<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.53 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 241.53

# Shabdakalpadruma 241.53

Śabdakalpadruma 241.53

- **Language:** Sanskrit

### [241.53](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.53)

krukaśorabhāvitāḥ kṣayāḥ padhyā śūceṇa vā yutāḥ  
yojitāḥ śamayantyāśu śothaṃ ślaiṣmasamutthitam  
bhitrī miśrīkriyāṃ kuryyāt sarvvaje sarvameva hi  
vitvapannarasaṃ pūtaṃ śoṣathaṃ vibhave pivet  
śothe lāmangule kuryyāt sekalepādigotalam  
bhallātakyā harecchodhaṃ satilā layānvitā  
maricyā navanītaśca lepādaśvatilānvitam |”  
“mahiṣīcaurasa piṣṭairnavanītasamanvitaiḥ  
tilairliptaḥ samaṃ yāti śotho bhallātakotthiyaḥ  
yaṣṭidugdhatilaileṃpo navanītena saṃyutaḥ  
śothamāruskaraṃ hanti bhūryyaḥ prāyadalasya ca |”  
“pathyā niśā bhārgyamṛtarttubhradākhyoṃpunarnavā dāru mahauṣadhaca  
kvāyaṃ prapoyodarapāṇipādamukhāgataṃ intyācireṇa śotham |”  
iti pathyādikvāthaḥ  
“phalatrikodbhavaṃ kāthaṃ gomūtreṇaiva sādhayet  
vātaśleṣmabhavaṃ śothaṃ hanyādduṣṭagahasammatam  
ḍaścovadaivadrumanāgareṇa  
dantī citrakamratāśarkarābhiḥ  
dugdhaṃ susiddhaṃ vidhinā nipītaṃ  
śītaṃ paraṃ śothaharaṃ bhiṣagbhiḥ ||”  
“keṇastṛṇārkavarṣābhūrṇavaśālena śothahat  
gomūtreṇāpi kurvīta sukhośenāvasecamam  
punarnavā dāru śuṇṭhī śigruḥ siddhārthakastathā  
amlapiṣṭaḥ sukhoṣṇo'yaṃ pralepaḥ sarvvaśothahṛt  
guḍārdrakaṃ vā guḍanāgaraṃ vā  
guḍāmrayā vā guḍapippalīṃ vā  
karṣābhivṛddhayā vippalapramāṇaṃ  
khādevaraḥ pañcamanāpi māsam  
śothapratiśyāyahalāhvarogān  
saśvāsakāsāca vipīnasādīn  
jīrṇajvarāśauṃgrahaṇīvikārān  
hanyāt tathāvyān kaphavātarogān  
viśraṃ guḍena tulyāṃ ḍaścovarasānupānamabhyasyam  
vinihanti sarvvaśothaṃ ghanavṛndaṃ caṇḍavāyuriva  
kaṇānāgarajaṃ cūrṇaṃ saguḍaṃ śothanāśanam  
ābhājīrṇapraśamanaṃ śūlana vastiśodhanam  
guḍāt palatrayaṃ yāhyaṃ śṛṅgaveraṃ palatrayam  
maṅgaraverasamā lakṣā lohaviṭtilayoḥ palam  
cūrṇemetat samuddiṣṭaṃ sarvvarogayugāgrimam ||”  
• nāgakakvāyakalkābhyāṃ ghṛtaprasthaṃ vipācayet  
kajaṃ dvandvajaṃ śothaṃ viśeṣāñca vyapohati ||”  
iti mānavastam  
“mūlakavayavaubhūrāvaṭājñāmacauṣadheḥ  
pramāthya  
śuṣka mūlakatailam | iti śothādhikāraḥ | iti  
bhāvaprakāśaḥ  
śothakaḥ, puṃ, (śotha eva| khārthe kan |) śothaḥ  
iti śabdaratnāvalī  
śothaghnī, strī, (śothaṃ hantīti | han + “amanuṣyākarttṛke ca |” 3|2

- [Previous: 241.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.4)
- [Next: 241.11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.11)
- [Up: 241](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241)

## Linked texts (1)

- [Siddhayoga (Vṛndamādhava)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.siddhayoga.39.18) — Vṛnda, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.53](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.241.53) · Pramāṇa
