Shabdakalpadruma 1105.1
Śabdakalpadruma 1105.1
- Language
- Sanskrit
1105.1.1
akrūradṛṣṭasusvapnā yathā,
“athākrūraḥ khabhavanaṃ gatvā kaṃsena preritaḥ
cakāra śayanaṃ talpe bhuktā miśrāmbhramannam
makarpūrañca tāmbūlaṃ cakhāda vāsitaṃ jalam
jagāma nidrāṃ sukhataḥ sukhasambhogamātrataḥ
tato dadarśa susvapnaṃ purāṇaśrutisammatam
niśāraśepasamaye bāyuādiparivarjitaḥ
śvetogo varṣakeṇaśca vastrayugmasamanvitaḥ
sutaptaśyāmo susnigdhaścintāgokavivarjitaḥ
kiśokhayasaṃ śyābhaṃ dvibhujaṃ muralīdharam
potavastraparodhānaṃ vanamālāvibhūṣitam
candanāṃcitasarvāṅgaṃ sālatāmālyaśobhitam
bhūṣitaṃ bhūṣitāṅgaiśca madratnamaṇibhūṣaṇaiḥ
mayūrapucchacūr̤añca sasmitaṃ padmalocanam
evambhūtaṃ dvijaśiśuṃ dadarśa prathamaṃ sūte
tato dadarśa ruciraṃ patiputravatīṃ satīm
potavastraparīdhānāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām
jvalatpradīpahastāñca śuklāmalyāñca varām
śaraccandranibhāsyāñca sammitāṃ varadāṃ śubhām
tato dadarśa vipraśca kurvvantañca śubhāśiṣam
śvetapadmāvṛtaṃ śubhaṃ taraṅgañca sarovaram
dadarśa vicitraṃ cāru phalitaṃ puṣpitaṃ śubham
cāmasinavanālikerasulatākulonnatam
dadarśa śvetasarpañca svātmānaṃ parvvatasthitam
hastyaśvaṃ gajamaśvaṃ turaṅgaṃ turagāṃsthitam
vīṇāṃ vādinavantañca bhuñjānañca pāyasam
dadhickṣīrayutānnañca padmapatrasvabhopitam
lambittvargāgratāṅgala kaṭakaṃ maṇḍitaṃ tathā
śukladhānyapuṇyarthaṃ chatraṃ candanacarcitam
samudrasthaṃ prāsāṭaskhamātmānañca sanoṣṭhitam
kṛmibhivrakṣatāṅgaśca medaḥpūyasamanvitam
tato dadarśa rajataṃ maṇimubhraśca kāñcanam
muktāmāṇikyaralañca pūrṇakumbhaṃ ghanaṃ jalam
surabhiñca savatsāñca hayaśreṣṭhaṃ mayūrakam
1105.1.2
śuklañca sārasaṃ śaṅgaṃ dvijaṃ khañjanameva ca
tāmbūlaṃ puṣpamālyañca jvaladagniṃ surārcanam
pārvvatīpratimāṃ labdhvāpratimāṃ śivaliṅgakam
viṣavālāśa bālañca supakaphalinaṃ kṛṣim
devakanyāñca rājendra siṃhaṃ vyāghraṃ gavāṃ sutam
dṛṣṭvā svapnaṃ samuttasthau cakārāṅgikamāṣitam
uddhavaṃ kathayāmāsa sarvvavṛttāntameva ca ||”
iti brahmavaivartte śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe 70|1-18
duḥsvapnā yathā, —
nanda uvāca
“śrutaṃ sarvvaṃ mahābhāga duḥsvapnaṃ kathaya prabho
uvāca tañca bhagavān śrūyatāmiti tadvacaḥ ||”
śrībhagavānuvāca
“svapne bhramati yo darpādityāhaṃ yadi paśyati
narttanaṃ gotamiṣṭañca vipattistasya niścitam
dantā yasya vipoyante vicarantañca paśyati
dhanahānirbhavettasya pīr̤ā cāpi śarorajā
abhyaṅgitastu tailena yo gacchedakṣiṇāṃ diśam
kharoṣṭramahiṣārūr̤ho mṛtyustasya na saṃśayaḥ
