<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.12.p3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 12.p3

# Shabdakalpadruma 12.p3

Śabdakalpadruma 12.p3

- **Language:** Sanskrit

### [12.p3.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.12.p3.1)

vātavaidyāṅganā devi jayatī dvividhā smṛtā  
bauddhakanyā tridhā devi tathā kaucāṅganā priyā  
pūrvoktābhiḥ sahaikatra catuḥṣaṣṭiśca śaktayaḥ ||”  
api ca  
"paścācāreṇa deveśi ! kulaśaktiṃ prapūjayeta  
naṭī kāpālikī vaiśyā rajakī nāpitāṅganā  
brāhmaṇī śūdrakanyā ca tathā gopālakanyakā  
mālākārasya kanyā ca nava kanyā prakīrttitāḥ  
viśeṣavaidagdhāgutāḥ sarvvā eva kulāṅganāḥ  
rūpayauvanasampannāḥ śīlasaubhāgyaśālinī  
pūjanīyā prayatnena tataḥ siddhirbhaved dhruvam ||”  
tasyāḥ praśaṃsā yathā  
"śaktiṃ vinā maheśāni ! sadāhaṃ śavasammukaḥ  
śaktiyukto yadā devi ! śivo'haṃ sarvvakāmadaḥ  
śaktiyuktaṃ japenmantraṃ na mantraṃ kevalaṃ japet  
sādhinorvāñchito brahmā siddho'bhūjjagadanvani  
dvārakyāṃ kṛṣṇadevaḥ siddho'bhūta lakṣmayā saha  
tathā koñcavadhaprajñāstasya siddhirabhūttanau  
īśvaro'haṃ mahādevit ! kevalaṃ śaktiyogataḥ  
śaktiyogena deveṇi yadi siddhinaṃ jāyate  
tadaiva parameśāni mama vākyaṃ vṛthā bhavet  
yadyuktaṃ jalavāhyantaṃ śaktivaktaṃ sureśvari !  
śivarūpaṃ maheśāni ! tacchalaṃ nānta saṃśayaḥ  
svīyeṣṭadevīrūpeṇa bhojayettāśca yatnataḥ  
śaktiśca kathyate devi śuklāpa surasundari  
cayodaśābdādūīṃ yā pañcaviṃśativārṣikī  
apūdyatā viśeṣeṇa pūjayepi bhaveta priye  
sundarī tu viśeṣeṇa praśranā vāpyabhaktikā  
avaśyaṃ pañcamaṃ kuryyāt śaktimātte maheśvari ||"  
tasyā utpattimahātmyādikaṃyathā, -  
nārāyaṇa uvāca  
"saṣṭa buddhvā buddhimanto na vaktu mucitaṃ surāḥ  
sarve pratyātmayā viśve śaktimanto hi jīvinaḥ  
brahmāditṛṇaparyyantaṃ savaṃ śaktimatvaṃ jagata  
satyaṃ viśvaṃ vinā māśca mayā śaktiḥ prakāśitā

