<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 145.152.1

# Shabdakalpadruma 145.152.1

Śabdakalpadruma 145.152.1

- **Language:** Sanskrit

### [145.152.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152.1)

“vīrapātrā vrataścāmā veṇībhūtaśiroruhā ||”)  
śirorogaḥ, puṃ, (śiraso rogaḥ | ) mastakapīr̤ā  
“śirorogāstu jāyante vātapittakaphaistribhiḥ  
sannipātena raktena kṣayeṇa kṛmibhistathā  
sūryyāvarttārddhaśoṣaśaṅkhakārddhāvabhedakāḥ  
ekādaśavidhāṃścāsya lakṣaṇāni pracakṣate ||”  
“yasyānimittaṃ śiraso rujaśca  
bhavanti tīvrā niśi cātimātram  
vandhīyatāpaiḥ praśamañca yatra  
śiro'bhitāpaḥ sa samīrayeṇa ||”  
“yasyoṣṇamaṅgāracitaṃ yathaiva  
bhavecchiro dahyati cākṣināsam  
śītena rātrau ca bhavecchamañca  
śiro'bhitāpaḥ sa tu pittakopāt ||”  
“śiro bhavedyasya kaphopadigdhaṃ  
guru pratiṣṭabdhamatho himañca  
śunākṣanāsāvadanañca yasya  
śiro'bhitāpaḥ sa kaphaprakopāt ||”  
“śiro'bhitāpe tritayapravṛtte  
sarvvāṇi liṅgāni samudbhavanti |”  
“raktātmakaḥ pittasamānaliṅgastaśāṃṇakṣaktaṃ śiraso bhavecca ||”  
“vasāvasāsrakaphasambhavānāṃ  
śirogatānāmatisaṃkṣayeṇa  
yasyāpratīvaḥ śiraso'bhitāpaḥ  
kaṣṭo bhavedugrabalo'timātram ||”  
“śramo bhramati tṛtīyaṃ śiro viśuṣyantekṣatā  
mūrcchā gātrāvasādaśca śiroroge kṣayātmike ||”  
“nistudyate yasya śiro'timātraṃ  
saṃbhakṣyamāṇaṃ sphuratīva cāntaḥ  
ghrāṇācca gacchedūdhiraṃ sapūyaṃ  
śiro'bhitāpaḥ kṛmibhiḥ saghoraḥ ||”  
“sūryodayaṃ yā pratimandamandamakṣidhruvaṃ ruk samupeti gāḍhm  
vivarddhate cāṃśumatā sadaiva  
sūryāvataptau vinivarttate ca  
śītena śāntiṃ labhate ca kiñciduṣṇana jantuḥ sukhamāpnuyādvā  
sarvātmakaṃ kaṣṭatamaṃ vikāraṃ  
sūryāvartta tamudāharanti |”  
“doṣāstu duṣṭāḥ svayamevamanyāṃ  
saṃpīḍya ghāṭāṃ sarujāṃ sutīvrām  
kurvvanti yo'kṣṇi bhuvi śaṅkhadeśe  
khitaṃ karotyāśu viśeṣatastu

- [Previous: 145.44](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.44)
- [Next: 145.152.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152.2)
- [Up: 145.152](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152)

## Linked texts (2)

- [Gadanigraha](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.gadanigraha.56.5) — Soḍhala, Sanskrit
- [Basavarājīya](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.daksina.basavarajiya.p2156) — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152.1) · Pramāṇa
