<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.376.p1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 376.p1

# Shabdakalpadruma 376.p1

Śabdakalpadruma 376.p1

- **Language:** Sanskrit

### [376.p1.1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.376.p1.1)

sūta uvāca  
“punaranyat pravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ  
āsīdulkāmukho nāma nṛpatirbalināṃ varaḥ  
jitendriyaḥ satyavādī yayo devālayaṃ prati  
dine dine dhanaṃ dattvā dvijñān santoṣayeta sudhīḥ  
bhāryā tasya pramugdhā ca sarojavadanā satī  
sañcitāsyā bhūridinaṃ saṃkaṭācca ca vibhratau  
kāṣṭhāṃca vibhratāṃ śyāmā mālatīmālyabhūṣitā  
bhadraśīlā vrataṃ satyaṃ sindhutīre'karotsune  
etasminnantare tatra sādhuḥ ko'pi samāgataḥ  
vāṇijyārthaṃ bahudhane ratnāḍhyaiḥ paripūritaḥ  
nāvaṃ saṃsthāpya satīraṃ jagāma taṭaṃ prati :  
dṛṣṭvā tatra vrataṃ samyak papraccha vinayānvitaḥ  
sādhuruvāca  
kimidaṃ kuruṣe rājan bhaktiyuktena cetasā  
prakāśaṃ kuru tat sarvvaṃ śrotumicchāmi samprati  
rājovāca  
pūjanaṃ kriyate sādho viṣṇoratulatejasaḥ  
vratañca svajanaiḥ sārddha puttrādiprāptaye mayā  
praśruvāca tato natvā rājānaṃ madhuraṃ vacaḥ  
sarvva kathaya me rājan vratametat karomyaham  
mamāpi santatirnāsti sadyametat sutattradam  
tato nivṛtya bāṇijyāt sānandaṃ gṛhamāgataḥ  
bhāryāyai kathitaṃ sarvvaṃ vratañca santatipradam  
tadā vrataṃ kariṣyāmi yadā me santatirbhavet  
yatkiñcidvivase tasya bhāryā līlāvatī satī  
garbhayuktānandacittābhavaddharmaparāyaṇā  
pūrṇā garbhe satī jātā bālikā cātinirmalā  
dine dine varddhamānā śuklapakṣe yathā śaśī  
tato vaṇik sutāyāñca jātakammadikañcaran  
nāmnā kalāvatī ceti tannāmakaraṇaṃ kṛtam  
tato līlāvatau prāha svāminaṃ madhuraṃ vacaḥ  
na karauṣi kimarthaṃ vā purā yacca pratiśrutam  
vivāhasamaye'kasyāḥ kariṣyāmi vrataṃ priye  
iti bhāryā samāśvāsya jagāma nagaraṃ prati

