<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.199.28 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 199.28

# Shabdakalpadruma 199.28

Śabdakalpadruma 199.28

- **Language:** Sanskrit

### [199.28](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.199.28)

4  
“pracalanniśimṛttijaśaṅkhacitaḥ  
salilaughacūterapi patiḥ saritām ||”)  
muktikījaṃ, klī, ( mukterbījabhiva | ) muktā | iti  
trikāṇḍaśeṣaḥ  
śuktimān, \[n\] puṃ, parvvataviśeṣaḥ | yathā, —  
“mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān gandhamādanaḥ  
vindhyaśca pāriyātraśca saptete ca kulācalāḥ ||”  
iti trikāṇḍaśeṣaḥ  
śukraṃ, klī, (śuca klede + “ṛjendrāmragrajati |”  
uṇāṃ0 2

### [199.28.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.199.28.p1)

iti ranpratyayena sādhuḥ |)  
majjajātadhātuḥ | tatparyyāyaḥ | puṃstvam 2 retaḥ 3  
bījam 4 vīryyam 5 pauruṣam 6 tejaḥ 7 indriyam 8 annavikāraḥ 6 majjārasaḥ 10 rohaṇam 11 balam 12 | iti rājanirghaṇṭaḥ  
tasyotpattiryathā, —  
“rasādraktaṃ tato māṃso māṃsācchedaḥ prajāyate  
medaso'sthi tato majjā majjāt śukrasya sambhavaḥ||”  
tasya svarūpaṃ yathā, —  
“śukraṃ śaucyaṃ sitaṃ snigdhaṃ balapuṣṭikaraṃ smṛtam  
garbhabījaṃ vapuḥsāro jīvasyāśraya uttamaḥ ||”  
jīvasyāśraya uttama iti | yata āha  
“jīvo vasati sarvvasmin dehe tatra viśeṣataḥ  
vīrye rakṣe male yasmin kṣīṇe yāti kṣayaṃ  
nṛṇām ||”  
garbhasaṃjananaśukrasya lakṣaṇaṃ yathā, —  
“sphāṭikābhaṃ dravaṃ snigdhaṃ madhuraṃ madhugandhi ca  
śukramacchanti kecittu tailakṣaudranibhaśca tat ||”  
tasya sthānamāha  
“yathā payasi sarpistu gūḍhaśvau raso yathā  
evaṃ hi sakale kāye śukraṃ tiṣṭhati dehinām ||”  
atra sarpirdṛṣṭānto bahuśukrodhkhamayena sarpiḥśukrayorlobhāt| ikṣurasadṛṣṭāntastu svalpaśukro  
puṃsi atipīḍanenecurasaśukrayorlobhāt  
tasya caraṇamārgo yathā, —  
“hṛtkule dakṣiṇe pāśvai bastidvārasya cāpyadhaḥ  
mūtrasrotaḥpathe śukraṃ puruṣasya pravarttate ||”  
atha śukrasya caraṇakāraṇamāha  
“hṛttūdeśasthitaṃ śukraṃ prasannamanasastathā  
strīṣu cāyayutaścāpi harṣārattat saṃpravarttate ||”  
strīṣu cāyutaḥ suratarūpaṃ vyāyāmaṃ gacchediti  
anyacca  
“śukraṃ kāmena kāminyā dṛṣṭyā vā sparśanādapi  
śabdasaṃśravaṇāt dhyānāt saṃbhogācca pravarttate ||”

### [199.28.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.199.28.p2)

iti bhāvaprakāśaḥ

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.199.28](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.199.28) · Pramāṇa
