<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1099.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 1099.4

# Shabdakalpadruma 1099.4

Śabdakalpadruma 1099.4

- **Language:** Sanskrit

### [1099.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1099.4)

31  
“jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī ||”  
śarīrasthanavacchidrāṇi | (manaḥprāṇāścapāṇoyādiraśśarīrasyāsaṃkhyamārgaviśeṣaḥ | itibhāvaprakāśādayaḥ ||) yathā,—  
“srotāṃsi khāni chidrāṇi kāṇakaṇṭhayajastamam||”  
iti rājanirghaṇṭaḥ  
(“yāvantaḥ puruṣe mūrttimanto bhāvaviśeṣāstāvantaevāsmin srotasāṃ prakāraviśeṣā sarvvebhāvā hi  
puruṣemantareṇa srotāṃsyabhinivarttante cayaṃ vā  
na gacchanti | srotāṃsi khalu pariṇāmamāpadyamānānāṃ dhātūnāmabhivāhīni bhavanti śrayanārthenāpi caike srotasāmeva samudāyaṃ puruṣamicchanti  
sarvvagatatvāt sarvvasaratvācca doṣaprakopapraśamānānāṃ natvetadevaṃ yasya sahi srotāṃsi yacca vahanti  
yathāvahanti yatra cāyasthitāni sarvvaṃ tadanyatnebhyaḥ | atibahutvāt khalu kecidaparisaṃkhyeyāni bhāṣante srotāṃsi parisaṃkhyeyāni punaranye teṣāṃ srotasāṃ yathāsthalaṃ katicit prakārān  
mūlataśca prakopaparikṣānatasyānuvyākhyāsyāmaḥ  
yai bhaviṣyatyalamanuśāsryajñānavate vijñānāya  
cājñānāya tadyathā. prāṇodakānna rasa rudhiramāṃsamedo'sthi-majjāyukra-mūtrapurīṣasvedavahāni  
vātapittaśleṣmaṇāṃ punaḥ sarvvaśarīracarāṇāṃ sarvvasrotāṃsi ṣayanabhūtāni | tadddatondriyāṇāṃ  
punaḥ sattvādīnāṃ kevalaṃ cetanāvat śarīramayanabhūtamadhiṣṭhāvabhūtañca tadetat srotasāṃ prakṛtibhūtatvāt na vikārairupasṛjyate śarīram |” iti  
carake vimānasthāne pañcamādhyāye || )  
srotaīśaḥ, puṃ, ( srotasāmīśaḥ |) samudraḥ | iti  
hemacandraḥ  
sotasyaḥ, puṃ. śivaḥ | cauraḥ | sotaḥśabdāt yatpratyayena niṣpannaḥ| iti kecit|| (srotasi bhavaḥ  
srotas + “srotaso vibhāṣā''ḍyau |” 4

- [Previous: 1099.10](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1099.10)
- [Next: 1099.1-2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1099.1-2)
- [Up: 1099](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1099)

## Linked texts (1)

- [Critical edition (BORI, Bhīṣmaparvan 23–40)](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita*crit.10.31) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1099.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1099.4) · Pramāṇa
