<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 17.22

# Shabdakalpadruma 17.22

Śabdakalpadruma 17.22

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [17.22.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22.p1) — 5 parts

### [17.22](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22)

11

### [17.22.p1.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22.p1.1)

“dṛṣṭvātirathovāca śakrāṇoṃ bhayamohitām ||”)  
śakrāśanaṃ, klo, (śakeṇa abhyate iti | aśa+  
lyuṭa |) bhaṅgā| bhār̤a iti bhāṣā | asya  
guṇāḥ  
“śakrāśanantu tīkṣṇoṣṇaṃ mohakṛt kuṣṭhanāśanam  
balamedhāgnikṛt śleṣmadoṣahāri rasāyanam ||”  
iti rājavallabhaḥ  
anyana vijayāśabde draṣṭavyam | indrabhojanañca  
śakrāśanaḥ, puṃ, (śakra iti nāma abhūte prāpnotīti | aśa+ lyuḥ |) kuṭajavakṣaḥ | iti śabdacandrikā  
śakrāṅgaḥ, puṃ, (śakrasya āhā yasya |) indrayavaḥ  
iti rājanirghaṇṭaḥ || indranāmake, tri  
śakrotyānaṃ, kko, (śakrasya śakradhvajasya utthānam|)  
śakradhvajotsavaḥ | asya vidhilikhyate  
śrīautreya uvāca  
“athātaḥ śṛṇu rājendra śakrotyāvadhvajotsavam  
yatkṛtvā nṛpatiryāti no kadācit parābhavam  
ravau hariste dvādaśyāṃ śravaṇe sitapakṣakre  
ārādhayennṛpaḥ samyak sarvvavighnopaśāntaye  
rājoparicaro nāma vasunāmāparastu yaḥ  
nṛpastaināyamatulo yajñaḥ prārabdhitaḥ purā  
prāviṣṭakāle ca nabhasi dvādaśyāmasitetare  
purohito bahuvidyairvā dīkṣayaiḥ samanvitaḥ  
prathamaṃ śakraketvarthaṃ vṛttamāmantrā varddhayet  
sāṃvanamaro vāhyaiśca kṛtakautukamaṅgalaḥ  
udyāne devatagāre bhrūmnāne mārgamadhyataḥ  
ye jātāstadvarjyatvā varttayeduvāsavadhvaje  
bahuvallīyutaṃ śuṣkaṃ bahukaṇṭhakanaṃ,  
kujaṃ dadyādagoyuktaṃ latācchannaṃ taruṃ tyajet  
pakṣivāsasamākīrṇaṃ koṭare rbahubhiryutam  
pavanāna laviddhañca taruṃ yatnena varjayet  
nārīsaṃjñāñca ye vṛkṣā ativṛkṣā atiśaśāḥ  
tān sadā varjayeddhīraḥ sarvvadā śakrapūjane  
ajjurnaḥ plakṣakaścaiva priyako dhava eva ca  
kauḍumbaraśca pañcaite ketvarthe sattamāḥ smṛtāḥ

