāmi kamma tāsāṃ yathāyatham |”  
tiryyagmāvāntu catasṛṇāṃ dhamanīnāmekaikā śatadhā  
sahasradhā cotsarottaraṃ vibhajyante tāsvasaṃkhyeyāstābhididaṃ śarīraṃ gavākṣitaṃ vivaddhamātatañca | tāsāṃ sukhāni romakūpaprativaddhāni yaiḥ  
svedasamavahanti rasaśvāpi santarpayantaścāntarbahiñca  
tereva cābhyaṅgaparivekāvagāhālepanādīnyauṣadhānyaḥ  
śārīramabhipradyante bāci vipakānī | taireva  
sarpasukhamasukhaṃ vā gṛṅgāti | tānyetānyataso  
dhamanyaḥ sarvāṅkagatāḥ savibhāgā vyākhyātāḥ  
bhavataścātra  
“yathā svabhāvataḥ khāni mṛṇāleṣu viseṣu ca  
dhamanīnāṃ tathā khāni raso yairupacīyate  
pañcābhibhūtāstyatha pañcakṛtvaḥ  
•pañcendriyaṃ pañcasu bhāvayanti  
pañcendriyaṃ pañcasu bhāvayitvā  
pañcatvamāyānti vināśakāle ||”  
ataṃ ūrddhaṃ srotasāṃ mūlaviddhalakṣaṇamupadekṣyāmaḥ  
tāni tu prāṇānnodakarasaraktamāṃsamedomūtrapurīṣaśukrārttavavahāni yeṣvadhikāra eteṣāṃ  
bahūni | eteṣāṃ viśeṣā bahavaḥ | tatra prāṇavahe dve tayormūlaṃ hṛdayaṃ rasavāhinyaśca dhamanyaḥ  
tatra viddhasya krośanavinamanamohanabhramaṇavepanāni  
maraṇaṃ vā bhavati | annavahe dve tayormūlamāmāśayo'nnavāhinyaśca dhamanyastatra viddhasyādhmānaṃ  
śūlāmadveṣo chaddiḥ pipāsā'nyaṃ maraṇaṃ vā  
udakavahe dve tayormūlaṃ tālukloma ca | tatra  
viddhasya pipāsā sadyomaraṇañca | rasavahe dve  
tayormūlaṃ hṛdayaṃ rasavāhinyaśca dhamanyastatra

- [Previous: 100.3.18](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.18)
- [Next: 100.3.20](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.20)
- [Up: 100.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3)

## Linked texts (2)

- [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.9.8) — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit
- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.bhavaprakasa*alt.1.3-2.265) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.19](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.19) · Pramāṇa
