<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.229.49 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 229.49

# Shabdakalpadruma 229.49

Śabdakalpadruma 229.49

- **Language:** Sanskrit

### [229.49](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.229.49)

asya paryyāyaḥ śūlākṛtamityapi draṣṭavyaḥ  
śūlyapākaḥ, puṃ, (śūlena pāko yasya |) śūlaviddhāṅgārapakkamāṃsādi| iti pākarājeśvaraḥ | kābāv  
iti pārasyabhāṣā  
śūya, prasave | iti kavikalpadrumaḥ || (bhvā0-para0saka0-seṭ |) śūyati | iti durgādāsaḥ  
śṛkālaḥ, puṃ, śṛgālaḥ | iti śabdacandrikā  
śṛgālaḥ, puṃ, (sṛjati māyāmiti | sṛja + kālan  
pṛṣodarāditvāt sādhuḥ | ) paśuviśeṣaḥ | śeyāla  
iti bhāṣā | tatparyyāyaḥ | śivā 2 bhūrimāyaḥ 3  
gomāyuḥ 4 mṛgadhūrttaḥ 5 vañcakaḥ 6 kroṣṭuḥ 7  
pheruḥ 8 pheravaḥ 9 jambukaḥ 10| ityamaraḥ  
sṛgālaḥ 11 jambūkaḥ 12 sṛjamanaḥ 13 kuravaḥ 14  
cīrarāvanaḥ 15 vamantaḥ 16 pheraḥ 17 adhūrttaḥ  
18| iti śabdaratnāvalī || śālāvṛkaḥ 16  
gobhī 20 kaṭakhādakaḥ 21| iti jaṭādharaḥ  
śivāṇuḥ 22 pherukaḥ 23 vāgmāyakaḥ 24  
iti rājanirghaṇṭaḥ | daityabhedaḥ | iti medinī  
vāsudevaḥ | niṣṭhuraḥ | khalaḥ | iti sārasvatābhidhānam || bhaumaḥ| ityanekārthakoṣaḥ  
śṛgālaśabdādīnāṃ śubhāśubhasūcakatvaṃ yathā,—  
"anarghavaitūrttatiprabhbhaṅgahaunaḥ  
sahā śṛgālaḥ khalu dṛṣṭamātraḥ  
śastā hi vāmā gatirasya śasto  
vāmo ninādo niśi yo bahūnām  
huvā huveti prathamaṃ tatastu  
ṭaṃṭeti dīrghaḥ sutarāṃ raṣo yaḥ  
syājjambukānāṃ sa gataḥ praśastastadanyarūpaḥ kathitaḥ pradīpraḥ  
śṛgālaśabdo bhavane niśāyāmuñcāṭanāyai diśi paścimāyām  
prācyāṃ bhayāyottarataḥ śivāya  
bhavatyavācyāṃ bhayanāśśanāya ||”  
iti vasantarājaśākunam  
śṛgālakaṇṭakaḥ, puṃ, (śṛgālarodhakaḥ kaṇṭako  
yasya |) kṣupaviśeṣaḥ | iti śabdacandrikā  
śeyālakāṃṭā iti bhāṣā  
śṛgālakoliḥ, puṃ, (śṛgālapriyaḥ koliyakṣaḥ|)  
kṣudrakolihakṣaḥ | śeyākula iti bhāṣā | tatparyyāyaḥ| karkandhūḥ2| iti ratnamālā || apica  
"atha ghoṃṭvā 3 gopaghoṃṭā 4 badaraṃ 5 vādirañca 6 tat  
badarīvadguṇe sarvvaphale ucce catuṣṭayam ||”  
iti śabdaratnāvalī  
śṛgālaghaṇṭau, strī, kokilākṣaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ  
śṛgālajambuḥ, strī, (śṛgālasya jambūriva |)  
godrumaḥ | ghoṃṭāphalam | iti medinī  
śṛgālavinnā, strī, (śṛgālevinnā |) pṛśniparthyāīṃ  
iti rājanirghaṇṭaḥ  
śṛgālikā, strī, śṛgālapatnī | cāsāt palāyanam | iti medinī || bhūmikkaśāṅkaḥ | iti  
jaṭādharaḥ || kṣudraśṛgālaḥ | kheṃkaśiyālī| iti  
bhāṣā | tatparyyāyaḥ | lomāśikā 2 dīprajihvā 3 śikhiḥ 4 ulkāmukhī 5| iti  
trikāṇḍaśeṣaḥ  
śṛgālī strī, vidravaḥ | palāyanamiti yāvat  
iti trikāṇḍaśeṣaḥ || kokilākṣaḥ | vidārī  
iti rājanirghaṇṭaḥ || śṛgālikā ca  
śṛṅkhalaḥ, tri, puṃsāṃ kacābharaṇam | goṭ iti  
bhāṣā || hastyādīnāṃ lauhamayapādvandhopakaraṇam  
ām̐r̤a iti hām̐r̤akā iti ca bhāṣā | tatparyyāyaḥ  
aṇḍakaḥ 2 nigar̤aḥ 3 | ityamaraḥ || śṛṅkhalā 4  
iti taṭṭīkāyāṃ bharataḥ || (yathā, raghuḥ |5

- [Previous: 228.90.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.228.90.p2)
- [Next: 230.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.230.2)
- [Up: 229](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.229)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.229.49](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.229.49) · Pramāṇa
