<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.7 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 100.3.7

# Shabdakalpadruma 100.3.7

Śabdakalpadruma 100.3.7

- **Language:** Sanskrit

### [100.3.7](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.7)

marmāṇi nāma māṃsaśirāsnāyvasthisandhisannipātāsteṣu svabhāvata eva viśeṣeṇa prāṇāstiṣṭhanti  
tasmānmarmekhabhihatāstāṃstān bhāvānāpadyante  
tatra sadyaḥprāṇaharāyyāmagneyānvayiguṇeṣvāśu  
kṣīyeṣu kṣapayanti | kālāntaraprāṇaharāṇi  
saumyāgneyānvayiguṇeṣvāśu kṣīṇeṣtu krameṇa ca  
yomaguṇeṣu kālāntareṇa kṣapayanti | viśalyaprāṇaharāṇi vāyavyāni śalyamukhaniruddho yāvadantarvāyastiṣṭhati tāvajjovatyuhṛtamātre tu  
śavye mammesthānāddino vāyurniṣkrāmati tasmāt  
saśavyo jovatyuddhṛtaśabyo mriyate | vaikalyakarāṇi saumyāni somo hi sthiratvācchaityācca  
prāṇāvalambanaṃ karoti | rujākarāṇyagnivāyuguṇabhūyiṣṭhāni viśeṣataśca tau rujākarau  
pāñcabhautikīñca rujāmāhurekaiḥ | kecidāhumarmāsādīnāṃ pañcānāmapi samastānāṃ vihatānāñca samavāyāt sadyaḥprāṇaharāṇi | ekahonānāmagnyānāṃ vā kālāntaraprāṇaharāṇi  
dvihīnānāṃ viśalyaprāṇaharāṇi | trihīnānāṃ  
vaikasyakarāṇi | ekasminneva rujākarāṇīti  
yataścaiva mato'sminmarmasvabhihateṣu śoṇitā  
gamanaṃ bhavati  
athātaḥ pratyekammarmmanirdeśaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ | saptottaraṃ mammaiśatam | tāni marmāṇi  
pañcātmakāni | tadyathā | māṃsamarmāṇi  
śirāmarmāṇi snāyumarmāṇi | asthimarmāṇi  
sandhimarmāṇi ceti | na khalu māṃsaśirāsnāyvasthisandhivyatirekeṇānyāni  
marmāṇi  
bhavanti yasmātropalabhyante | tatraikādaśa māṃsamarmāṇi | ekacatvāriṃśat śirāmarmāṇi  
saptaviṃśatiḥ snāyumarmāṇi | aṣṭāvasthimarmāṇi | viṃśatiḥ sandhimarmāṇi | tadetat  
saptottaraṃ mammaśatam || || teṣāmekādaśaikasmin  
sakthi bhavanti | etenetarasakthibāhū ca  
vyākhyātau | udaroraṣordvādaśa | caturdaśa pṛṣṭhe

- [Previous: 100.3.6](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.6)
- [Next: 100.3.8](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.8)
- [Up: 100.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3)

## Linked texts (1)

- [Suśrutasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.15) — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.7](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.7) · Pramāṇa