### [376.p1.2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.376.p1.2)

tataḥ kalāvatī kanyā varddhitā pitṛveśmani  
dṛṣṭvā kanyāṃ tataḥ sādhurnagare bandhubhiḥ saha  
mantrayitvā dūtaṃ dūtaṃ preṣayitvā sa dharmavit  
vivāhārthañca kanyāyā varaṃ śreṣṭhaṃ vicāraya  
tenājñaptaśca dūto'sau kāñcanaṃ nagaraṃ yayau  
tasmādekaṃ vaṇikputraṃ samādāyāgato hi saḥ  
dṛṣṭvā taṃ sundaraṃ bālaṃ vaṇikaputraṃ guṇānvitam  
jñātibhirbandhubhiḥ sārddhaṃ parituṣṭena cetasā  
dattavān sādhurājuya kanyāṃ vidhividhānataḥ  
tato bhāgyavaśāttatra vismṛtaṃ vratamuttamam  
vivāhasamaye'pyasyāstena ruṣṭo'bhavaddhariḥ  
tataḥ kālena kiyatā nijadharmaviśāradaḥ  
vāṇijyārthaṃ gataḥ śīghraṃ jāmātā sahito  
ratnasārapure ramye gatvā sindhusamopataḥ  
vāṇijyaṃ kurute mādhurjāmātā śrīmatā saha  
pūrīṃ nirmmāya nagare candraketonnṛpasya ca  
etasminneva kāle tu satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ  
bhraṣṭapratijñamālokya śāpaṃ tasmai pradattavān  
adyaprabhṛti kālañca mahadduḥkhaṃ bhaviṣyati  
tasminneva dine rājño dhanamādāya taskaraḥ  
tenaiva vartmanā yātaḥ pṛṣṭhadeśaṃ vilokayan  
taptaścādhāvakān dūtān dṛṣṭvā bhītena cetasā  
dhanaṃ saṃsthāpya tatraiva gataḥ śīghragamalikhitaḥ  
tato dūtāḥ samāyātā yatrāste sañjano vaṇik  
dṛṣṭvā nṛpadhanaṃ tatra baddhā dūtā baṇiksutau  
harṣayuktā dhāvamānā ūcurnṛpasamīpataḥ  
taskarau dvau samānītau vilokyājñāpaya prabho  
te nṛpājñāṃ samādāya dṛr̤haṃ baddhā tu tāvubhau  
sthāpitau dvau mahādurge kārāgāre'vicārayan  
sūta uvāca  
māyayā satyadevasya na śrutañca tayorvacaḥ  
tataścārthadhanaṃ yacca gṛhītaṃ candraketunā  
tatkopācca tayorgehe bhāryā ca duḥkhitābhavat  
coreṇāpahṛtaṃ sarvvaṃ gṛhe yacca sthitaṃ dhanam

### [376.p1.3](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.376.p1.3)

ādhivyādhisamāyuktā kṣutpipāsātipīr̤itā  
annāṃcantāparā bhūtvā bhramate ca gṛhe gṛhe  
tataḥ kalāvatī kanyā vabhrāma prativāsaraṃ  
ekasmin divase rātrau kṣudhārttā dvijamandiram  
gatvopaśyadvrataṃ tatra satyanārāyaṇasya sā  
upaviśya kathāṃ śrutvā varaṃ prārthayato sudā  
prasādamaśanāṃ jñātvā yayau rātrau gṛhaṃ prati  
tato līlāvatī kanyāṃ bharttṛsayāmāsa tāṃ bhṛśam  
putri ! rātrau sthitā kutra kinte manasi varttate  
dvijālaye vrataṃ mātarḍe vāhniṛtasiddhidam  
tat śrutvā kanyakāvākyaṃ vrataṃ karttuṃ samudyatā  
sasutā sā vaṇigbhāryyā satyanārāyaṇasya ca  
vrataṃ cakre ca vai sādhvī bandhubhiḥ svajanaiḥ saha  
bharttṛjāmātarau kṣipramāgacchetāṃ samāśramam  
iti devaṃ varaṃ yāce satyadevaṃ punaḥ punaḥ  
aparādhanaṃ bharttumme jāmātuḥ kṣantumarhasi  
vratena tasyāstuṣṭo'sau satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ  
darśayāmāsa svapnaṃ hi candraketuṃ nṛpottamam  
vandinau mocaya prātarvaṇijau nṛpasattama !  
deyaṃ dhanañca tat sarvvaṃ vidhinā dviguṇīkṛtam  
no cet tvāṃ nāśāyiṣyāmi sarājyadhanaputrakam  
evamābhāṣya rājānaṃ dhyānāntyo'bhavat prabhuḥ  
tataḥ prabhātasamaye rājā ca svajanaiḥ saha  
upaviśya sabhāmadhye prāha dūtajanaṃ prati  
baddhau mahājanau śīghraṃ mocayadhvaṃ vaṇiksutau  
iti rājño vacaḥ śrutvā mocayitvā mahājanau  
samānauya nṛpasyāgre procuśca vinayānvitāḥ  
ānitau dvau vaṇikputrau muktau nigar̤abandhanāt  
tato mahājanau natvā candraketuṃ nṛpottamam  
smṛtvā ca pūrvvavṛttāntaṃ vismayādbhayavihvalau  
rājā vaṇiksutau vīkṣya provāca sādaraṃ vacaḥ  
daivāt prāptaṃ mahat kaṣṭamidānīṃ nāsti te bhayam