kharpare nṛṇāṃ javāpuṣpamaśokaṃ karavorakam
vipattistasya tailañca lavaṇaṃ yadi paśyati
nagnāṃ kṛṣṇāṃ chinnanāsāṃ śūdrasya vidhavā tathā
karpardakaṃ tālaphalaṃ dṛṣṭvā śokamavāpnuyāt
svapne ruṣṭaṃ brāhmaṇañca brāhmaṇīṃ kopasaṃyutām
vipattiśca bhavettasya lakṣmīryāti gṛhāddhruvam
vanapuṣpaṃ raktapuṣpaṃ palāśañca supūṣpitam
kārpāsaṃ śṛṅkhalañcaiva dṛṣṭvā duḥkhamavāpnuyāt
gāyantīñca hasantīñca kṛṣṇābhbaradharāṃ striyam
dṛṣṭvā kṛṣṇāñca vidhavā naro mṛtyumavāpnuyāt
devatā yatra nṛtyanti gāyanti ca hasanti ca
āsphoṭayanti dhāvanti tasya deśo vinaśyati
vāntaṃ mūtraṃ puroṣaṃ vā raupyaṃ rautyaṃ suvarṇakam
pratyakṣamathavā svapne jīvitaṃ daśamāsikam
kṛṣṇāṃmbaradharāṃ nārīṃ kṛṣṇāmālyānulepanām
1105.1.3
upagūhati yaḥ svapne tasya mṛtyurbhaviṣyati
mṛtaṃ vañcañca muṇḍañca mṛgasya ca narasya vā
yaḥ prāpnotyasthimālāñca vipattistasya niścitam
abhyaṅgitastu haviṣā caureṇa madhunāpi vā
takreṇāpi gur̤enaiva pīr̤ā tasya viniñcitam
rathaṃ kharoṣṭrasaṃyukta ekāko yo'dhirohayet
tatrastho'pi ca jāgartti mṛtyurvaiva na saṃśayaḥ
raktāmbaradharāṃ nārīṃ raktamālyānulepanām
upagūhati yaḥ svapne vyādhistasya viniñcitam
patitaṃ nakhakeśañca nirvvāṅgāṅgārameva ca
bhasmapūrṇāṃ citāṃ dṛṣṭvā labhate mṛtyumeva ca
śmaśānaṃ śuṣkakāṣṭhañca tṛṇāni lauhameva ca
maṣauñca kiñcit kṛṣṇāṃ vā dṛṣṭvā duḥkhaṃ labhet
dhruvam
pādukāṃ phalakaṃ raktapuṣpamālāṃ bhayānakam
māṣaṃ masūraṃ mudraṃ vā dṛṣṭvā sadyo vraṇaṃ labhet
kāṣṭhakaṃ saralaṃ kākaṃ bhallūkaṃ vānaraṃ kharam
pūryaṃ gātramalaṃ svapne kevalaṃ vyādhikāraṇam
bhagnabhāṇḍaṃ kṣataṃ śudraṃ galatkuṣṭhañca rogiṇam
raktāmbarañca jaṭilaṃ śūkaraṃ mahiṣaṃ kharam
andhakāraṃ mahāghoraṃ mṛtajīvaṃ bhayānakam
dṛṣṭvā svapne yoniliṅgaṃ vipattiṃ labhate dhruvam
kṛṣeṇarūpaṃ mkhecchañca yamadūtaṃ bhayaṅkaram
pāśahastaṃ pāśagrastaṃ dṛṣṭvā mṛtyuṃ labhennaraḥ
brāhmaṇī brāhmaṇo bālaḥ bālako vā sutaḥ sutā
viṭāyaṃ kurute kopāt dṛṣṭvā duḥkhamavāpnuyāt
kṛṣṇapuṣpañca tanmāsāṃ śasyaśaṣpāmlacāriṇam
mlecchāñca vikratākārāṃ dṛṣṭvā mṛtyuṃ labhet dhruvam
vādyāñca narttanaṃ gotaṃ gāyanaṃ raktavāsasam
mṛdaṅgavādyamānandaṃ dṛṣṭvā duḥkhaṃ labhedvruvam
vādyāṃ sthāne vādyamiti vā pāṭhaḥ
ānandaṃ sthāne cānandamiti yuktam
mavyādi dhārayedaryo hi tadabhāvānmaraṇaṃ dhruvam
1105.1.4
chinnaṃ vāpi kabandhaṃ vā vikataṃ vā muktakeśinam
bhinnaṃ nṛtyañca kurvvantaṃ dṛṣṭvā mṛtyuṃ labhennaraḥ
mṛtī vāpi mṭatā vāpi kṛṣṇā mlecchā bhayānakā
upagūhati yaṃ svapne tasya mṛtyurviniñcitaḥ
yeṣāṃ dantāśca bhagnāya keśāścāpi patanti ca