### [17.22.p1.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22.p1.2)

anye ca devadārvādyāḥ śālādyāścapraśastathā  
praśastāstu parityacyā nāpraśastāḥ kadācana  
tacca vṛkṣaṃ tato rātrī spṛṣṭvā mantramimaṃ paṭhet  
yāni vṛce tu bhūtāni tebhyaḥ svasti namo'stu vaḥ  
upahāraṃ gṛhītvemaṃ kriyatāṃ vāsavadhva  
pārthivastvāṃ varayate svasti te'stu nagottama  
dhvajārthaṃ devarājasya pūjeyaṃ pratigṛhyatām  
tatopare'hni taṃ chittvā salamaṅgāṅgalaṃ punaḥ  
jale kṣipettadagrasya kṣiptvaivaṃ caturaṅgulam  
tato nītvā puradvāraṃ ketuṃ nirmmaya tatra vai  
muklāṣṭamyāṃ bhādrapade ketu vedoṃ praveśaye  
dvātriṃśaddhastamānastu adhamaḥ keturucyate  
dvātriṃśat tato vyāyāmaṃ ṣāṇṇvāraṃśāvadeva ca  
tato'dhikaḥ samākhyāto hyapacāprathamottamaḥ  
kumāryyaḥ pañca karttavyāḥ śakrasya nṛpasattama  
śālamadhyastu tāḥ sarvvāstatparāḥ śakramāṭakāḥ  
ketoḥ pādapramāṇena kāryyāḥ śakrakumārikāḥ  
māṭakādvaipramāṇāntu yantraṃ hastadvayaṃ tathā  
evaṃ kṛtvā kumāryyaśca mātṝṇāṃ hetumeva ca  
ekādaśyāṃ site pace yaṣṭriṃ tānadhivāsayet  
adhivāsya tato yaṣṭiṃ gandhadvārādimantrakaiḥ  
dvādaśyāṃ maṇḍalaṃ kṛtvā vāsavaṃ vistṛtātmakam  
acyutaṃ pūjayitvā tu śakraṃ paścāt prapūjayet  
śakrasya pratimāṃ kuryyāt kānakīṃ dāravīṃ tathā  
amṛtejasabhūtāṃ vā sarvvābhāve tu nyasyathom  
tāṃ kalasya madhye tu pūjayitvā viśeṣataḥ  
tataḥ śubhe muhūrte tu ketumutthāpayennṛpaḥ  
vajrahasta surārigha bahunetra purandara  
cemārthaṃ sarvvalokānāṃ pūjeyaṃ pratigṛhyatām  
ehyehi sarvvāmarasiddhasaṃghairabhiṣṭuto vajradharāmareśa  
samutthitasvaṃ śravaṇādyapāde  
gṛhāṇa pūjāṃ bhagavan namaste  
evamuttambhatotvairddaṇḍanatravanādibhiḥ

### [17.22.p1.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22.p1.3)

iti mantreṇa talliṅga nānānaivedyavedanaiḥ  
āpūpaiḥ pāyasaiḥ pānairgoḍernānābhireva ca  
bhakṣyośca vividhaiḥ pūjayet śrīvivṛddhaye  
ghaṭeṣu daśadikapālān gṛhītvā paripūjayet  
bādhyādīn sakalāndevān mātṛḥ sarvāṃstathākramāt  
tataḥ śubhe muhūrte tu jñānibhirvisaṃyutaḥ  
ketobandhāmyumistu yajñavedyāñca paścime  
vipraiḥ purohitaiḥ sārddha gacchedrājā sumaṅgalaiḥ  
rajjubhiḥ pañcabhirvvaddhaṃ yantrārūḍhaṃ samāhvayan  
kumārobhiśca saṃyuktāṃ dikpālānātha paiṭake;|”  
peṭakeḥ sthāne paṭṭakairiti ca pāṭhaḥ  
“dṛṣṭristhitāṃstañca nānādravyasupūritaiḥ  
yathāvarṇairyathādeśayocitairlacyaveṣṭitaiḥ  
yuktaṃ taṃ kiṅgiṇījālairbṛhadghaṇṭāghacāmaraiḥ  
bhūṣitaṃ bahuvastraiśca mālyairbahuvidhaistathā  
bahupuṣyaiḥ sugandhaiśca bhūṣitaṃ ratnamālayā  
citramālyāmbaradharaistṛtīyairapi toraṇaiḥ  
utthāpayecchakraketu ṃ rājāmātyaiḥ śanaiḥ śanaiḥ  
samutthāya mahārhetu pūjitaṃ maṇḍalāntare  
pratimāṃ tāṃ nayeścalaṃ ketoḥ śakraṃ vicintayan  
yajetaṃ pūrvvavattatra śacīṃ mātalimeva ca  
jayantaṃ tanayaṃ tasya vajramairāvataṃ tathā  
grahāṃścāpyatha dikpālān sarvvāśca gaṇadevatāḥ  
apūpādyaiḥ pūjayitvā balibhiḥ pāyasādibhiḥ  
pūjitānāñca devānāṃ pracuromaṃ samācaret  
homānte tu baliṃ dadyāt vāsavāya mahātmane  
liptaṃ chatam̐ cāmcataśca puṇyaṃ dūrvvā tathaiva ca  
etaistu juhuyāddevān svaiḥ svairmantrairnarottamaḥ  
tato homāvasāne tu bhojayedapi brāhmaṇān  
evaṃ saṃpūjayennityaṃ saptācaṃ dine dine  
brāhmaṇaiḥ saṃhito rājā vedavedāṅgapāragaiḥ  
sarvvatra śakrapūjāsu yajñeṣu parikīrttitaḥ  
cātāramiti mantro'yaṃ vāsavasya priyaḥ sadā

