<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.244.21 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 244.21

# Shabdakalpadruma 244.21

Śabdakalpadruma 244.21

- **Language:** Sanskrit

### [244.21](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.244.21)

14  
“tadṛṣṭaṃ śoṇitamaniṣṭri yamājjaḥ kaṇḍūśophadāgadāhapākāvednā janayet ||”)  
śophaghnī, strī, (śophaṃ hantauti | han + ṭak  
ṅīṣ |) śālaparṇī | raktapunarnavā | iti rājanirghaṇṭaḥ  
śophanāśanaḥ, puṃ, (śophaṃ nāśayatīti | bandha +  
ṇic + lyuḥ|) golahacaḥ | iti rājanirghaṇṭaḥ  
śothanāśake, tri  
śophahṛt, puṃ, (śophaṃ haratīti | ha + kvip |) mallātakaḥ | iti bhāvaprakāśaḥ | śothahārake, tri  
śobhanaṃ, klī, (śobhate iti | śubha + lyuḥ |)  
padmam | iti śabdacandrikā || (śubha + bhāve  
lyuṭ | śubham | yathā, bhāgavate | 5|16

### [244.21.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.244.21.p1)

“vyaho vateṣāṃ kimakāri śobhanaṃ  
prasanna eṣāṃ sviduta svayaṃ hariḥ ||”)  
śobhanaḥ, puṃ, (śubha + lyuḥ|) grahaḥ | iti dharaṇiḥ  
viṣkambhādimaptaviṃśatiyogāmtargatapañcamayogaḥ  
iti medinī || tatra jātaphalam  
“syācchobhanaḥ śobhanayogajanmā  
dakṣo vipatpratilavakṣiynaḥ  
sadvrataścāruvapuḥ sudhīraḥ  
saṃmānayukto manujaḥ pravīṣṇaḥ ||”  
iti koṣṭhīpradīpaḥ  
śobhanaḥ, tri, (śobhate iti | śubha + lyuḥ |)  
sundaraḥ | iti medinī || asya paryyāyo manojñaśabde draṣṭavyaḥ  
śobhanakaḥ, puṃ, (śobhate iti | śubha + lyuḥ | tataḥ  
kan |) śobhāñjanakavṛkṣaḥ | iti śabdacandrikā  
śobhanadravyakārake, tri  
śobhanā, strī, (śobhana + ṭāp |) haridrā | gorocanā | iti rājanirghaṇṭaḥ  
śobhā, strī, śobhante'nayā | (śubha + karaṇe  
ghañ | ṭāp |) dauptiḥ | tatparyyāyaḥ | kāntiḥ 2  
dyutiḥ 3 chaviḥ 4 | ityamaraḥ || yutī 5 ṛṣo 6  
iti taṭṭīkā || abhiṣyā 7| iti jaṭādharaḥ  
śubhā 8 bhāḥ 6 śrīḥ 10 bhāsā 11 bhā 12  
iti śabdaratnāvalī || suṣamā 13 chāyā 14  
vibhā 15 ḍakpriyā 16 bhāmam 17 bhāsiḥ 18  
kamā 16 ramā 20 | iti rājanirghaṇṭaḥ  
tasyā lakṣaṇam  
“sā śobhā rūpabhogādyairyat syādaṅgavibhūṣaṇam  
śobhaive kāntirākhyātā manmathāpyāyanījjvalā ||”  
ityujjvalanīlamaṇiḥ  
gopīviśeṣaḥ | yathā, —  
“dṛṣṭva śobhayā gopyā yuktañcandanakānane  
sadyo macchandamāśritya tirodhānaṃ kṛtaṃ tayā  
śobhā dehaṃ parityajya jagāma candramaṇḍalam  
tatastasyāḥ śarīreca khigdhaṃ tejo babhūva ha  
saṃvibhajya tayā dattaṃ hṛdayena vidūtayā  
ratnāya kiścit svargāya kiścikāmagavāya ca  
kiñcit strīṇāṃ mukhābjebhyaḥ kiñcidajāya  
kiñcana  
kiścit kisalayeśyaśca puṣpeṣvañcāpi kiścana  
kiñcicandanapaṅkebhyastrīyebhyañcāpi kiñcana  
kiścit phalebhyaḥ śasyebhyaḥ supakvebhyaśca kiñcana  
kiñcinnatanalagnebhyo durvābhyaśvāpi kiñcana ||”

### [244.21.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.244.21.p2)

iti brahmavaivarte prakṛtikhaṇḍe 6 adhyāyaḥ

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.244.21](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.244.21) · Pramāṇa
