<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1048.16 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 1048.16

# Shabdakalpadruma 1048.16

Śabdakalpadruma 1048.16

- **Language:** Sanskrit

### [1048.16](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1048.16)

“sthānādasmātsarasaniculādutpatodaṅmukhaḥ khaṃ  
diṅgānānāṃ pathi pariharan sthūlahastāvalepān ||”  
sthūlo hastau yasyeti |) pīnabhuje, tri  
sthūlā, strī, (sthūla + ṭāp |) garjāpappalī | iti  
śabdacandrikā || elāddhaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ  
bṛhadelā | iti ratnamālā  
sthūlāṃśā, strī, (sthūlo'śo yasyāḥ |) gandhapalā  
iti rājanirghaṇṭaḥ  
sthūlābhraḥ, puṃ, (sthūlaḥ cābhraḥ |) mahārājacūtaḥ  
iti rājanirghaṇṭaḥ  
sthūlāsyaḥ, puṃ, (sthūlaṃ yāsyaṃ yasya | ) sarpaḥ | iti  
śabdacandrikā || bṛhanmukhe, tri  
sthūlī, \[n\] puṃ, (sthūlaṃ gabhīramasyāstīti  
iniḥ |) uṣṭraḥ | iti kecit  
sthūlairaṇḍaḥ, puṃ, (sthūla eraṇḍaḥ |) bṛhaderaṇḍavṛkṣaḥ  
tatparyyāyaḥ | mahairaṇḍaḥ 2 mahāpaścāṅgulaḥ 3  
asya guṇāḥ  
“sthūlairaṇḍo guṇagrāhyaḥ syādrasavoyyavipākiṣu||”  
iti rājanirghaṇṭaḥ  
sthūlelo, strī, (sthūlā elā |) elāviśeṣaḥ  
bar̤a elāci iti bhāṣā | tatparyyāyaḥ | bṛhaṭailā 2 tripuṭā 3 tridivodbhavā 4 surabhītthaka 5 mahailā 6 pṛthvo 7kanyā 8 kumārkikāṭa  
kāyasthā 10 gopuṭā 11 bhadvailā 12 kāntā 13  
chatāṣīgarbhasambhavā 14 indrāṇī 15 divyagandhā 16 aindrī 17 | elāddayaguṇāḥ | śītakatvam | tiktatvam | uṣṇatvam | sugandhitvam  
pittāti kaphāpahalam | hṛdrogamalāviṃṣastikāritvam | puṃstvanāśitvam | atra khadirādyā  
guṇāstvasya || sthūletyāguṇāḥ | rocanatvam  
tīkṣṇatvam | laghutvam | uṣṇatvam | kaphapittakuṣṭhāsratrivraṇaśvāsagirorugavamikāśanāśitvañca | iti rājanirghaṇṭaḥ  
sthūloccayaḥ, puṃ, (sthūlānāmuccayo yatra |) gaṇḍopannaḥ | gajānāṃ madhyamagatiḥ | ( yathā, māghe  
12

- [Previous: 1048.14](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1048.14)
- [Next: 1048.6](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1048.6)
- [Up: 1048](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1048)

## Linked texts (1)

- [Vulgate (Mallinātha's text)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.duta.meghaduta*vulgate.1.14) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1048.16](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1048.16) · Pramāṇa
