<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.275.p1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 275.p1

# Shabdakalpadruma 275.p1

Śabdakalpadruma 275.p1

- **Language:** Sanskrit

### [275.p1.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.275.p1.1)

vyāsa uvāca  
“snātvā yathoktaṃ saṃnarpya pitṝn yantrañcaye dvijaḥ  
piṇḍānvāhāryyakaṃ śrāddhaṃ kuryyāt saumyamanāḥ  
śuciḥ  
pūrvvameva parīkṣeta brāhmaṇaṃ vedapāragam  
tīrthaṃ taddhavyakavyānāṃ pradāne vātithiḥ smṛtaḥ  
ye somapā virajaso dharmajñāḥ śāntacetasaḥ  
vratino niyamasthāśca ṛtukālābhigāminaḥ  
pañcāgnirathyadhīyāno yajurvedvideva ca  
satrakṛcca ca trimadhurṇāmimadhuryo vā bhavet  
triṇāciketaśchandogo jyeṣṭhasāmaga eva ca  
atharvvaśiraso'dhyetā ṣaḍādhyāyī viśeṣataḥ  
apihyodhaparo vidān nyāyavicca ṣaḍaṅgavit  
mantrabrāhmaṇaviccaiva yaśca syāddharmmapāṭhakaḥ  
ṛṣibratī ṛṣikalpa tathā dāśaśavārṣikaḥ  
brahmadeyārthasantāno garbhaśuddhaḥ sahasradaḥ  
cāndrāyaṇavratacaraḥ satyavādī purāṇavit  
gurudevāgnipūjārthaṃ prasakto jñānatatparaḥ  
viraktaḥ sarvvato dhīro brahmabhūto dvijottamaḥ  
mahādevārcanarato vaiṣṇavaḥ paṃkttipāvanaḥ  
ahiṃsānirato nityamapratigrāhakāstathā  
sañciyo dānaniratā vijñeyāḥ paṃkttipāvanāḥ  
mātā pitrorhite yuktaḥ prātaḥsnāyī ca yo dvijaḥ  
adhyātmaviccha nirdvandvo vijñeyaḥ paṃkttipāvanaḥ  
jñānaniṣṭho mahāyogo vedāntārthaviviccakaḥ  
aṅgāṅgaḥ śraddhānirato brāhmaṇaḥ paṃkttipāvanaḥ  
vedavidyāvratasnātau brahmacaryyāparaḥ sadā  
ātharvvaṇo susṛktaśca brāhmaṇaḥ paṃkttipāvanaḥ  
asamānapravarako hyasagotrastathaiva ca  
asambandhī ca vijñeyāḥ brāhmaṇāḥ paṃkttipāvanāḥ  
bhojayedyoginaṃ pūrvvaṃ tattvajñānaratiṃ yatim  
alābhe naiṣṭhikaṃ dāntamupakurvvāṇakaṃ tathā  
tadalābhe gṛhasthaṃ vā sasṛktaṃ saṅghavarjjitam  
sarvvābhābhe bādhakaṃ vā gṛhasthamapi bhojayet

