<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 145.152.4

# Shabdakalpadruma 145.152.4

Śabdakalpadruma 145.152.4

- **Language:** Sanskrit

### [145.152.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152.4)

virekaḥ kāyaśuddhiśca dhūpasnigdhoṣṇabhojanam  
viḍaṅgāni tilān kṛṣṇāṃ samān piṣṭvā  
vilepayet  
nasyaṃ vāvyācaretsnāhahṛrmadaṃ yathoktati  
pibet saśarkaraṃ kṣīraṃ nīraṃ vā nārikelajam  
saśītaṃ vāpi pānīyaṃ sarpirvā nastatastayoḥ ||”  
nastataḥ nāsikayā pibedityanvayaḥ | tayoḥ  
sūryāvarttārddhabhedayoḥ  
“anantavāte karttavyaḥ sūryāvarttahito vidhiḥ  
śirāvyadhaśca karttavyo'nantavātapraśāntaye  
āhāraśca pradātavyo vātapittavināśanaḥ  
madhūcchiṣṭasamaṃyāvaghṛtadhūpairdhūpayet ||”  
saṃyāvaḥ pakvānnaviśeṣaḥ | erakhiyā iti loke  
sa ca madhumastakaḥ madhunīpaliptaḥ | ghṛtapūro'pūpaḥ  
“pathyākṣadhātrī rajanī guḍūcī  
bhūnimbanimbaiḥ saguḍaḥ kaṣāyaḥ  
bhṛṅgarukkarṇākṣiśiro'rddhamūlaṃ  
nihanti nāsākṣihitaḥ kṣaṇena ||”  
iti pathyādikvāthaḥ  
“dārbī haridrā mañjiṣṭhā sanimbauśīrapadmakam  
etatpralepanaṃ kuryyācchaṅkhakasya vināśanam  
potatoyābhiṣekañca śītatarccorasevanam  
kalkaiśca kṣīravṛkṣāṇāṃ śaṅkhake lepanaṃ hitam ||”  
marcceṣu  
“yaṣṭīmadhukamāṣaḥ syāt tūryyāṃśastu viṣambhavet  
tayoścūrṇantu sukṣmaṃ syāttaccūrṇaṃ sarṣaponmitam  
nāsikābhyantaraṃ nyastaṃ sadyo śīrṣavyathāṃ haret  
dṛṣṭaprayogo yogo'yamamubhāvibhirādṛtaḥ  
ārdrayaṣṭikācūrṇaṃ cūrṇitaṃ navasādaram  
ubhayaṃ yojitaṃ nasyātsadya naśyati śīrṣaruk ||”  
iti bhāvaprakāśe śirorogadhikāraḥ  
śiro'rttiḥ, strī, ( śiraso'rttiḥ | ) śiraḥpīr̤ā  
iti loke prasiddhiḥ || (yathā, kathāsaritsāgare  
13

- [Previous: 145.152.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152.3)
- [Next: 145.11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.11)
- [Up: 145.152](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152)

## Linked texts (3)

- [Gadanigraha](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.gadanigraha.56.71) — Soḍhala, Sanskrit
- [Basavarājīya](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.daksina.basavarajiya.p2206) — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit
- [Arkaprakāśa (Rāvaṇapaṇḍita)](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.kalpana.arkaprakasa.7.13) — Rāvaṇapaṇḍita 1600, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.145.152.4) · Pramāṇa