### [376.p1.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.376.p1.4)

idānīmeva satkāraṃ curakarmyādikañcara  
tato nṛpavaraḥ śrīmān svagairalagvibhūṣayauḥ  
alaṅkṛtya vaṇikputrau vastrādyairbhūṣayadbhṛśam  
purā nītañca yaddravyaṃ dviguṇīkṛtya dattavān  
provāca tau tato rājā gaccha sādho nijāśramam  
rājānaṃ praṇipatyāha gantavyaṃ tvatprasādanaḥ  
yātrāṃ kṛtvā tataḥ sādhurbhedvaṅgalācārapūrvvikām  
brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā satvarro nagaraṃ yayau  
kiyaddūre gate sādhau satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ  
jijñāsāṃ kṛtavān sādho kimasti taraṇau tava  
tato mahājanau matto helayā ca prahasya ca  
kathaṃ pṛcchasi bho daṇḍin ! mudrāṃ kiṃ labdhumicchasi  
latāpatrādikañcaiva varttate taraṇau mama  
niṣṭhurañca vacaḥ śrutvā satyaṃ bhavatu te vacaḥ  
evamuktvā gataḥ śīghraṃ daṇḍī tasya samīpataḥ  
kiyaddūre tato gatvā sthitaḥ sindhusamīpataḥ  
gate daṇḍini sādhuśca kṛtanityakriyastadā  
utthitastaraṇīṃ dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ yayau  
latāpatrādikaṃ dṛṣṭvā mūrcchito nyapatadbhuvi  
labdhasaṃjño vaṇikaputrastataścintāparo'bhavat  
śvaśuraṃ duhituḥ kānto vacanañcedamabravīt  
jāmātovāca  
kimarthaṃ kurute śokaṃ śāpādevaca daṇḍinaḥ  
śakyate tena sarvvaṃ hi karttuṃ hartuṃ na saṃśayaḥ  
tattaccharaṇaṃ yāmo vāñchitārthī bhaviṣyati  
jāmātuśca vacaḥ śrutvā tatsakāśaṃ gatastadā  
dṛṣṭvā ca daṇḍinaṃ bhaktyā natvā provāca sādaram  
kṣamasva cāparādhaṃ me yaduktaṃ tava sannidhau  
mayā durātmanā deva sammo'haṃ tava māyayā  
yaduktaṃ tadvaco nātha duṣṭaṃ me kṣantumarhasi  
yataḥ paraṅgatāḥ sarvve camācārā hi sādhavaḥ  
punaḥ punastato natvā ruroda śokavihvalaḥ  
tamuvāca tato daṇḍī vilapantaṃ vilokya ca

### [376.p1.5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.376.p1.5)

mā rodīḥ śṛṇu me vākyaṃ mama pūjāparāṅmukhaḥ  
māmavajñāya durbuddhe ! labdhaṃ duḥkhaṃ muhurmuhuḥ  
tat śrutvā bhagavadbhāvyaṃ stutiṃ karttuṃ samudyataḥ  
sādhuruvāca  
tvanmāyāmohitāḥ sarvve brahmādyāstridivaukasaḥ  
na jānanti guṇaṃ rūpaṃ tavāścaryyamidaṃ prabho  
mūḍho'haṃ tvāṃ kathaṃ jāne mohitastava māyayā  
prasīda pūjayiṣyāmi yathāvibhavavistaraiḥ  
putraṃ vittañca macittaṃ pāhi māṃ śaraṇāgatam  
śrutvā bhaktiyutaṃ vākyaṃ parituṣṭo janārddanaḥ  
varañca vāñchitaṃ dattvā tatraivāntaradhīyata  
tato'sau nāvamāruhya dṛṣṭvā ratnādipūritām  
kṛpathā satyadevasya yat phalaṃ vāñchitaṃ mama

## Linked texts (1)

- [Skandamahāpurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*vulgate.6.3.235.3) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.376.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.376.p1) · Pramāṇa