dhanahānirbhavettāṃ por̤ā vā taccharīrajā
upadravanti yaṃ svapne śṛṅgiṇo daṃṣṭriṇo'pi vā
bālakā mānavāyaiva tasya rājakulādbhayam
chinnaṃ vṛttaṃ patantañca śilādṛṣṭiṃ tṛṣaṃ kṣuram
raktāṅgāraṃ bhasmavṛṣṭaṃ dṛṣṭvā duḥkhamavāpnuyāt
gṛhaṃ patantaṃ śailaṃ vā dhūmaketuṃ bhayānakam
bhagnaskandhaṃ tarovvīpi dṛṣṭvā duḥkhamavāpnuyāt
rathagehaśailavṛkṣagohāsturagatāt kharāt
patanti bhūmau ye svapne vipattistasya saṅkulā
uccaiḥ patanti garteṣu bhasmāṅgāracitāsu ca
kṣārakuṇḍeṣu cūrṇepu mṛtyusteṣāṃ na saṃśayaḥ
banādaṣṭāṃstathā daṣṭavya kaśca svasya mastakāt
pitṝṇāṃyo bhavettasya gorvvāpi nṛpasya vā
surabhī yasya gehācca yāti trastā savatsikā
prayāti pāpinastasya lakṣmīrapi vasundharā
pāśena kṛtvā baddhañca yaṃ gṛhītvā prayānti ca
yamadūtāya ye mkhecchāstasya mṛtyurna saṃśayaḥ
gaṇakā brāhmaṇāṃ vāpi brāhmaṇī vā gurustathā
pariruṣṭaḥ śapati yaṃ vipattistasya niścitam
virodhimaya kākāśca kukkurā bhallukāstathā
patantyāgatya yad gātre tasya mṛtyurna saṃśayaḥ
mahiṣā bhallūkā uṣṭrāḥ śūkrā gardabhāstathā
kaṣṭā dhāvanti yaṃ svapne sarāgo niścitaṃ bhavet ||”
teṣāṃ śāntiyaṃthā, —
“raktacandanakāṣṭhāni ghṛtāktāni ca yo juhut
gāyattryāñca sahasreṇa tena śāntirvidhīyate
sahasradhā japedvidyā hi bhaktyā taṃ madhusūdanam
niṣpāpo'pi bhavet so'pi duḥsvapnaḥ susvapno
bhavet
1105.1.5
acyutaṃ keśavaṃ viṣṇuṃ hariṃ satyaṃ janārddanam
haṃsaṃ nārāyaṇañcaiva etannāmāṣṭakaṃ śubham
śuciḥ pūrvvamukhaḥ prācā daśakṛtvaśca yo japet
niṣpāpo hi bhavet so'pi duḥsvapnaḥ susvapnobhavet
viṣṇuṃ nārāyaṇaṃ kṛṣṇaṃ mādhavaṃ madhusūdanam
hariṃ narahariṃ rāmaṃ govindaṃ dadhivvāmanam
śuciḥ pūrvvamukho bhūtvā bhaktiśraddhāyuto japet
niṣpāpo hi bhavet so'pi duḥsvapnaḥ susvapno
bhavet
bhaktyā cetāni bhadrāṇi daśa nāmāni yo japet
śataktatvo bhaktiyukto muddhā rogo ca rogataḥ
saptadhā hi japedyo hi bandhanānmucyate dhruvam
baddhā ca dṛśyataścaiva mahābandhyā prasūyate
haviṣyabho yataḥ putro daridro dhanavān bhavet
śatalakṣañca japtā ca jīvanmukto bhavennaraḥ
oṃ śivaṃ durgāṃ gaṇapatiṃ kārttikeyaṃ dineśvaram
dharmma gaṅgāñca tulaso rādhāṃ lakṣmīṃ sarakhatīm
nāmānyetāni bhadrāṇi jale snātvāca yojayet
vāñchitañca labhet so'pi dusvapnaḥ susvapno bhavet
oṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ pūrvve durgatināśintyai mahāmāyāyai svāhā
kalpavṛkṣo hi lokānāṃ mantraḥ saptadaśākṣaraḥ
śuciñca daśadhā japtvā duḥsvapnaḥ susvapno bhavet
śatamaṣṭajapenaiva mantrasiddhirbhavennṛṇām
siddhamantraśca labhate sarvvamikṣiyuvāñchitam
oṃ namo mṛtyañcayāyeti svāhāntaṃ lakṣadhā japet
