<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.11 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 241.11

# Shabdakalpadruma 241.11

Śabdakalpadruma 241.11

- **Language:** Sanskrit

### [241.11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.11)

iti ṭak |) punarnavā  
ityamaraḥ | śālaparṇī | iti rājanirghaṇṭaḥ  
śothanāśake, tri  
śothajit, puṃ, (śothaṃ jayatīti | ji + kkip |)  
bhallātakaḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ  
śothajillaḥ, puṃ, (śothe jitvāḥ kuṭila iva  
tannāmaṃrakatvāt |) punarnavā | iti trikāṇḍaśeṣaḥ  
śothahṛt, puṃ, (śothaṃ harati nāśayatīti | ha +  
kvip |) bhallātakaḥ | iti ratnamālā || śothahārake, tri  
śodhanaṃ, klo, (śodhayatīti | budha + ṇic + lyuḥ|)  
kaṭuphalam | iti rājanirghaṇṭaḥ || ( budha + bhāve  
lyuṭ |) śaucam | iti mugdhabodhaṭīkādarśanāt  
(prāyaścittam | yathā, manuḥ

### [241.11.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.11.p1)

141  
“aśocyamannaṃ nāttavyamātmanaḥ śuddhimacchatā  
ajñānabhuktantattvāśu śodhaṃ vāpyāśu śodhanaiḥ ||”)  
viṣṭhā | iti śabdacandrikā || kāsīsam | iti  
rājanirghaṇṭaḥ || vihitahaviṣipramādādivicāraṇam | yathā, —  
“sūryyagrahamra kāle na samāso nāsti kañcana  
tatra yaddūyate rūpaṃ sarvvamanantaphalaṃ bhavet  
na māsavitidvārādiśodhanaṃ sūryyaparvvaṇi ||”  
iti malamāsatattvam  
dhātuviśodhīkaraṇam | yathā, —  
“pattaloṣaṇapatrāṇi cebho vakrīṃ pratāṣayet  
niṣiñcettaptataptāni tailatakke ca kāñjike  
gomūtre ca kulatyānāṃ kaṣāye tu tridhā tridhā  
evaṃ hemnaḥ pareṣāñca dhātūnāṃ śodhanaṃ bhavet ||”  
trayādiparikaraṇam | yathā, —  
“trayasya lavaṇayuktaḥ kvāthaḥ śuddhikaraḥ paraḥ  
paṭolanimbapatrasya sarvvameva prayujyate  
vātike daśamūlānāṃ coriṇāṃ paittike śave  
āragvadhādeḥ kaphaje kaṣāyaḥ śodhanaṃ hitam ||”  
api ca  
“aṣṭamenāṃśaśeṣeṇa caturthenāṅgakena vā  
athavā kvāthanenaiva siddhamuṣṇodakaṃ vadet  
śleṣmāmavātamedoghnaṃ vastyiśodhanadīpanam ||”

### [241.11.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.11.p2)

iti ca bhāvaprakāśaḥ

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.11) · Pramāṇa
