Shabdakalpadruma 273.p1
Śabdakalpadruma 273.p1
- Language
- Sanskrit
273.p1.1
brahmovāca
“nityaśrāddhaṃ pravakṣyāmi pūrvvavattadviśeṣayet
oṃ amukasagocāṇāmasmatpitṛpitāmahaprapitāmahānāmamukaśarmmaṇāṃ sapatnīkānāṃ śrāddhaṃ siddhānnena yuṣmābhamahaṃ kariṣye
āsanādikamatra syādviśvedaivānivarjitam
vṛddhiśrāddhaṃ pravakṣyāmi pūrvvavattadviśeṣakam
jātapucsyasaṃskaraṇe 'ddhiśrāddhaṃ putrībhimukheṣu
dakṣiṇeopavītiṣu madhupakvavadaramiśrāḥ piṇḍāḥ devatīrthena namaskārāntena dakṣiṇopacāreṇa karttavyam
haciṇajānu yukteotvā oṃ adyāhvadīyāmukatahau
amuka-gocāṇāmasmatpitṛ-pitāmaha prapitāmaha-mātāmaha-pramātāmaha-vṛddhapramātāmahānāṃ
amukaśarmmaṇāṃ sapatnīkānāṃ nāndīśamukhānāṃ
āddhe karttavye vasukatyasaṃjñakānāṃ viśveṣāṃ devānāṃ
śrāddhaṃ siddhānnena yuṣmāsu mayā karttavyam | iti
devabrāhmaṇāmantraṇaṃ oṃ kariṣyasīti tenokte
ityameva mātapitāmahīprapitāmahīnāṃ devabrāhmaṇāmantraṇam | tata oṃ amukagotrāyā matprapitāmahyā amukī devyā nāndīmukhyāḥ śrāddhaṃ
siddhānnena yuṣmāsu mayā karttavyamiti prapitāmahībrāhmaṇāmantraṇam | kariṣyasīti tenokte
ityameva pitāmahībrāhmaṇāmantraṇaṃ mātṛbrāhmaṇāmantraṇañca | tata oṃ adyāmukatahau amukagocāṇāmasmat-prapitāmaha-pitāmaha-pitṝṇāṃ
nāndīmukhānāṃ āddhaṃ siddhānnena yuṣmāsu mayā
karttavyamiti brāhmaṇāmantraṇaṃ oṃ kariṣyasīti
tenokte ityameva vṛddhapramātāmahādi brāhmaṇa| -
mantranam | darbhapatrasattvedevabrāhmaṇāhvānakaraṇāṅgasāpanam | āsane oṃ viśvedevāsa āgata śṛṇutāma imaṃ havaṃ idaṃ vahiriniṣīdata oṃ viśvedevāḥ śṛṇutemaṃ havaṃ ye me'ntarikṣe ya upadyaviṣṭha
ye agnijihvā utavā yajatrā āsadyāsmin
273.p1.2
varhiṣi mādayadhvam | oṃ āgacchantu mahābhāgā
viśvedevā iti viśvedevāvāhanam | gandhādidānañca | aṅgidāvadhāraṇavācanam | tataḥ prapiśrāddhaṃ
brahmovāca
“sapiṇḍīkaraṇaṃ vakṣye pūrvoktaṃ tattathāṣṭani
kṛtvā mṛtapakāle tu pretādeḥ pitṛlokadam
sapiṇḍīkaraṇaṃ kuryyāt caparāhne tu pūrvvavat
pitāmahādibrāhmaṇāmantraṇam | oṃ puroravo
mādravaḥsaṃjñakebhyo devebhya etadāsanaṃ namaḥ
vāmapārśve āsanadānam | tataḥ pitāmahaprapitāmahavṛddhaprapitāmahānāṃ sapatnīkānāṃ
śrāddhamahaṃ kariṣye | ityanujñāgrahaṇam | pātratrayakaraṇaṃ pāyopari kumaṃ dattvā pātrātnaraṃ ca
vidhāya ācchidrāvadhāraṇāntaṃ parisamāpya tathaiva
piturapi sapatnīkasya pretāntramantrā āhūkaraṇānujñāpanam | devapātrācchidrāvadhāraṇam | taṃ
parisamāpya pitāmahaprapitāmahavṛddhaprapitāmahapitṛkrameṇa pātrāṇāṃ manāk vācanaṃ udghāṭanāṃ
kṛtvā ye samānāḥ samanasaḥ pitaro yamarājye
teṣāṃ lokaḥ svadhā namo yajjo deveṣu kalpatām
ye samānāḥ samanaso jīvājīveṣu māmakāḥ
teṣāṃ śrīrmayi kalpyatāṃ asmin loke śataṃ
brāhmaṇahaste pavitradānam | pātrapuṣyeṇa śirasaḥ
karapādārthaṃ hastadvayajaladānaṃ hastābhyāṃ pātrasatyāya oṃ yā divyeti ca paṭhitvā amukagotra matpitaramuka preta eṣa te arghyo ye