### [275.p1.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.275.p1.2)

prakarttavyaśca satvastho yakṣyānnāsti yatirbhuviḥ  
ekaṃ vedavidāṃ tasya sahasrādatiricyate  
tasmāt yatnena yogīnamabhīcara jñānatatparam  
yojayeddhavyakavyeṣu labhābhe vistarān dvijān  
eṣa vai prathamaḥ kalpaḥ pradāne havyakavyayoḥ  
anukarūpastvayaṃ jñeyaḥ sadā sadbhiranuṣṭhitaḥ  
mātāmahaṃ mātulañca svastrīyaṃ śvaśuraṃ gurum  
dauhitraṃ viṭpatiṃ bandhūntvigyāgyau ca bhojayet  
na śrāddhe bhojayenmitraṃ dhanaiḥ kāryo'sya saṃgrahaḥ  
paiśācī dakṣiṇā sā hi naivāsutra phalapradā  
kāmaṃ śrāddhe'rcayenmitraṃ nābhirūpamapi tvarim  
dviṣatā hi havirbhuktaṃ bhavati pretya niṣphalam  
brāhmaṇastvanadhīyānastṛṇāgniriva śāmyati  
tasmai havyaṃ na dātavyaṃ na ca bhakṣāṇi jñūyate  
yathomare bījamuptā na vaptā labhate phalam  
tathānṛce havirdattvā na dātā labhate phalam  
yāvato grasate piṇḍān havyakavyeṣvamantravit  
tāvato grasate pretya dīptāna śūlarddyayoguḍān  
api vidyākulermukto hīnavṛttā narādhamāḥ  
yatraite bhuñjate havyaṃ tadbhavedāsuraṃ dvijāḥ  
yasya vedañca vedī ca vicchidyete tripuruṣam  
eṣa tvabrāhmaṇo nāmaiḥ śrāddhādiṣu kadācana  
śūdrapreṣyo bhṛto rājñā vṛṣalasyāmayājakaḥ  
vṛṣalasyopajīvī ca ṣaḍte brahmabandhavaḥ  
dattātmayogo duṣpārthaṃ patitānsaṃgrahabravīt  
vedavikrayiṇo hote brāhmādiṣu vigarhitāḥ  
śrutivikrayiṇo ye tu padapūrvyādyanudbhavāḥ  
adhamān ye yājayanti patitāste prakīrttitāḥ  
asaṃskṛtādhyāpakā ye bhṛtyarthe'dhyāpayanti ye  
adhīyate tathā vedān patitāste prakīrttitāḥ  
buddhaśrāvakanigrranthāḥ pañcarātrivido janāḥ  
kāpālikāḥ pāśupatāḥ pāṣaṇḍā ye ca tadvidhāḥ  
yasyānnāni havīṣyete durātmanastu tāmasāḥ

### [275.p1.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.275.p1.3)

na tasya tadbhavecchāddhaṃ pretya caiva phalapradam  
anāśramī yo dvijaḥ syānnāśramī vā nirarthakaḥ  
mithyāśramau ca ye viprā vijñeyāḥ paṃkttidūṣakāḥ  
duścamī kunakhī kuṣṭhī ṇiṇḍho ca śyāvadantakaḥ  
vihaprajanane caiva stenaḥ klībo'tha nāstikaḥ  
madyapo vṛṣalībharttā vīrahā didhiṣūpatiḥ  
agāradāhī kūṭaścāśī somavikrayiṇo dvijāḥ  
parivettā tathā viṃstaḥ parivittirnirārutiḥ  
pauṇarbhavaḥ kuśīdī ca tathā nakṣatradarśakaḥ  
gotavāditranirato vyādhinaḥ kāṇa eva ca  
honāṅgaścātiriktaṅgo hyavakīṇa tathā ca  
kanyādūṣī kuṇḍagolo hyabhiśasto'tha devalaḥ  
mitradhuka piśunaścaiva nityaṃ bhāryyāsudarśakaḥ  
mātāpicorgurostyāgī dāratyāgī tathaiva ca  
gocabhiddhecaharttācaśca kāṇḍapṛṣṭhastathaiva ca  
anapatyaḥ kūṭavāṇo yācako raṅgopajīvanaḥ  
samudrayāyī kṛtahā tathā samaryābhedakaḥ  
vedanindāparaścaiva paradāraratāstathā  
dvijatindāratāñcaiva varjyīḥ śrāddhādikarmmasu  
kṛtaghnaḥ piśunaḥ kūrau nāstiko vedanindakaḥ  
mitradhuka kucakaścaiva viśeṣāt paṃkttidūṣakāḥ  
sarvva puṣarabhojyānnāhyanācārā hi karmmasu  
brāhmaṇāvarjitāścāca varjanīyāḥ prayatnataḥ  
mūrdāndhavadhirubjāṅgaḥ sarvvopāsanavarjjitaḥ  
mahāyajñavihīnañca brāhmaṇaḥ paṃkttidūṣakaḥ  
adhītanānraṇañcaiva jñānahomavivarjjitaḥ  
tāmaso rājasañcaiva brāhmaṇaḥ paṃkttidūṣakaḥ  
bahunātra kisuktena vihitān ye na kurvvate  
ninditānācarantaśca varjanīyāḥ prayatnataḥ |”

## Linked texts (5)

- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.21.27) — Vyāsa, Sanskrit
- [Mānava Dharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu.3.130) — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- [Revākhaṇḍa (Vāyupurāṇa)](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.revakhanda.50.5) — Sanskrit
- [Śrāddhakaumudī](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.mithila_bengal.sraddhakaumudi.2.p52) — Govindānanda 1500, Sanskrit
- [Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.upasmrti.smrtisamuccaya.45.102) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.275.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.275.p1) · Pramāṇa