### [12.p3.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.12.p3.2)

avirbhūtā ca sā mattaḥ sṛṣṭau devī mahocchrayā  
tirohitā ca sā prauḍhe sṛṣṭisaṃhāraṇe mayi  
sṛṣṭikatrttī ca prakṛtiḥ sarvveṣāṃ jananī parā  
mama tulyā ca manmāyā tena nārāyaṇī smṛtā  
suciraśva tapastaptaṃ brahmaṇā dhyāyataḥ ca mām  
tena tasmai mayā dattā tapasāṃ phaladāyinī  
atañca lokaśittārthamasyā na svārthameva ca  
svayaṃ bratānāṃ tapasāṃ phaladātrī jagatsave  
māyayā mohitāḥ sarvve kimasyā vāstavaṃ vratam  
sādhamasyā vrataphalaṃ kalpe kalpe punaḥ punaḥ  
sureśvarā yadaṃśāśca brahāviṣṇumaheśvarāḥ  
kalāḥ kalāṃśarūpāśca jīvinaśca surādayaḥ  
ṛddā vinā kulālaśca ghaṭaṃ kartuṃ yathākṣamaḥ  
vinā \[...\] kulālaśca \[...\] kartumakṣamaḥ  
vinā śaktyā tathādyaśca svasṛṣṭiṃ kartumakṣamaḥ  
śaktipradhānā sṛṣṭiśca sarvvadarśanasammatā  
ahamātmā ca nirlipto'dvaśyaḥ sākṣī ca dehinām  
dehāḥ prākṛtikāḥ sarvve naśvarāḥ pāñcabhautikāḥ  
ahaṃ nityaśarīrī ca mānuvigrahavigrahaḥ  
savīdhārā ca prakṛtiḥ sarvvātmāhaṃ jagatsu ca  
ahamātmā mano brahmā jñānarūpo maheśvaraḥ  
pañca prāṇāḥ svayaṃ viṣṇurbuddhiḥ prakṛtirīśvarī  
śaktyo nidrādayastaitāḥ saṃjñāśca prakṛteḥ kalāḥ  
sā ca śailendrakanyarthaṃ iti vedānirūpitam ||”  
api ca  
"sā śaktiḥ sṛṣṭikāme ca pañcadhā ceśvarecchayā  
rādhā padmā ca sāvitrī durgā devī sarasvatī  
prāṇādhiṣṭhātṛdevī yā kṛṣṇasya paramātmanaḥ  
prāṇādhikapriyatamā sā rādhā parikīrttitā  
aiśvaryyādhiṣṭhātṛdevī sarvvamaṅgalakāriṇī  
paramānandarūpā ca sā lakṣmoḥ parikīrttitā  
vidyādhiṣṭhātṛdevī yā parameśasya durlabhā  
vedaśāstrayogamātā sā sāvitrī prakīrttitā  
buddhyadhiṣṭhātṛdevī yā sarvvaśaktisvarūpiṇī

### [12.p3.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.12.p3.3)

sarvvajñānātmikā sarvvī sā durgā durganāśinī  
rāgādhiṣṭhātṛdevī yā śāstrajñānapradā sadā  
kṛṣṇakaṇṭhodbhavā yā ca sā ca devī sarasvatī  
pañcadhādau svayaṃ devī mūlaprakṛtirīśvarī  
tataḥ sṛṣṭikameṇaiva bahudhā kalayā ca mā  
yoṣitaḥ prakṛteraṃśāḥ pumāṃsaḥ puruṣasya ca ||”  
"tato brahvādayo devā bhayaṃ jagmuḥ savāsavāḥ  
yadi syānniṣkrito dattaḥ śayaḥ sarvvadivaukasām  
etasminnantare śakra ! brahmā cintayate kriyāḥ  
strīrūpadhāriṇī bhūtvā sahāyatvaṃ maheśvaraṃ  
kṣiptaṃ kuru svakāryyaṃ tvaṃ evaṃ viśveśvaraṃ raṇe  
tato dyotitavān śambhuḥ svaśaktiṃ kiraṇojjvalām  
brahmarūpadharāṃ kintu lalanākāraviṣahām  
haṃsasyandanamārūḍhā svakīyyāyudhadhāriṇī  
tarṇyanto mahaujena dānavānāṃ bhayaṅkarau | .  
tasya ghorāni karmmāṇi dṛṣṭvā sa vismayan śivaḥ  
kā punaḥ sṛṣṭaḥ sṛṣṭecā sadātipratipakṣajita  
tasyāḥ śaktiṃ dvitīyāñca sṛjāmi aparā'bhitām |"  
"yogabhāvanā dimadhyānāṃśiṣyāṇmamayaḥ paraḥ  
tasyaiva paramānandā sarvvakasmvidhāyinī  
tasyabhāveṇa prāpnoti tapoyajñādikaṃ phalam  
mantrāṇāṃ devaśaktīnāṃ na vicāro varāsane ||"  
prakṛteḥ | yathā, —  
“pradhānaṃ prakṛtiḥ śaktirnityā cāvikṛtistathā  
etāni tasyā nāmāni puṃsavaṃ yā samāśritā ||”  
tasyā guṇānāha  
“sattvaṃ rajastamaśceti vijñeyāḥ prakṛterguṇāḥ | ”

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.12.p3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.12.p3) · Pramāṇa
