<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.201.p1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 201.p1

# Shabdakalpadruma 201.p1

Śabdakalpadruma 201.p1

- **Language:** Sanskrit

### [201.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.201.p1)

śukravarddhakadravyāṇi yathā | pānīyam 1 viśeṣataḥ  
haimantikajalam 2 tālāmbu 3 candanādidravyādyulepanam 4 raktaśālidhānyam 5 haimantikaṣaṣṭikadhānyam 6 godhūmaḥ 7 māṣaḥ 8 sāmānyaśuṣkanārīcapannaśākam sāmānyasnigdhaśuṣkanārīcapannaśākajalam 10 kalambośākam 11 kākamācīśākam 12 gokṣuraśākam 13 sañjñātakaḥ 14 vāttīkuḥ 15 vidārī 16 kastyāśukram 17 madhvālukam 18 pakkāmnam 16  
dugdhāmram 20 nāgaraṅgam 21 bahuvāraphalam 22  
pakkakhaṣṭāphalam 23 kaṣṭrāphalāsthi 24 pakkatālam 25 pakvakadalama 26 camyakakadalam 27  
drākṣā 28 kharjūram 26 dhātrī 30 kuśāṇḍamajjā 31 tāvanmajjāḥ 32 vṛhanmatsyaḥ 33  
samudramatsyaḥ 34 rohitamatsyaḥ 35 bhrākuṭamatsyaḥ 36 pāṭhīnamatsyaḥ 37 śarkalimatsyaḥ 38  
cittraphalamatsyaḥ 36 vāuśamatsyaḥ 40 madguramatsyaḥ 41 varmmamatsyaḥ 42 phalīmatsyaḥ 43  
ciḍḍaṭamatsyaḥ 44 parśvatamatsyaḥ 45 elaṅgamatsyaḥ 46  
śakalrīmatsyaḥ 47 campakundamatsyaḥ 48 prauḍhīmatsyaḥ 46 dagdhamatsyaḥ 50 sāmānyamāṃsam 51  
prasahamāṃsam 52 bhūśayāmāṃsam 53 anūpamāṃsam 54 jalajamāṃsam 55 jalecaramāṃsam 56  
chāgamāṃsam 57 vārāhamāṃsam 58 kūrmamāṃsam 56 tittiriḥ 60 kuliṅgaḥ 61 caṭakānāṃ māṃsam 62 haṃsamāṃsam 63 haṃsavījam64  
śukapakṣimāṃsam 65 mayūraḥ 66 pradariḥ67  
madguḥ68 kādambaḥ 66 valākā-70 vakamāṃsam 71 jāṃgalamadgusam 72 samastavrīram 73  
godugdham 74 hastinodugdham 75 tāvat kṣīrasantānikā 76 māhiṣadadhi 77 dadhisaraḥ 78  
dadhimastu 76 navanītam 80 tāvaduddhṛtam 81  
tāvaddicuḥ 82 viśeṣataḥ pauṇḍakecuḥ 83 dṛntaniṣpīḍitecurasaḥ 84 yantraniṣpīḍitecurasaḥ 85  
abhiṣakcurasaḥ 86 ikṣuphāṇitam 87 ikṣugur̤aḥ 88 ikṣukhaṇḍam 86 madhurī 60 muṣkapippalī 61 muṇḍī 62 bārikam 63 laśunam 64 palāśaḥ 65 settavam 66 annam 67  
satailalavaṇācitaistabhakṣyaḥ 68 tailalavaṇayuktapalālaveṣṭitakaṅkamelipiṣṭāhāraihapallavamāve śaśavārapūruskhanasārdaka katatailasaktā litamatsyaḥ 66  
śākamatsyādyannam 100 māṃsasūpaḥ 101  
pariguṣkākhyamāṃsam 102 ghṛtapūraḥ 103 madhumastakama 104 dugdhaphenakaḥ 105 bhūśūṇā 106  
yarakhaṇḍalam 107 godhuraḥ 108 sāmānyavalā 106 viśeṣataḥ pītavalā 110 ātyantyā  
111 prasāraṇī 112 māṣaparṇī 113 vadantīdattaḥ 114 rājavṛkṣaphalam 115 śitājatuḥ  
116 | iti rājavallabhāna saṃgṛhītam  
necarīgaviśeṣaḥ | iti medinī || asya vivaraṇaṃ  
śukraśabde draṣṭavyam  
śukraḥ, puṃ, (śuca + rak |) grahaviśeṣaḥ | tatpayīyaḥ  
daityaguruḥ 2 kāvyaḥ 3 uśanāḥ 4 bhārgavaḥ 5  
kaviḥ 6 | ityamaraḥ || sitaḥ 7 āsrojit 8  
śataparvvā 6 bhṛgusutaḥ 10 bhṛguḥ 11 ṣor̤aśāściḥ 12 maghāmūḥ 13 śvetaḥ 14 śvetasthaḥ15  
iti śabdaratnāvalī || ṣoḍaśārcciḥ 17 | iti  
jaṭādharaḥ || || tasya śukreti nāmakāraṇaṃ  
yathā, —  
“niśumbhādiṣu daityeṣu bhūya evotthiteṣvatha  
yuddhāyābhyāgateṣveva nandī śaṅkaramabravīt  
mahādevavaco'sahyaṃ śṛṇu tvaṃ paramādbhutam  
avicintyamasadbhācaṃ mṛtānāṃ jīvanaṃ punaḥ  
ye hatāḥ pramathairdaityā yathāśaktyā raṇājire  
te sarvva jīvitā bhūyo bhārgaveṇātha vidyayā  
tadidaṃ vai mahādeva mahat karmma kṛtaṃ raṇe  
saṃjñānaphaladaṃ deva śukravidyābalāśrayāt  
ityevamukte vacane nandinā kulavandinā  
pratuvāca prabhuḥ prītyā khāryesādhanamuttamam  
gaccha śukraṃ gaṇapate samāttikamupānaya  
ahaṃ taṃ saṃgrasiṣyāmi yathāyogaṃ sametyati  
ityevamukte śaṃbhreṇā nandī gaṇapatistataḥ  
tamanantaguṇopetaṃ nandī saṃpūjya vegavān  
raṇādbhāgavamāninye siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā  
tamādāya harābhyāsamagamattu vināyakaḥ  
nipātya rakṣiṇaḥ sarvvānatha śukraṃ nyavedayat  
tamānītaṃ kaviṃ śarvvaḥ prākṣipadvadane prabhuḥ  
sa śambhunā kavirgrasto yastau jaṭharamāśritaḥ  
tuṣṭāva bhagavantaṃ taṃ vāgmī vāgbhirathādarāt  
śukra uvāca  
namo'stu te śaṅkara śarvva śambho  
sahasranetrāṅghriśiro namaste  
draṣṭuṃva sarvva bhuvanaṃ tavodare  
śānto bhavantaṃ śaraṇaṃ prapannaḥ  
ityevamukto vacane mahātmā  
śambhustataḥ prāha tato vihasya  
nirgaccha putro'si mamādhunā tvaṃ  
śiśnena bho bhārgava śreṣṭhacandraḥ  
nānnā tu śukreti carācarasthām̐  
stoṣyanti naivātra vicāraṇāsti  
ityevamuktvā bhagavān subhoca  
śiśnena śukraḥ sa ca nirjagāma  
vinirgato bhārgavavaṃśacandraḥ  
śukratvamāpadya mahāprabhāvaḥ ||”

- [Previous: 200.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.200.p2)
- [Next: 201.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.201.p2)
- [Up: 201](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.201)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.201.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.201.p1) · Pramāṇa
