<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1106.40 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 1106.40

# Shabdakalpadruma 1106.40

Śabdakalpadruma 1106.40

- **Language:** Sanskrit

### [1106.40](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1106.40)

svayaṃvaraṃ varṇanāyāni yathā  
śacīrakṣā 1 macamañjanaṃ 2 maṇḍapasajjanā 3  
rājaputrāḥ sannidhau rājabhomyarthyādivaṃśaceṣṭāvarṇanam 4 | iti kavikalpalatāyāṃ 1 stavake 2  
kusumam  
svayaṃkārikā, strī, strīviśeṣaḥ | sā ca brahmamānasasṛṣṭaduḥsahasya nirbhīṭyāṃ patnāṃ jātā  
yathā, —  
“duḥsahasyābhavat bhāryyā nirbhīṭirnāma nāmataḥ  
jātā kalestu pāyāyāṃ ṛtau cāṇḍāladarśanāt  
tayorutpatyānyabhavan jagadvyāpona ṣoḍaśa  
aṣṭau kumārāḥ kanyāśca tathāṣṭāvatibhīṣaṇāḥ  
niyojikā vai prathamā tathaivānyā virodhinī  
svayaṃkārakare caiva bhāmaṇo ṛtuhārikā  
ṛtibojahare cānye tayoḥ kanye sudāruṇe  
aṣṭamī dveṣiṇī nāma kanyā cātibhayāvahā  
etāsāṃ karma vacyāmi doṣapraśamanañca yat  
dhānyabhaccanāhṛṣṭāṣṭrīḍāt payaḥ sarpistathāparā  
svayaṃktaḥ, strī, (svayamātmanā kṛtaḥ |) ātmaktaḥ  
yathā, —  
“ṛtvik ca vividho dṛṣṭaḥ pūrvvajjaiḥ svayaṃktaḥ  
yadṛcchayā ca yaḥ kuryyādātvijyaṃ prītipūrvva kam ||”  
iti tithyāditattvam  
svayaṃguhā, strī, (svayamātmanā guhā) śūkaśimbi kā  
iti śabdaratnāvalī, (guṇādāyo'syāḥ śūkaśimbikāśabdaṃ jñātavyāḥ || )  
svayaṃdattaḥ, puṃ, ( svayamātmanā dattaḥ) dvādaśavidhaputtrāntargataputtraviśeṣaḥ | iti jaṭādharaḥ  
tallacaṇam yathā | dattātmā tu svayaṃdattaḥ  
iti yājñavalkyavacanam || dattātmā tu puttro  
mātāpitṭavihonastatrābhyāṃ mukto vā tavāhaṃ puttro  
bhavāmīti svayaṃdatta upanataḥ | iti mitākṣarā  
svayamupasthitaḥ, tri, (svayamātmanā upasthitaḥ |)  
svayamāgataḥ | yathā, —  
“yadi tyajasi māṃ mūr̤ha kāmāt svayamupasthitām  
yuvatyośca vipattiśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ  
kāmāturāṃ yauvanāḍhyāṃ bhāryyāṃ svayamupasthitām  
na bhajenstrībhoruśca sutaṃ madhmandine purā ||”  
iti brahmavaivartta śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe 62

- [Previous: 1106.7](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1106.7)
- [Next: 1106.10](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1106.10)
- [Up: 1106](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1106)

## Linked texts (1)

- [Mārkaṇḍeyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.markandeya.51.1) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1106.40](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1106.40) · Pramāṇa
