<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 241.1

# Shabdakalpadruma 241.1

Śabdakalpadruma 241.1

- **Language:** Sanskrit

### [241.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.1)

4 |)  
rogaviśeṣaḥ | tatparyyāyaḥ | śophaḥ 2 śvayathuḥ3  
ityamaraḥ || śothakaḥ 4 | iti śabdaratnāvalī  
atha śothādhikāraḥ | tatra śothasya viprakṛṣṭaṃ  
nidānamāha  
“mṛduḥ sagandho'sitapītarāgavān  
bhramajvarasvedatṛṣāmadānvitaḥ  
ya ucyate sparśarujācirāgata  
sa pittaśotho bhṛśadāhapākavān ||”  
“guruḥ sthiraḥ pāṇḍurarocakānvitaḥ  
prasekanidrā vamivahniśāmyakṛta  
sa kṛcchrajanmapraśamo nipīḍito  
na connamedrātribalīkaphātmakaḥ ||”  
“nidānākṛtisaṃsargāt śothaḥ śotho dvidopajaḥ ||”  
“sarvvākṛtiḥ sannipātācchotho yāmiśralakṣaṇaḥ |”  
“abhighātena śastrādicchedabhedakṣatādibhiḥ  
himānilodadhyanilerbhallātakaśūkajvaraiḥ  
istaiḥ mūkeśca saṃspṛṣṭāta śvayathuḥ syādvisarpavān  
bhṛśoṣmā lohitābhāsaḥ prāyaśaḥ pittalakṣaṇaḥ ||”  
“viṣajaḥ saviṣaprāṇisarisarpaṇamūtraṇāt  
daṃṣṭrānakhavañcāghātādaviṣaprāṇināmapi  
viṣadrumaśucopahatamalavaṅkavarttakaṭāt  
viṣakaṇṭhānilasparśāt garayogāvacūrṇanāt  
mṛduścalī'valambī ca śotho bahujavākaraḥ |”  
“doṣāḥ śvayathumūrddha hi kurvvantyāmāśaye sthitāḥ  
pittāśayasthā madhye tu varṣasthānegatāstadhaḥ  
kṛtsnaṃ dehamanuprāptāḥ kuryyaḥ sarvvaśaraṃ tathā |”  
“śvāsaṃ pipāsā kṛddiśva daurvvatyaṃ jvara eva ca  
yasya cānne rucirnāsti śothinaṃ taṃ vivarjayet ||”  
“yo madhyaṃdeśe śvayathuḥ sa kaṣṭaḥ sarvvagaśca yaḥ  
aṅgāṅgaiśirihabhūtaśca yaścoī parisarpati ||”  
“jaṅgāgato naraṃ padbhyāmadhogāmī sukhāt  
striyam  
ubhayaṃ vastisaṃjataḥ śotho hanti na saṃśayaḥ ||”  
“ananyopadravakṛtaḥ śothaḥ pādasamutthitaḥ  
puruṣaṃ hanti vā nārīṃ sukhajo vastijo dvayam ||”  
“śuṇṭhīpunarnavairaṇḍapañcamūlīśṛtaṃ jalam  
vātike śvayathau śastaṃ pānāhāraparigraheḥ

- [Previous: 241.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.2)
- [Next: 241.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.4)
- [Up: 241](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.1) · Pramāṇa