dṛṣṭvā ca maraṇaṃ svapne śatāyuśca bhavennaraḥ
pūrvottaramukho bhūtvā svapnaṃ prājñe prakāśayet
kāśyape durṃgate gotre devabrāhmaṇanindake
mūrkha cevānabhijñe ca na ca svapnaṃ prakāśayet
aśvatthe gaṇeke vipre piṣṭadevārcaneṣu ca
ācāryye vaiṣṇave mitre divāsvapnaṃ prakāśayet
iti te puṇyamākhyānaṃ kathitaṃ pāpanāśanam
1105.1.6
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
iti brahmavaivartte śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe duḥsvapnadarśanam
82 adhyāyaḥ || || kaṃsadṛṣṭaduḥsvapnā yathā, —
nārāyaṇa uvāca
“atha kaṃso vicitramyaivaṃ dṛṣṭvā duḥsvapnameva ca
samudvigno mahābhīto nirāhāro nirūtsavaḥ
pātraṃ mitraṃ budhagaṇaṃ bāndhavañca purohitam
samānīya sabhāmadhye tānuvavāca suduḥkhitaḥ
kaṃsa uvāca
mayā dṛṣṭo niśāśeṣe yo duḥsvapno bhayapradaḥ
taṃ nibodha budhāḥ sarvve bāndhavāśca purohita
bibhratī coḍrapuṣpāṇāṃ mālāṃ saraktacandanām
raktāmbaraṃ kṣaṅgatoyyaṃ kharparañca bhayaṅkaram
praklatyāhāṭṭahāsañca kolajihvā bhayaṅkarī
atīvavṛddhā aśnāṅgo nagare mama nṛtyati
muktakeśī chinnanāsā kṛṣṇākṛṣṇāsvarāpi sā
vidhavā sā mahāśūdro māmāliṅgitumicchati
malinaṃ celakhaṇḍañca bibhrato kūcamūrddhajān
dadāti cūrṇatilakaṃ kapāle mama vakṣasi
kṛṣṇavarṇāni pakkāni chinnabhannāni sattvara
patanti phalā śṛṅgāṃśca bhagnatālaphalāni ca
kucelo vikatākāro mleccho hi kacchamūrddhajaḥ
dadāti bhagnabhūṣāyāṃ chinnabhakṣakapardakān
mahāruṣṭā ca divyā strī pratiputtavatī satī
abhagnaṃ pūrṇakumbhañca cchinnapadmaṃ punaḥ punaḥ
amlānāmoḍyamālāñca raktacandanacarcitām
dadāti mahyaṃ vipraśca mahāṣaṣṭho'bhigadya ca
lavaṇaṅgārahaviṣmadbhavyāvṛṣṭiḥ caṇaṃ caṇam
svapnaḥ
svapnaḥ
svabhāvaḥ
svapnakṛt,
svapnak, [n]
svapnadoṣaḥ,
svapnivāro, [n]
svabhājanaṃ,
svabhāvaḥ,
“yadidaṃ durhitañcaiva sarvva karmmārhadau bhava
tat karmma tapasāṃ sādhyaṃ karmmaṇāñca śubhāśubham
tapaḥ svabhāvamādhyañca svabhāvo'bhyāsato bhavet
1105.1.7
saṃsargajābhyo'bhyāsaśca saṃsargaḥ puṇyato bhavet ||”
iti brahmavaivartte śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe 43|51-52
anyacca | cāṇakyavākyam
“svabhāvo yādṛśo yasya na jahāti kadācana
aṅgāraḥ śatadhautena malinatvaṃ na muñcati ||”
“sarvvasya hi parīkṣyante svabhāvā netare guṇāḥ
atītya hi guṇān sarvvān svabhāvo mūrddhi
varttate ||”
iti hitopadeśe mitralābhanāmaprathamakathāsaṃgrahaḥ
svabhūḥ, puṃ, (svenaiva bhavatīti | bhū + kvip | viṣṇuḥ
ityamaraḥ
Linked texts (2)
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vārāhītantra — Sanskrit