### [17.22.p1.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22.p1.4)

evaṃ kṛtvā divābhāge śakrotyānamapārthivaḥ  
avaśṭaṇuyutāyāntu dvādaśyāṃ pārthivaḥ svayam  
anyatpāde bharaṇyāstu niśi śakraṃ visarjayet  
sumedhu sarvvalokeṣu yathā rājā na paśyati  
saptotyānanṛpyamāpnoti rājā dṛṣṭvā visarjanam  
śakrasya nṛpaśārdūla tasmānniśceta taṃ nṛpaḥ  
visarjanasya mantro'yaṃ purāvidbhibbudīritaḥ  
sāhrai surānurāgaiḥ purandara śatakrato  
upahāraṃ gṛhītvemaṃ mahendradhvaja gamyatām  
śanakaistusaptamya varbha vāra vāra bhaumasya vā śaneḥ  
bhūmikampādikātpāte vāsavaṃ na visarjayet  
utpāte samarādhastu tathopadravadarśane  
yatītya pūṇibhaumau ca hyanyarte'pi visarjayet  
mṛttake tvatha saṃprāpte vyatīte sūtake punaḥ  
tasmiṃstasmin dine caiva snapanāryya visarjayet  
tathā rakṣenṛpaḥ ketu' patanti śakunā yathā  
na keto nṛpaśārdūla yāvannapi visarjanam  
śanaiḥ śanaiḥ pātayettu yaṇotthānamapāditaḥ  
hataṃ tathāthavā bhagne ketau mṭatyumavāpnuyāt  
vicchannaṃ śakraketu ṃ taṃ sālaṅkāraṃ tathā niśi  
cipedanena mantreṇa lagādye salile nṛpaḥ  
tiṣṭha keto mahābhāga yāvat saṃvatsaraṃ jale  
bhavāya sarvvalokānāmamvarāyavināśaka  
utthāpayettathaivarṣeḥ sarvvalokasya vai puraḥ  
raho visarjayet ketuṃ viśeṣo'yaṃ prapūjane  
evaṃ yaḥ kurute pūjāṃ vāsavasya mahātmanaḥ  
sa ciraṃ pṛthivīṃ bhukkā vāsavaṃ lokamāpnuyāt  
na tasya rājño durbhikṣaṃ nesayo hyavyadharmmatu  
vyākhyānti cchatruṇāṃbhāve janānāṃ saca jñāyate  
tattulyaḥ ko'pi nānyo'sti priyaḥ śakrasya  
pārthiva  
tasya pūjā sarvvapūjyā keśavādyāśca tannagāḥ  
sakalakaluṣahāri vyādhidurbhikṣanāśi  
sakalabhavanivṛttaṃ sarvvasaubhāgyakāri

### [17.22.p1.5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22.p1.5)

surapatigṛhagāmīhyarcanaṃ śakraketoḥ  
pratiśiradamanaikaiḥ pūjayet śrīvivṛddhaye ||”

### [17.22.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22.p2)

iti śrīkālikāpurāṇe 88 adhyāyaḥ

## Linked texts (2)

- [Śāntikamalākara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.santi.santikamalakara.7.57_307) — Kamalākarabhaṭṭa 1587, Sanskrit
- [Smṛtitattva](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.smrtitattva.1.p2.26) — Raghunandana Bhaṭṭācārya 1520, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.17.22) · Pramāṇa
