<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1264.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 1264.1

# Shabdakalpadruma 1264.1

Śabdakalpadruma 1264.1

- **Language:** Sanskrit

### [1264.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1264.1)

220  
“bhakṣyaṃ bhojyañca vividhaṃ mūlāni ca phalāni ca  
hṛdyāni caiva māṃsāni pānāni surabhīṇi ca ||”)  
hṛdyagandhaṃ, klī, (hṛdyo gandho'sya |) cur̤ajorakam  
iti śabdacandrikā || sauvarcalam | iti rājanighaṇṭaḥ  
hṛdyagandhaḥ, puṃ, (hṛdyo manoharo gandho'sya | viśvadvacaḥ | iti jaṭādharaḥ  
hṛdyagandhā, strī, (hṛdyo gandho'syāḥ |) jāso  
iti rājaninarghaṇṭaḥ  
hṛdyagandhi, klī, (hṛdyo gandho'sya | it samāsāntaḥ |) cur̤akaurakam | iti ratnamālā  
hṛdyā, strī, (hṛd + yat | ṭāp |) hastināmīṣadhiḥ  
iti medinī  
hṛdrogaḥ  
“pratyuṣṇagurusnigdhakaṣāyatiktaśramābhighātādhyayanaprasaṅgaiḥ  
sañcintanervvaṃgavidhāraṇaiśca  
hṛdāmayaḥ pañcavidhaḥ pradiṣṭaḥ ||”  
“dūṣayitvā rasaṃ doṣā viguṇā hṛdayaṅgatāḥ  
hṛdi bādhāṃ prakurvvanti hṛdrogaṃ taṃ pracakṣate ||”  
“āyamyate mārutaje hṛdayaṃ tudyate tathā  
nirmathyate dīryyate ca sphovyate pāṭyate'pi ca ||”  
“tṛṣṇoṣādāhacoṣāḥ syuḥ paittike hṛdaye klamaḥ  
dhamāyanañca mūcchāca chadaḥ śoṣo mukhasya ca ||”  
“gauravaṃ kaphasaṃsāvo'rucistambho'gnimārddavam  
mādhuryyamapi cāsyasya valāsā vaccata hṛdi ||”  
“vidyāt tridoṣaprabhave sarvvaliṅgaṃ hṛdāmayam ||”  
“vidoṣahetuhṛdrogo yo durātmā niṣevate  
tilakṣīragur̤ādoṃśva granthistasyopajāyataṃ  
marmmada deśesaṅkledaṃ rasañcāpyupagacchati  
saṅkle dāt kramayaścāsya bhavantyupahatātmanaḥ ||”  
“utkladaḥ ṣṭhīvanaṃ todaḥ śūlaṃ hṛllāsakastamaḥ  
ruciśva śyāvanetratvaṃ śoṣaśca kamije bhavet ||”  
utkledaḥ vamanābhivopasthitam | śoṣo yakṣmā  
hṛdrogasyopadravānāha  
“hlāmasādī bhramaḥ śoṣo jñeyāsteṣāmupadravāḥ  
kamije tu kanīṇāṃ ye śaikṣikāṇāṃ hi te  
matāḥ ||”  
“ghṛtena dugdhena gur̤ābhasā vā  
pivanti cūrṇaṃ kakubhatvaco ye  
hṛdrogajīrṇajvararaktapittaṃ  
hatvā bhaveyuśvirajīvinaste

- [Previous: 1264.3-3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1264.3-3)
- [Next: 1264.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1264.2)
- [Up: 1264](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1264)

## Linked texts (1)

- [Śrāddhadīpa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhadipa.8.467-2) — Divyasiṃha Mahāpātra 1640, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1264.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.1264.1) · Pramāṇa
