<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.217.p1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 217.p1

# Shabdakalpadruma 217.p1

Śabdakalpadruma 217.p1

- **Language:** Sanskrit

### [217.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.217.p1)

api ca | hārītaḥ  
“śūdrānnaina tu muktena udarasthena yo mṛtaḥ  
sa vai kharatvamṛkṣatvaṃ gṛdhratvaccādhigacchati |”  
śūdrānnaṃ śūdrasvāmikānnaṃ tadannamapi bhojanakāle  
tadguhāvasthitaṃ yattadapi śūdrānnam | tadāhāṅgirāḥ  
“śūdraveśmāni vipreṇa kṣīraṃ vā yadi vā dadhi  
nivṛttena na bhoktavyaṃ śūdrānnaṃ tadapi smṛtam ||”  
apipakkadānaṃ sākṣānmahattvaṣṭanavaśūdrāni | na tu  
tadgṛhatakrītādinā krītamapi | svagṛhāgate  
punaraṅgirāḥ  
“yathā yatastato hvāpaḥ śuciṃ yānti nadīṃ  
gatāḥ  
śūdrādvipragṛhañcaivaṃ praviṣṭannu sadā śuci ||”  
praviṣṭaṃ svalābhādakapratiyagrahādineti śeṣaḥ | ata  
eva parāśaraḥ  
“tāvadbhavati śūdrānnaṃ yāvanna spṛśati dvijaḥ  
dvijātikarasaṃsṛṣṭaṃ sarvvaṃ taddhavirācataṃ ||”  
spṛśati pratigṛhṇātīti kalpataruḥ || taca  
saṃprocya grāhyamāha viṣṇupurāṇam  
“saṃprokṣayitvā gṛhṇīyācchūdrānnaṃ gṛhamāgatam ||”  
tacca pācāntaraṃ grāhyamāhāṅgirāḥ  
“khapātre yattu viprastu śūdro yacchati nityaśaḥ  
pātrāntaragataṃ grāhyaṃ dagdhaṃ svacchamanāgatam ||”  
etena svagṛhamāgatasyaiva śuddhatvaṃ tadgṛhagatasya  
śūdrānnadoṣabhāgitvaṃ pratīyate | tataścaitādṛgapi  
susampūrṇā sarvvathā śūdrānnaṃ na bhoktavyam | iti  
śuddhitattvam || || kalau śūdraviśeṣātnabhojananiṣedho yathā,―  
“śūdreṣu dāsagopālakulamitrārddhasauriṇām  
bhojyānnatā gṛhasthasya tīrthasevātidūrataḥ  
etāni lokaguprārthaṃ kalerādau mahātmabhiḥ  
nivarttitāni karmmāṇi vyavasthāpūrvvakaṃ budhaiḥ ||”  
iti tithyāditattvam  
aparañca  
vyāsa uvāca  
“nādyāt śūdrasya vipro'nnaṃ mohādvā yadi  
vābhyataḥ  
sa śūdrayoniṃ brajati yastu bhuṅkte hyanāpadi  
ṣaṇmāsān yo dvijo bhuṅkte śūdrasyānnaṃ vigarhitam  
jīvanneva bhavet śūdro mṛtaḥ śvā cābhijāyate  
brāhmaṇaścacatriyaviśāṃ śūdrasya ca sugocarāḥ  
yasyānnenodarasthena mṛtastadyonimāpnuyāt ||”  
kalautaratra śūdraviśeṣātnabhojanavidhiryathā,―  
“ārdhikaḥ kulamitrañca gopālo dāsanāpitau  
ete śūdreṣu bhojyānnā yañcātmānaṃ nivedayet  
kuśīlabaḥ kumbhakāraḥ cetrakammaiṃka eva ca  
ete śūdreṣu bhojyānnā dattvā svattvaṃ pacaṃ budhaiḥ  
pāyasaṃ bilvapakkañca pāyasañcaiva śaktavaḥ  
piśyākañcaiva tailañca śūdrādgrāhyaṃ dvijātibhiḥ||”

- [Previous: 216.2.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.216.2.p2)
- [Next: 217.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.217.p2)
- [Up: 217](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.217)

## Linked texts (1)

- [Śūdrakamalākara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.jati.sudrakamalakara.6.1-10) — Kamalākarabhaṭṭa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.217.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.217.p1) · Pramāṇa
