<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.270.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 270.2

# Shabdakalpadruma 270.2

Śabdakalpadruma 270.2

- **Language:** Sanskrit

### [270.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.270.2)

“yataśrutvā parameśā vi śrayanmantra prarocate ||”)  
śrā, la khede | iti kavikalpadrumaḥ | ( adrā0para0-aka0-anid | ) rephayuktākṣājyādiḥ  
la, śrati | iti durgādāsaḥ  
śrā, la ma pāke | iti kavikalpadrumaḥ | (adā0para0-saka0-aviṭ |) rephayuktacātavādiḥ | la,  
āti | ma, prayati | iti durgādāsaḥ  
śrāvaṃ, tri, (ā+śuḥ | ) pakvam | iti medinī  
ghṛtadugdhajalayuktapakvadravyam | iti jaṭādharaḥ  
śrāṇā, kho, (śrīyate iti | ā+ktaḥ |)  
yavāgūḥ | ityamaraḥ  
śrāddhaṃ, klo, (śradvā prayojanamasya | śraddhā+“bhūdādibhya upasaṃkhyānam |” 5

### [270.2.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.270.2.p1)

109 | ityasya  
vārttikoktā aṇ |) śāstroktavidhānena pitṛkarmma | ityamaraḥ || pituddeśyakamadrayānnādidānam | tasya lakṣaṇam | yathā, —  
“saṃskṛta vyañcanādyañca payodadhighṛtānvitam  
śraddhayā dīyate yasmāt śrāddhaṃ tena nigadyate ||”  
iti pulastyavacanāt śraddhayā annāderdānaṃ śrāddhaṃ  
iti vaidikkaprayogādhonayaugikam | iti śrāddhatattvam || api ca | sagotrapravaro pagautān  
pitrādīn catuthryantānpadenoddiśya havistyāgaḥ  
śrāddham | tattu dvādaśavidhaṃ yathā | viśvāmitraḥ  
“nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ vṛddhimśrāddhaṃ sapiṇḍanam  
pārvvaṇañceti vijjñeyaṃ goṣṭhayāṃ śuddhārthamaṣṭamam  
karmmāṅgaṃ navamaṃ proktaṃ daivikaṃ daśamaṃ smṛtam  
yātrā'rthamekādaśaṃ proktaṃ puṣṭārthaṃ bādaśaṃ smṛtam |”  
śrāddha  
dharaeyuvāca  
“ko guṇaḥ pitṛyajñasya kathameva prapūjyate  
kena cotpāditaṃ śrāddhaṃ kasminnarthe kimātmakam  
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa vadasva me  
varāha uvāca  
manostu vaṃśasambhūta āsīt ṣaṣṭi vikrūmaḥ  
ādyeyaścātmajo vipro nimināmā tapodhanaḥ  
nimiputtrastu dharmyātmā śriyu kokeṣu viśrutaḥ  
varṣāṇāñca sahasrāṇi tapastaptā ṣaḍanvare  
sraṣṭukā majamudbhāsastataḥ pañcatvamāgataḥ  
śrāddhaṃ  
nadṛṣṭa taṃ sutaṃ dṛṣṭvā nimeḥ śoka upāviśat  
putraśokābhibhūto'sau divā rātrau ca cintayan  
nimiḥ snātvā tataḥ śokaṃ vidhinā tacca mādhavaḥ  
tameva gatasaṅkalpaścirarāce vyapadyata  
tasya prativivṛddhasya bhāvamāsī tu yādṛśīm  
manaḥ saṃhṛtya viṣayaṃ buddhirvistāragāminī  
sa nimiścintayāmāsa śrāddhakalpaṃ samāhitaḥ  
yāni tasyaiva bhogyāni phalāni ca phalāni ca  
yāni kāni ca bhakṣyāṇi yacca rasasamanvam  
yāni tasyaiva ceṣṭāni sarvvametanudāhṛt  
āmantrya brāhmaṇaṃ pūrvvaṃ śucirbhūtvā samāhitaḥ  
dakṣiṇāvarttanaḥ sarvva ṛṣiḥ svayamakurvvata  
yatra lattā tatastatra yugman sampāviśan  
dattvā tu māṃsaśākāni bhakṣyāṇi ca phalāni ca  
pūjayitvā tu viprān sa sampratastattu sundari  
strātvā tu dakṣiṇāgrāṃśca kuśāṃśca prayataḥ śuciḥ  
pradadau śrīmate piṇḍaṃ nāmagotramudāharan  
etasminnantare devi nārado dvijasattamaḥ  
jagāma tāpasāraṇyaṃ ṛṣyāśramavibhūṣitam  
taṃ dṛṣṭvā pūjayāmāsa svāgatenārtha mādhavaḥ  
bhīto gṛhadadyā vācā nindyañca samudīran  
samīḍo bhāṣate vipraḥ kāśyapena samanvitaḥ  
kṛtaḥ svena putrārthaṃ mayā saṃkalpya yat kṛtam  
tarpayitvā dvijān yatra agrāgreṇa patrena ca  
pañcādvisarjitaṃ piṇḍaṃ darbhānāstīrya bhūtale  
udakānayanaccaiva laghavaccaina pāyitam  
śokasnehaprabhāveṇa etat karma mayā kṛtam  
na ca śrutaṃ mayā pūrvvaṃ na devaiṛṣibhiḥ kṛtam  
bhayaṃ tīvraṃ prapannā'smi muniṅgāpāt sudārukhāt  
nārada uvāca  
na bhaitavyaṃ dvijaśreṣṭha pitaraṃ pūrakhaṃ braja  
adharmaṃ na ca paśyāmi dhammamevāna saṃśayaḥ  
nāradenevamuktastu nimiścintamupāviśat  
karmaṇā manasā vācā pitaraṃ pūrakhaṃ gataḥ  
tato'ticintayāmāsa vaṃśakarttāramātmanaḥ  
dhyāyamānastato'pyāsu vyājagāma tapodhanaḥ  
putraśokrena santaptaṃ putraṃ dṛṣṭvā tapodhanaḥ  
putramāśvāsayāmāsa vāgbhiriṣṭābhiravyayaiḥ  
nime saṅkalpitayānan pitṛyajñastapodhana  
pitṛyajñeti nirdiṣṭo dharmo'yaṃ brahmaṇā svayam  
tato hyatitaro dhammaiḥ kraturekaḥ pratiṣṭhitaḥ  
kṛtaḥ svayambhuṣā pūrvvaṃ śrāddhe yo vidhiruttamaḥ |”

### [270.2.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.270.2.p2)

iti vārāhe śrāddhotpattināmādhyāyaḥ

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.270.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.270.2) · Pramāṇa