cātra tvāmanu yāṃśca tvamanu tasmai te svadhā iti
pitṛbrāhmaṇahaste ślokamarthyādakaṃ pitṛtīrthena
dattvā pitāmahabrāhmaṇahaste pavitradānaṃ pātrapuṣyeṇa śiraḥ karapādārthaṃ hastadvayajaladānam
hastābhyāṃ pātramutthāpya yā divyeti paṭhitvā
amukagotra matpitāmaha amukadevaśarman
sapatnīka eṣa te'rghyaḥ svadhā | pitṛpātreṇaiva
273.p1.3
pitāmahābrāhmaṇahaste ślokamarthyādakaṃ dattvā
śeṣamudakaṃ piṇḍasecanārthaṃ pātnāntare nidhāya
tenaiva pātreṇa pitāmahabrāhmaṇānāṃ hastasthaṃ
udakaṃ pavitrañca gṛhītvā pitṛbrāhmaṇavāmapārśve
dakṣiṇāyakuśopari pitṛbhyaḥ sthānamasīti
adhomukhapātnāsthāpanam | pitāmahānāṃ gandhādidānaṃ ardhyodakaraṇam | devānāṃ arghyapradānaṃ
pitāmahādipātre kṣipet | pitāmahādipātnānnimantraṇādivācanaparyantaṃ krameṇa samāpya pitṛbrāhmaṇapātnānnimantraṇaṃ aṅguṣṭhaniveśanaṃ tilavikiraṇam | siddhānnavikiraṇaṃ kṛtvā amukagotra matpitaramuka preta etatte annaṃ saghṛtaṃ
sapānīyaṃ savyañjanaṃ pratiṣiddhavarjitaṃ ye cāttra
tvāmanu yāṃśca tvamanu tasmai te svadhā | tato
devaprabhṛti āpośanaṃ dadyāt | atithau
prāpte ātithyaśrāddhaṃ kuryyāt asminnavasare
tato vikiraṇam | pitāmahādau patraṃ kṛtvā
pitṛbrāhmaṇo oṃ khaditaṃ bhavaririti praśnaḥ
amukagotra matpitāmaha amukaśarman sapatnīka eṣa te piṇḍo ye cāttra tvāmanu yāṃśca
tvamanu tasmai te svadhā | evamanyayoḥ | piṇḍadānamacchidramastu | saṅkalpasiddhirāstu iti vācanaṃ
kṛtvā tamaḥ pitṛpretapiṇḍapātanaṃ oṃ saṃkalpasiddhirastviti vācanam | naṃ samāpya piṇḍaṃ tridhā
kṛtvā ye samānāḥ samanasaḥ iti mantradvayaṃ
paṭhitvā pitāmahaprapitāmahavṛddhaprapitāmahapiṇḍeṣu kṣipet | piṇḍeṣu gandhādikaṃ piṇḍacālanam| atithiśrāddhasya khaditamityādi praśnaḥ
brāhmaṇānāmācamanaṃ śuklakrameṇa tāmbūladānaṃ
susuprokṣitamastu śivā āpaḥ santu vṛddhaprapitāmahādikrameṇa brāhmaṇānāṃ haste jaladānam
273.p1.4
gotrasyākṣayyamastu pitṛbrāhmaṇahaste oṃ upatiṣṭhatāmiti satilajaladānaṃ nāmagotreṇa upaniṣṭhatāmiti tairukte aghorāḥ pitaraḥ santu
santviti ukte svadhāṃ vācayiṣye iti pitāmahādibrāhmaṇāṅguṣṭhāpanam oṃ vācyatāmityukte
pitāmahādibhyaḥ khadhocyatām astu svadhā ityukte
pitṛbrāhmaṇe pitṛbhyaḥ svadhocyatāṃ iti astu
svadhā ityukte oṃ ūrjaṃ vahantīramṛtaṃ iti
dakṣiṇābhimukhavāridhārātyāgaḥ | oṃ viśvedevā
ṛtvija yukte prīyantāmiti devabrāhmaṇahaste
yavodakadānam | oṃ devatābhya iti virjjapaḥ
piṇḍān pātne tolayitvā ācamya pitāmahādibhyo dakṣiṇāṃ dattvā tataḥ pitṛbrāhmaṇāya tato
atithiśrāddhaṇāya ca | āśiṣo me dīyantāmityāśīḥprārthanaṃ āśiṣaḥ pratigṛhyantāṃ ityukte
dātāro no'bhivarddhantāmiti pātramuttānaṃ kṛtvā
vāje vāje iti visarjanam | abhiramyatāmiti
pitṛbrāhmaṇavisarjanam
sapiṇḍīkaraṇaśrāddhaṃ vyāsaproktaṃ mayā tava
śrāddhaṃ vinā; śrāddhakarttaḥ phalaṃ śrāddhādikaṃ hariḥ|"